Mahabharata · Chapter 8.73

ityevamuktastu janārdanena pārthaḥ praśasyātha suhṛdvacastat /
tato'bravīdarjuno dharmarāja-- manuktapūrvaṃ paruṣaṃ prasahya //

mā tvaṃ rājanvyāharasvādya pāpaṃ tvaṃ tiṣṭhasi krośamātre vyapetya /
bhīmastu māmarhati garhaṇāya yo yudhyate sarvalokapravīraiḥ //

kāle hi śatrūnparipīḍya vīro hatvā pravīrānvasudhādhipānām /
rathapradhānottamanāgamukhyā yudhipravīrā nihatāśca śūrāḥ //

suduṣkaraṃ karma karoti bhīmaḥ kartuṃ yathā nārhati kaścidanyaḥ /
rathādavaskandya gadāṃ parāmṛśaṃ-- stathā raṇe hanti tathaiva vāraṇān //

sa kuñjarāṇāmadhikaṃ sahasraṃ hatvā nadaṃstumulaṃ siṃhanādam /
kāmbhojavānāyujapārvatīyā-- nīhāmṛgābhānvinihatya vājinaḥ //

mahārathāndaviradāñśailakalpā-- nsaheta yaḥ kuñjarānvadhyamānān /
asau bhīmo dhārtarāṣṭreṣu magnaḥ sa māmupālabdhumarindamo'rhati //

varāsinā cātha narāśvakuñjarāṃ-- stathā rathāṅgairdhanuṣā ca hantyarīn /
pramṛdya paddhyāmahitāṃstu hanti punaśca dorbhyāṃ śatamanyuvikramaḥ //

mahābalo vaiśravaṇāntakopamaḥ prasahya hartā dviṣatāṃ yaśāṃsi /
sa bhīmaseno'rhati garhaṇāya na tvaṃ nityaṃ rakṣyamāṇaḥ suhṛdbhiḥ //

kaliṅgavaṅgāṅganipādamāgadhā-- nsadā mahāśailavalāhakopamān /
nihanti yaḥ śatrugaṇānanekaśaḥ sa māṃ hi vaktuṃ prabhavatyamānagasam //

saṃyuktamāsthāya rathaṃ hi kāle dhanurvidhūnvañcharapūrṇamuṣṭiḥ /
sṛjecca yo bāṇasaṅghānpareṣu mahābalo megha ivāmbudhārāḥ //

śatānyaṣṭau vāraṇānāmadarśaya-- dviśātitaiḥ kumbhaghaṭāgrahastaiḥ /
yo bhīmaseno nihatārisaṅghaḥ sa māmupālabdhumarindamo'rhati //

rathāśca nāgāśca hayāśca rāja-- nbhīmenājau nihatāḥ saṅghaśo'dya /
rājānaśca bahavo mahābalāḥ sa māmupālabdhumarindamo'rhati //

dhṛtarāṣṭraputrā balinaśca yena mahābalā nihatāḥ prāyaśo vai /
śūro yuddhe hyaprativāryavīryaḥ sa māmupālabdhumarindamo'rhati //

pratāpayaṃstadbalamugrarūpaṃ yo'sau rame dhārtarāṣṭrasya vīraḥ /
ekaḥ sahetāpratisahyapauruṣa-- stenāsmi vācyo na tvayā vai kadācit //

mahārathā yatra yatraiva yuddhe bhindanti sainyaṃ tava kāmato'dya /
tatraiva tatraiva raṇe mahātmā dṛḍhaṃ bhīmaḥ parasaṅghānamṛdrāt //

tenāsmi vācyo na tvayā haṃ kadāci-- nmā mā vocaḥ krūramihādya pārtha /
nāsmadvidho vai bhavatā tu vācyo yathā bhavānsarvalokasya vācyaḥ //

evaṃ hi mā te bruvato narendra kathaṃ na dīryecchatadhā'dya jihvā /
aho batedaṃ sunṛśaṃsarūpaṃ kāmādavocastvamihādya yadvai //

balaṃ na vādhiṣṭhitaṃ sattamānāṃ yatkṣatriyāṇāṃ bahulaṃ vadanti /
tvaṃ cābalo bhārata niṣṭhuro'si tvameva māṃ vetsi yathāvidho'ham //

nakulena rājangajavājiyodhā hatāśca vīrāḥ sahasā sametya /
tyaktvā prāṇānsamare yuddhakāṅkṣī sa māmupālabdhumarindamo'rhati //

kṛtaṃ karma sahadevena duṣkaraṃ yo yudhyate parasainyāvamardī /
na cābravītkiñcidihāgato balī paśyāntaraṃ tasya cevātmanaśca //

dhṛṣṭadyumnaḥ sātyakirdraupadeyā yudhāmanyuścottamaujāḥ śikhaṇḍī /
ete'dya yudhi samprapīḍitā-- ste māmulapālabdhumarhanti na tvam //

tvanmūlamasmābhiridaṃ hi vairaṃ prāptaṃ tathā vyasanaṃ cātighoram /
dyūpramattena kṛtaṃ tvayā'sakṛ-- tkasmādupālabdhumihārhasi tvam //

tvameva rājansatataṃ pramatta-- stvameva mūḍho bhāratānāmasādhuḥ /
tvāṃ prāpya rājyaṃ ca vinaṣṭameta-- tprāptā mahatpāṇḍavāścāpi dāsyam //

tvattaḥ kṛto'smakadvanavāsaduḥkhaṃ rājyasya nāśo hyabhimanyośca ghoraḥ /
ātmānamevaṃ sunṛśaṃsarūpaṃ jñātvā kimarthaṃ garhase mādya vīra //

lajjasva rājanyadi te'sti lajjā tūṣṇīmbhūtaḥ paśya sarvaṃ kṛtaghnaḥ /
bhīmo nityaṃ samarasya kartā darpasya bhettā punareva nityam //

svayaṃ hyaśaktena narendra yuddhe nareṇa kāryā satataṃ kṣamaiva /
balaṃ hi vāci dvijasattamānāṃ kṣātraṃ dvijā bāhubalaṃ vadanti //

tvaṃ vāgbalo bhārata niṣṭhuro'si tvameva māṃ vetsi yathāvidho'ham /
ghaṭāmi nityaṃ tava kartumiṣṭaṃ dāraiḥ sutairjīvitenātmanā ca //

evañca māṃ vākchalākairhinatsi tvattaḥ sukhaṃ na vayaṃ vidma kiñcit /
mā māmavaṃsthā draupadītalpakasaṃstho mahārathānpratihanmi tvadarthe //

sarvātiśaṅkī bhavasi pramatta-- stvattaḥ sukhaṃ nābhijānāmi kiñcit /
proktaḥ svayaṃ satyasandhena mṛtyu-- stava priyārthaṃ naradeva yuddhe //

śikhaṇḍināmnā pradhane tavārthe mayābhiguptena hataśca bhīṣmaḥ /
droṇo hato yaḥ satatopakārī dhṛṣṭadyumnena syandanādviprakṛṣṭaḥ //

drauṇiśca ruddhaḥ sagaṇo mahātmā tathāpi te vai vacanaṃ nṛśaṃsavat /
duḥkhaṃ priyaṃ te naradeva kartuṃ yasya priyaṃ te na karomyahaṃ vai //

na yucyate vai divi ceha yaḥ pumā-- nyaste madanyo'priyamārabheta /
na cābhinandāmi tathāhi rājyaṃ yatastvamakṣeṣu dṛḍhaṃ prasaktaḥ //

svayaṃ kṛtaṃ pāpamanāryajuṣṭa-- masmābhirājau vyasanaṃ titīrṣasi //
akṣeṣu doṣā bahavo vidharmyāḥ śrutāstvayā sahadevo'bravīdyān //

tānnecchasi tyaktumanāryajuṣṭā-- nghore sma sarve niraye tvayā'stāḥ /
tvaṃ devitā tvatkṛte rājyanāśaṃ-- stvatsambhavaṃ vyasanaṃ no narendra //

māsmānkrūrairṣākpratodaistudastvaṃ bhūyo rājankopayasyalpabuddhyā //
sañjaya uvāca /

etā vācaḥ paruṣāḥ savyasācī sthirapratijñaḥ śrāvayitvā narendram /
viniḥ śvasañjyeṣṭhamaniṣṭamuktvā tatastu kośādasimudvabarha //

tamāha kṛṣṇaḥ kimidaṃ punarbhavā-- nvikośamākāśanibhaṃ karotyasim /
prabrūhi satyaṃ punaruttaraṃ sakhe vacaḥ pravakṣyābhi tavārthasiddhaye //

itīva pṛṣṭaḥ puruṣottamena suduḥkhitaḥ keśavamāha pārthaḥ /
ahaṃ haniṣye svaśarīrameta-- tprasahya yenāhitamuktavāngurum //

niśamya tatpārthavaco'bravīdidaṃ janārdano dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ /
prabrūhi pārtha svaguṇānihātmana-- stato hatātmā bhavasīti niścayaḥ //

tathā tu kṛṣṇasya vaco niśamya tato'rjunaḥ prāha dhanuḥ pragṛhya /
yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhaṃ śṛṇuṣva rājanniti durvacaḥ svayam //
arjuna uvāca /

na mādṛśo'nyo naradeva vidyate dhanurdharo devamṛte pinākinam /
ahaṃ hi tenānumato mahātmanā
kṣaṇena hanyāṃ sacarācaraṃ jagat //

mayā hi rājansadigīśvarā diśo vijitya sarvā bhavataḥ kṛtā vaśe /
sa rājasūyaśca samāptadakṣiṇaḥ sabhā ca divyā bhavato mamaujasā //

pāṇī pṛṣatkālikhitāvimau puna-- rdhanuśca savye vitataṃ sabāṇam /
pādau ca me lakṣaṇataḥ praśastau na mādṛśaṃ yuddhagataṃ jayanti //

hatā udīcyā nihatāḥ pratīcyāḥ prācyā nirastā dākṣiṇātyā viśastāḥ /
saṃśaptakānāṃ kiñcidevāvaśiṣṭaṃ sarvasya lokasya hataṃ mayā'rdham //

śete mayā nihatā śatrusenā chinnairgātrairbhūmitale skhalantī /
anastrajñānnaiva nihanmi cāstrai-- stasmānna bhasmaiva karomi lokān //

jaitraṃ rathaṃ bhīmamāsthāya kṛṣṇa yāvacchīghraṃ sūtaputraṃ nihantum /
rājā bhavatvadya sunirvṛto'yaṃ karṇaṃ raṇe nāśayitāsmi bāṇaiḥ //

ityevamuktvā punarāha pārtho yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭham /
adyāputrā sūtamātā bhavitrī kuntī vātho vā mayā tena vāpi / satyaṃ vadāmyadya na karṇamājau śarairahatvā kavacaṃ vimokṣye //
sañjaya uvāca /

ityevamuktvā punareva pārtho yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭham /
vimucya śastrāṇi dhanurvisṛjya kośe ca khaṅgaṃ vinidhāya tūrṇam //

sa vrīḍayā namraśirāḥ kirīṭī yudhiṣṭhiraṃ prāñjalirabhyuvāca /
prasīda rājankṣama yanmayoktaṃ kāle bhavānvetsyati tannamaste //

tatastu pādāvupagṛhya pārthaḥ samutthito dīptatejāḥ kirīṭi /
prasādya rājānamamitrasāhaṃ sthito'bravīccainamabhiprataptam //

yāmyeṣa bhīmaṃ samarādvimoktuṃ sarvātmanā sūtaputraṃ ca hantum /
bhavatpriyārthaṃ mama jīvitaṃ hi bravīmi satyaṃ tadavehi rājan //

nedaṃ cirātkṣipramidaṃ bhaviṣya-- dāvartate'sāvabhiyāmi cainam /
adyāpyaputrā tena hatena rādhā kuntī mayā vā tadidaṃ viddhi rājan //