Mahabharata · Chapter 8.41

tataḥ parānīkabhidaṃ vyūhamapratimaṃ mahat /
samīkṣya karṇaḥ pārthānāṃ dhṛṣṭadyumnābhirakṣitam //

prayayau rathaghoṣeṇa siṃhanādaraveṇa ca /
vāditrāṇāṃ ca ninadaiḥ kampayanniva medinīm //

vepamāna iva krodhādyudvaśauṇḍaḥ parantapaḥ /
prativyūhya mahātejā yathāvadbharatarṣabha //

vyadhamatpāṇḍavīṃ senāmāsurīṃ maghavāniva /
yudhiṣṭhiraṃ cābhyahanadapasavyaṃ cakāraha //

karṇasya rathaghoṣeṇa maurvīniṣpeṣaṇena ca /
susaṅgrāheṇa raśmīnāṃ samakampanta sṛñjayāḥ //

tāni sarvāṇi sainyāni karṇa dṛṣṭvā viśāmpate /
babhūvuḥ samprahṛṣṭāni tāvakāni yuyutsayā //

aśrūyanta tato vācastāvakānāṃ viśāmpate /
karṇārjunamahāyuddhametadadya bhaviṣyati //

adya duryodhano rājā hatāmitro bhaviṣyati /
adya karṇaṃ raṇe dṛṣṭvā phalguno vidraviṣyati //

adya tāvadvayaṃ yuddhe karṇasyaivānugāminaḥ /
karṇabāṇamayaṃ bhīmaṃ yuddhaṃ drakṣyāma saṃyuge //

cirakālepsitamidamadyedānīṃ bhaviṣyati /
adya drakṣyāma saṅgrāmaṃ ghoraṃ devāsuropamam //

adyedānīṃ mahadyuddhaṃ bhaviṣyati bhayānakam /
adyedānīṃ jayo nityamekasyaikasya vā raṇe //

arjunaṃ kila rādheyo vadhiṣyati mahāraṇe /
athavā kaṃ naraṃ loke na spṛśanti manorathāḥ //

ityuktvā vividhā vācaḥ kuravaḥ kurunandana /
ājaghnuḥ paṭahāṃścaiva tūryāṃścaiva sahasraśaḥ //

bherīnādāṃśca vividhānsiṃhanādāṃśca puṣkalān् /
murajānāṃ mahāśabdānānakānāṃ mahāravān //

nṛtyamānāśca bahuśastarjamānāśca māriṣa /
anyonyamabhyayuryuddhe yuddharaṅgagatā narāḥ //

teṣāṃ padātā nāgānāṃ pādarakṣāḥ samantataḥ /
paṭṭasāsidharāḥ śūrāścāpabāṇamusuṇṭhinaḥ //

bhiṇḍipāladharāścaiva śūralahastāḥ sucakriṇaḥ /
teṣāṃ samāgamo ghoro devāsuraraṇopamaḥ //
dhṛtarāṣṭraṃ uvāca /

kathaṃ sañjaya rādheyaḥ pratyavyūhata pāṇḍavān / dhṛṣṭadyumnamukhānsaṅkhye bhīmasenābhirakṣitān /
sarvāneva maheṣvāsānajayyānamarairapi //

ke ca prapakṣau pakṣau vā mama sainyasya sañjaya /
pravibhajya yathānyāyamavatasthuḥ sudaṃśitāḥ //

kathaṃ pāṇḍusutāścāpi pratyavyūhanta māmakān /
kathaṃ caitanmahadyuddhaṃ prāvartata sudāruṇam //

kva ca bībhatsurabhavadyatkarṇo'yādyudhiṣṭhiram /
ko hyarjunasya sānnidhye śakto jetuṃ yudhiṣṭhiram //

sarvabhūtāni yo hyekaḥ khāṇḍave jitabānpurā /
kastamanyastu rādheyātpratiyudhyejjijīviṣuḥ //
sañjaya uvāca /

śṛṇu vyūhasya racanāmarjunaśca yathā gataḥ /
parivārya nṛpānsarvānsaṅgrāmaścābhavadyathā //

kṛpaḥ śāradvato rājanmāgadhāśca tarasvinaḥ /
sātvataḥ kṛtavarmā ca dakṣiṇaṃ pakṣamāśritāḥ //

teṣāṃ prapakṣe śakunirulūkaśca mahārathaḥ /
sādibhirvimalaprāsaistadānīmabhyarakṣatām //

gāndhāraiścāpyasambhrāntaiḥ pārvatīyaiśca durjayaiḥ /
śalabhānāmiva vrātaiḥ piśācairiva durdṛśaiḥ //

caturviṃśatsahasrāṇi rathānāmanivartinām /
saṃśaptakā yudvaśauṇḍā vāmapāśvamapālayan //

samanvitāstava sutaiḥ kṛṣṇārjunajighāṃsavaḥ /
teṣāṃ prapakṣāḥ kāmbhojāḥ śakāśca yavanaiḥ saha //

nideśātsūtaputrasya sarathāśvebhapattayaḥ /
āhvayanto'rjunaṃ tasthuḥ keśavaṃ ca mahābalam //

tataḥ senāmukhe karṇo'pyavātiṣṭhata daṃśitaḥ /
citravarmāṅgadaḥ sragvī pālayanvāhinīmukham //

rakṣamāṇaiḥ susaṃrabdhaiḥ putraiḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ /
vāhinīṃ pramukhe vīraḥ samprakarṣannaśobhata //

aśokastu mahābāhuḥ sūryavaiśvānaraprabhaḥ / mahādvipaskandhagataḥ piṅgākṣaḥ priyadarśanaḥ /
duḥśāsano vṛtaḥ sainyaiḥ sthito vyūhasya pṛṣṭhataḥ //

tanmadhye sa mahābāhuḥ svayaṃ duryodhano nṛpaḥ /
citrāśvaiścitrasannāhaiḥ sodaryairabhirakṣitaḥ //

rakṣyamāṇo mahāvīryaiḥ sahitairmadrakekayaiḥ /
aśobhata mahārāja devairiva śatakratuḥ //

aśvatthāmā kurūṇāṃ ca ye pravīrā mahārathāḥ / nityamattāśca mātaṅgāḥ śūrairmlecchaiḥ samanvitāḥ /
anvayustadrathānīkaṃ kṣaranta iva toyadāḥ //

te dhvajairvaijayantībhirjvaladbhiḥ paramāyudhaiḥ /
sādibhiścāsthitā rejurdrumavanta ivācalāḥ //

teṣāṃ padātināgānāṃ pādarakṣāḥ sahasraśaḥ /
paṭṭasāsidharāḥ śūrā babhūvuranivartinaḥ //

sādibhiḥ syandanairnāgairadhikaṃ samalaṅkṛtaiḥ /
sa vyūharājo vibabhau devāsuracamūpamaḥ //

bārhaspatyaḥ suvihito nāyakena vipaścitā /
nṛtyatīva mahāvyūhaḥ pareṣāṃ bhayamādadhat //

tasya pakṣaprapakṣebhyo niṣpatanti yuyutsavaḥ /
hastyaśvarathamātaṅgāḥ prāvṛṣīva balāhakāḥ //

tataḥ senāmukhe karṇaṃ dṛṣṭvā rājā yudhiṣṭhiraḥ /
dhanañjayamamitraghnamekavīramuvāca ha //

paśyārjuna mahāvyūhaṃ karṇena vihitaṃ raṇe /
yuktaṃ pakṣaiḥ prapakṣaiśca parānīkaṃ prakāśate //

tatsamīpagataṃ hyetatpratyamitraṃ mahadbūlam /
yathā nābhibhavatyasmāṃstathā nītirvidhīyatām //
sañjaya uvāca /

evamukto'rjuno rājñā prāñjalirnṛpamabravīt //

yathā yathā bhavānāha tattathā na tadanyathā / yattasya vihitaṃ kāryaṃ tatkariṣyāmi suvrata /
pradhānamatha caivāsya vināśaṃ ca karomyaham //

tasmāttvaṃ jahi rādheyaṃ bhīmasenaḥ suyodhanam /
vṛṣasenaṃ ca nakulaḥ sahadevo'pi saubalam //

duḥśānaṃ śatānīko hārdikyaṃ śinipuṅgavaḥ /
dhṛṣṭadyumno droṇasutaṃ svayaṃ yotsyāmyahaṃ kṛpam //

draupadeyā dhārtarāṣṭrāñśiṣṭānsaha śikhaṇḍinā /
te te ca tāṃstānahitānasmākaṃ ghntu māmakāḥ //
sañjaya uvāca /

ityukto dharmarājena tathetyuktvā dhanañjayaḥ /
vyādideśa svasainyāni svayaṃ cāgāccamūmukham //

dhanañjayo mahārāja dakṣiṇaṃ pakṣamāsthitaḥ /
bhīmaseno mahābāhurvāmaṃ pakṣamupāśritaḥ //

sātyakirdraupadeyāśca svayaṃ rājā ca pāṇḍavaḥ /
vyūhasya pramukhe tasthuḥ svenānīkena saṃvṛtāḥ //

svabalenārisainyaṃ tatpratyavasthāpya pāṇḍavaḥ /
pratyavyūhatpuraskṛtya dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinau //

tatsādināgakalilaṃ padātirathasaṅkulam /
dhṛṣṭadyumnamukhaṃ ghoramaśobhata mahadbalam //