Mahabharata · Chapter 7.23

sarveṣāmeva me brūhi rathacihvāni sañjaya / ye droṇamabhyavartanta kruddhā bhīmapurogamāḥ /
tānyahaṃ śrotumicchāmi vistareṇa pṛthakpṛthak //

dūyate me manastāta droṇaṃ prati parantapam /
śrutvā bhīṣmasya nidhanaṃ tadvadetadbhaviṣyati //
sañjaya uvāca /

ṛkṣavarṇairhayairdṛṣṭvā vyāyacchantaṃ vṛkodaram /
rajatāśvastataḥ śūraḥ śaineyaḥ sannyavartata //

sāraṅgāśvo yudhāmanyuḥ svayaṃ pratvarayanhayān /
paryavartata durdharṣaḥ kruddho droṇarathaṃ prati //

pārāvatasavarṇaistu hemabhāṇḍairmahājavaiḥ /
pāñcālarājasya suto dhṛṣṭadyumno nyavartata //

pitaraṃ tu pariprepsuḥ kṣatradharmā yatavrataḥ /
siddhiṃ cāsya parāṃ kāṅkṣañśoṇāśvaḥ sannyavartata //

padmapatranibhāṃścāśvānmallikākṣānsvalaṅkṛtān /
śaikhaṇ़ḍiḥ kṣatradevastu svayaṃ pratvarayanyayau //

darśanīyāstu kāmbhojāḥ śukapatraparicchadāḥ /
vahanto nakulaṃ śīghraṃ tāvakānābhidudruvuḥ //

kṛṣṇāstu meghasaṅkāśā avahannuttamaujasam /
durdharṣāyābhisandhāya kruddhaṃ yuddhāya bhārata //

tathā tittirikalmāṣā hayā vātasamā jave /
avahaṃstumule yuddhe sahadevamudāyudham //

dantavarṇāstu rājānaṃ kālavālā yudhiṣṭhiram /
bhīmavegā naravyāghramavahanvātaraṃhasaḥ //

hemottamapraticchannairhayairvātasamairjave /
abhyavartanta sainyāni sarvāṇyeva yudhiṣṭhiram //

rājñastvanantaro rājā pāñcālyo drupado'bhavat /
jātarūpamayacchatraḥ sarvaistairabhirakṣitaḥ //

lalāmairharibhiryuktaḥ sarvaśabdakṣamairyudhi /
rājñaṃ madhye maheṣvāsaḥ śāntabhīrabhyavartata //

taṃ virāṭo'nvayācchīghraṃ saha sarvairmahārathaiḥ / kekayāśca sikhaṇḍī ca dhṛṣṭaketustathaiva ca /
svaiḥ svaiḥ sainyaiḥ parivṛtā mātsyarājānamanvayuḥ //

taṃ tu pāṭalipuṣpāṇāṃ samavarṇā hayottamāḥ /
vahamānā vyarājanta māstyasyāmitraghātinaḥ //

haridrāsamavarṇāstu javanā hemamālinaḥ /
putraṃ virāṭarājasya satvaraṃ samudāvahan //

indragopakavarṇaiśca bhrātaraḥ pañca kekayāḥ /
jātarūpasamābhāsāḥ sarve lohitakadhvajāḥ //

te hemamālinaḥ śūrāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ /
varṣanta iva jīmūtāḥ pratyadṛśyanta daṃśitāḥ //

āmapātranikāśāstu pāñcālyamamitaujasam /
dattāstumburuṇā divyāḥ śikhaṇḍinamudāvahan //

tathā dvādaśasāhasrāḥ pāñcālānāṃ mahārathāḥ /
teṣāṃ tu ṣaṭ्sahasrāṇi ye śikhaṇḍinamanvayuḥ //

putraṃ tu śiśupālasya narasiṃhasya māriṣa /
ākrīḍanto vahanti sma sāraṅgaśabalā hayāḥ //

dhṛṣṭaketustu cedīnāmṛṣabho'tibaloditaḥ /
kāmbhojaiḥ śabalairaśvairabhyavartata durjayaḥ //

bṛhatkṣatraṃ tu kaikeyaṃ sukumāraṃ hayottamāḥ /
palāladhūmasaṅkāśāḥ saindhavāḥ śīghramāvahan //

mallikākṣāḥ padmavarṇā bāhlijātāḥ svalaṅkṛtāḥ /
śūraṃ śikhaṇḍinaḥ putramṛkṣadevamudāvahan //

rukmabhāṇḍapraticchannāḥ kauśeyasadṛśā hayāḥ /
kṣamāvanto'vahansaṅkhye senābindumarindamam //

yuvānamavahanyuddhe krauñcavarṇā hayottamāḥ /
kāśyasyābhibhuvaḥ putraṃ sukumāraṃ mahāratham //

śvetāstu prativindhyantaṃ kṛṣṇagrīvā manojavāḥ /
yantuḥ preṣyakarā rājanrājaputramudāvahan //

sutasomaṃ tu yodhāgryaṃ bhīmaputraṃ mahābalam /
māṣapuṣpasavarṇāstamavahanvājino raṇe //

sahasrasomapratimo babhūva pure kurūṇāmudayendunāmni /
tasmiñjātaḥ somasankrandamadhye yasmāttasmātsutasomo'bhavatsaḥ //

nākuliṃ tu śatānīkaṃ śālapuṣpanibhā hayāḥ /
ādityataruṇaprakhyāḥ ślāghanīyamudāvahan //

kāñcanāpihitairyoktrairmayūragrīvasannibhāḥ /
draupadeyaṃ naravyāghraṃ śrutakarmāṇamāhave //

śrutakīrtiṃ śrutanidhiṃ draupadeyaṃ hayottamāḥ /
ūhuḥ pārthasamaṃ yuddhe cāṣapatranibhā hayāḥ //

yamāhuradhyardhaguṇaṃ kṛṣṇātpārthācca saṃyuge /
abhimanyuṃ piśaṅgāstaṃ kumāramavahanraṇe //

ekastu dhārtarāṣṭrebhyaḥ pāṇḍavānyaḥ samāśritaḥ / taṃ bṛhanto mahākāyā yuyutsumavahanraṇe /
ye tu puṣkarasārasya tulyavarṇā hayottamāḥ //

palālakāṇḍavarṇāstu vārdhakṣemiṃ tarasvinam /
ūhuḥ sutumule yuddhe hayā hṛṣṭāḥ svalaṅkṛtāḥ //

kumāraṃ śitipādāstu rukmacitrairuraśchadaiḥ /
saucittimavahadyuddhe yantuḥ preṣyakarā hayāḥ //

rukmapīṭhāvakīrṇāstu kauśeyasadṛśā hayāḥ /
suvarṇamālinaḥ kṣāntāḥ śreṇimantamudāvahan //

rukmamālādharāḥ śūrā hemapṛṣṭhāḥ svalaṅkṛtāḥ /
kāśirājaṃ naraśreṣṭhaṃ ślāghanīyamudāvahan //

astrāṇāṃ ca dhanurvede brāhme vede ca pāragam /
taṃ satyadhṛtimāyāntamarūṇāḥ samupāvahan //

yaḥ sa pāñcālasenānīdroṇamaṃśamakalpayat /
pārāvatasavarṇāstaṃ dhṛṣṭadyumnamudāvahan //

tamanvayātsatyadhṛtiḥ saucittiryuddhadurmadaḥ /
śreṇimānvasudānaśca putraḥ kāśyasya cābhibhūḥ //

yuktaiḥ paramakāmbhojairjavanairhemamālibhiḥ /
bhīṣayanto dviṣatsainyaṃ yamavaiśravaṇopamāḥ //

prabhadrakāstu kāmbhojāḥ ṣaṭ्sahasrāṇyudāyudhāḥ /
nānāvarṇairhayaiḥ śreṣṭhairhemavarṇarathadhvajāḥ //

śaravrātairvidhunvantaḥ śatrūnvitatakārmukāḥ /
samānamṛtyavo bhūtvā dhṛṣṭadyumnaṃ samanvayuḥ //

babhrukauśeyavarṇāstu suvarṇavaramālinaḥ /
ūhuramlānamanasaścekitānaṃ hayottamāḥ //

indrāyudhasavarṇaistu kuntibhojo hayottamaiḥ /
āyātsadaśvaiḥ purujinmātulaḥ savyasācinaḥ //

antarikṣasavarṇāstu tārakācitritā iva /
rājānaṃ rocamānaṃ te hayāḥ saṅkhye samāvahan //

karburāḥ śitipādāstu svarṇajālaparicchadāḥ /
jārāsandhiṃ hayāḥ śreṣṭhāḥ sahadevamudāvahan //

ye tu puṣkaranālasya samavarṇā hayottamāḥ /
jave śyenasamāścitrāḥ sudāmānamudāvahan //

śaśalohitavarṇāstu pāṇḍurodgatarājayaḥ /
pāñcālyaṃ gopateḥ putraṃ siṃhasenamudāvahan //

pāñcālānāṃ naravyāghro yaḥ khyāto janamejayaḥ /
tasya sarṣapapuṣpāṇāṃ tulyavarṇā hayottamāḥ //

māṣavarṇāśca javanā bṛhanto hemamālinaḥ /
dadhipṛṣṭhāścitramukhāḥ pāñcālyamavahandrutam //

śūrāśca bhadrakāścaiva śarakāṇḍanibhā hayāḥ /
padmakiñjalkavarṇābhā daṇḍadhāramudāvahan //

rāsabhāruṇavarṇābhāḥ pṛṣṭhato mūṣikaprabhāḥ /
valganta iva saṃyattā vyāghradattamudāvahan //

harayaḥ kālakāścitrāścitramālyavibhūṣitāḥ /
sudhanvānaṃ naravyāghraṃ pāñcālyaṃ samudāvahan //

indrāśanisamasparśā indragopakasannibhāḥ /
kāye citrāntarāścitrāścitrāyudhamudāvahan //

bibhrato hepamālāstu cakravākodarā hayāḥ /
kosalādhipateḥ putraṃ sukṣatraṃ vājino'vahan //

śabalāstu bṛhanto'śvā dāntā jāmbūnadasrajaḥ /
yuddhe satyadhṛtiṃ kṣemimavahanprāṃśavaḥ śubhāḥ //

ekavarṇena sarveṇa dhvajena kavacena ca /
aśvaiśca dhanuṣā caiva śuklaiḥ śuklo nyavartata //

samudrasenaputraṃ tu sāmudrā rudratejasam /
aśvāḥ śaśāṅkasadṛśāścandrasenamudāvahan //

nīlotpalasavarṇāstu tapanīyavibhūṣitāḥ /
śaibyaṃ citrarathaṃ saṅkhye citramālyā'vahanhayāḥ //

kalāyapuṣpavarṇāstu śvetalohitarājayaḥ /
rathasenaṃ hayaśreṣṭhāḥ samūhuryuddhadurmadam //

yaṃ tu sarvamanuṣyebhyaḥ prāhuḥ śūrataraṃ nṛpam /
taṃ paṭaccarahantāraṃ śukavarṇā'vahanhayāḥ //

citrāyudhaṃ citramālyaṃ citravarmāyudhadhvajam /
ūhuḥ kiṃśukapuṣpāṇāṃ samavarṇā hayottamāḥ //

ekavarṇena sarveṇa dhvajena kavacena ca /
dhanuṣā rathavāhaiśca nīlairnīlo'bhyavartata //

nānārūpai ratnacihnairvarūtharathakārmukaiḥ /
vājidhvajapatākābhiścitraiścitro'bhyavartata //

ye tu puṣkaravarṇasya tulyavarṇā hayottamāḥ /
te rocamānasya sutaṃ hemavarṇamudāvahan //

yodhāśca bhadrakārāśca śaradaṇḍānudaṇḍayaḥ /
śvetāṇḍāḥ kukkuṭāṇḍābhā daṇḍaketuṃ hayā'vahan //

keśave na hate saṅkhye pitaryatha narādhipe /
bhinne kapāṭe pāṇ़ḍānāṃ vidruteṣu ca bandhuṣu //

bhīṣmādavāpya cāstrāṇi droṇādrāmātkṛpāttathā /
astraiḥ samatvaṃ samprāpya rukmikarṇārjunācyutaiḥ //

iyeṣa dvārakāṃ hantuṃ kṛtsnāṃ jetuṃ ca medinīm /
nivāritastataḥ prājñaiḥ suhṛdbhirhitakāmyayā //

vairānubandhamutsajya svarājyamanuśāsti yaḥ /
sa sāgaradhvajaḥ pāṇḍyaścandraraśminibhairhayaiḥ //

vaiḍūryajālasañchannairvīryadraviṇamāśritaḥ /
divyaṃ visphārayaṃścāpaṃ droṇamabhyadravadbalī //

ārakūṭakavarṇāśca hayāḥ pāṇḍyānuyāyinām /
avahanrathamukhyānāmayutāni caturdaśa //

nānāvarṇena rūpeṇa nānākṛtimukhā hayāḥ /
rathacakradhvajaṃ vīraṃ ghaṭotkacamudāvahan //

bhāratānāṃ sametānāmutsṛjyaiko matāni yaḥ /
gato yudhiṣṭhiraṃ bhaktyā tyaktvā sarvamabhīpsitam //

lohitākṣaṃ mahābāhuṃ yuyutsuṃ makaradhvajam /
mahāsatvā mahākāyāḥ sauvarṇasyandane sthitam //

suvarṇavarṇā dharmajñamanīkasthaṃ yudhiṣṭhiram /
rājaśreṣṭhaṃ hayaśreṣṭhāḥ sarvataḥ pṛṣṭhato'nvayuḥ //

varṇairuccāvacairanyaiḥ sadaśvānāṃ prabhadrakāḥ /
sannyavartanta yuddhāya bahavo devarūpiṇaḥ //

te yattā bhīmasenena sahitāḥ kāñcanadhvajāḥ /
pratyadṛśyanta rājendra sendrā iva divaukasaḥ //

atyarocata tānsarvāndhṛṣṭhadyumnaḥ samāgatān /
sarvāṇyati ca sainyāni bhāradvājo vyarocata //

atīva śuśubhe tasya dhvajaḥ kṛṣṇājinottaraḥ /
kamaṇḍalurmahārāja jātarūpamayaḥ śubhaḥ //

dhvajaṃ tu bhīmasenasya vai2ḍūryamaṇilocanam /
bhrājamānaṃ mahāsiṃhaṃ rājantaṃ dṛṣṭavānaham //

dhvajaṃ tu kururājasya pāṇḍavasya mahaujasaḥ /
dṛṣṭavānasmi sauvarṇaṃ somaṃ grahagaṇānvitam //

mṛdaṅgau cātra vipulau divyau nandopanandakau /
yantreṇāhanyamānau ca susvanau harṣavardhanau //

śarabhaṃ pṛṣṭhasauvarṇaṃ nakulasya mahādhvajam /
apaśyāma rathetyugraṃ bhīṣayāṇamavasthitam //

haṃsastu rājataḥ śrīmāndhvaje ghaṇṭāpatākavān /
sahadevasya durdharṣo dviṣatāṃ śokavardhanaḥ //

pañcānāṃ draupadeyānāṃ pratimādhvajabhūṣaṇam /
dharmamārutaśakrāṇāmaśvinośca mahātmanoḥ //

abhimanyoḥ kumārasya śārṅgapakṣī hiraṇmayaḥ /
rathe dhvajavaro rājaṃstaptacāmīkarojjvalaḥ //

ghaṭotkacasya rājendra dhvaje gṛdhro vyarocata /
aśvāśca kāmagāstasya rāvaṇasya purā yathā //

māhendraṃ ca dhanurdivyaṃ dharmarāje yudhiṣṭhire /
vāyavyaṃ bhīmasenasya dhanurdivyamabhūnnṛpa //

trailokyarakṣaṇārthāya brahmaṇā sṛṣṭamāyudham /
taddivyamajaraṃ caiva phālgunārthāya vai dhanuḥ //

vaiṣṇavaṃ nakulāyātha sahadevāya cāścijam /
ghaṭotkacāya paulastyaṃ dhanurdivyaṃ bhayāmakam //

raudramāgneyakauberaṃ yāmyaṃ giriśameva ca /
pañcānāṃ draupadeyānāṃ dhanūratnāni bhārata //

raudraṃ dhanurvaraṃ śreṣṭhaṃ lebhe yadrohiṇīsutaḥ /
tattuṣṭaḥ pradadau rāmaḥ saubhadrāya mahātmane //

ete cānye ca bahavo dhvajā hemavibhūṣitāḥ /
tatrādṛśyanta śūrāṇāṃ dviṣatāṃ śokavardhanāḥ //

tadabhūddhvajasambādhamakāpuruṣasevitam /
droṇānīkaṃ mahārāja paṭe citramivārpitam //

śuśruvunārmagotrāṇi vīrāṇāṃ saṃyuge tadā /
droṇamādravatāṃ rājansvayaṃvara ivāhave //