Mahabharata · Chapter 7.201

bhīmasenaṃ samākīrṇaṃ dṛṣṭvā'streṇa dhanañjayaḥ /
tejasaḥ pratighātārthaṃ vāruṇena samāvṛṇot //

nālakṣayata tatkaścidvāruṇāstreṇa saṃvṛtam /
arjunasya laghutvācca saṃvṛtatvācca tejasaḥ //

sāśvasūtaratho bhīmo droṇaputrāstrasaṃvṛtaḥ /
agnāvagniriva nyasto jvālāmālī sudurdṛśaḥ //

yathā rātrikṣaye rājañjyotīṣyastagiriṃ prati /
samāpetustathā bāṇā bhīmasenarathaṃ prati //

sa hi bhīmo rathaścāsya hayāḥ sūtaśca māriṣa /
saṃvṛtā droṇaputreṇa pāvakāntargatā'bhavan //

yathā jagdhvā jagatkṛtsnaṃ samaye sacarācaram /
gacchedvahnirvibhorāsyaṃ tathā'straṃ bhīmamāvṛṇot //

sūryamagniḥ praviṣṭaḥ syādyathā cāgniṃ divākaraḥ /
tathā praviṣṭaṃ tattejo na ājñāyata pāṇḍavaḥ //

tadastraṃ bhīmahuṅkārādapayāti punaḥpunaḥ / punaḥ punastamāyāti hunkārāttaṃ vimuñcati /
tato devāḥ sagandharvā bhīmaṃ dṛṣṭvā suvismitāḥ //

vikīrṇamastraṃ taddṛṣṭvā tathā bhīmarathaṃ prati /
udīryamāṇaṃ drauṇiṃ ca niṣpratidvandvamāhave //

sarvasainyaṃ ca pāṇḍūnāṃ nyastaśastramacetanam /
yudhiṣṭhirapurogāṃśca vimukhāṃstānmahārathanān //

arjuno vāsudevaśca tvaramāṇau mahādyutī /
avaplutya rathādvīrau bhīmamādravatāṃ tataḥ //

tatastaddroṇaputrasya tejo'strabalasambhavam /
vigāhya tau subalinau māyayā'viśatāṃ tathā //

nyastaśastrau tatastau tu nādahatso'strajo'nalaḥ /
vāruṇāstraprayogācca vīryavattvācca kṛṣṇayoḥ //

tataścakṛṣaturbhīmaṃ sarvaśastrāyudhāni ca /
nārāyaṇāstraśāntyarthaṃ naranārāyaṇau balāt //

ākṛṣyamāṇaḥ kaunteyo nadatyeva mahāravam /
vardhate caiva tadvoraṃ drauṇerastraṃ sudurjayam //

tamabravīdvāsudevaḥ kimidaṃ pāṇḍunandana /
vāryamāṇo'pi kaunteya yadyudvānna nivartase //

yadi yudvena jeyāḥ syurime kauravanandanāḥ /
vayamapyatra yudhyema tathā ceme nararṣabhāḥ //

rathebhyastvavatīrṇāḥ sma sarva eva hi tāvakāḥ /
tasmāttvamapi kaunteya rathāttūrṇamapākrama //

evamuktvā tu taṃ kṛṣṇo rathādbhūmimavartayat /
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ krodhasaṃraktalocanam //

yadā'pakṛṣṭaḥ sa rathānnyāsitaścāyudhaṃ bhuvi /
tato nārāyaṇāstraṃ tatpraśāntaṃ śatrutāpanam //
sañjaya uvāca /

tasminpraśānte vidhinā tena tejasi duḥsahe /
babhūvurvimalāḥ sarvā diśaḥ pradiśa eva ca //

pravavuśca śivā vātāḥ praśāntā mṛgapakṣiṇaḥ /
vāhanāni ca hṛṣṭāni praśānte'stre sudurjaye //

vyapoḍhe ca tato ghore tasmiṃstejasi bhārata /
babhau bhīmo niśāpāye dhīmānsūrya ivoditaḥ //

hataśeṣaṃ balaṃ tattu pāṇḍavānāmatiṣṭhata /
astravyuparamādvṛṣṭaṃ tava putrajighāṃsayā //

vyavasthite bale tasminnestre pratihate tathā /
duryodhano mahārāja droṇaputramathābravīt //

aśvatthāmanpunaḥ śīghramastrametatprayojaya /
avasthitā hi pāñcālāḥ punarete jayaiṣiṇaḥ //

aśvatthāmā tathoktastu tava putreṇa māriṣa /
sudīnamabhiniḥ śvasya rājānamidamabravīt //

naitadāvartate rājannastraṃ dvirnopapadyate /
āvṛtaṃ hi nivarteta prayoktāraṃ na saṃśayaḥ //

eṣa cāstrapratīghātaṃ vāsudevaḥ prayuktavān /
asya tu hyeṣa vai dātā mānuṣeṣu na vidyate //

parāvarajño lokānāṃ na tadasti na vetti yat /
tadetadastraṃ praśamaṃ yātaṃ kṛṣṇasya mantritaiḥ //

dvividho vihitaḥ saṅkhye vadhaḥ śastrorjanādhipa /
parājayo vā mṛtyurvā śreyānmṛtyurna nirjayaḥ //

vijitāścārayo hyote śastrotsargānmṛtopamāḥ //
duryodhana uvāca /

ācāryaputra yadyetaddvirastraṃ na prayujyate /
anyairgurughnā vadhyantāmastrairastravidāṃ vara //

tvayi śastrāṇi divyāni tryambake cāmitaujasi / ghnataitānsumahāvīrya śātravānyudvakovidaḥ /
icchato na hi te mucyetsaṅkruddho hi purandaraḥ //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

tasminnastre pratihate droṇe copadhinā hate /
tathā duryodhanenokto drauṇiḥ kimakarotpunaḥ //

dṛṣṭvā pārthāṃśca saṅgrāme yuddhāya samupasthitān /
nārāyaṇāstranirmuktāṃścarataḥ pṛtanāmukhe //
sañjaya uvāca /

jānanpituḥ sa nidhanaṃ siṃhalāṅgūlaketanaḥ /
sakrodho bhayamutsṛjya so'bhidudrāva pārṣatam //

abhidrutya ca viṃśatyā kṣudrakāṇāṃ nararṣabha /
pañcabhiścātivegena vivyādha puruṣarṣabhaḥ //

dhṛṣṭadyumnastato rājañjvalantamiva pāvakam /
droṇaputraṃ triṣaṣṭyā tu rājanvivyādha patriṇām //

sārathiṃ cāsya viṃśatyā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ /
hayāṃśca caturo'vidhyaccaturbhirniśitaiḥ śaraiḥ //

vidvvā vidvā'nadaddrauṇiṃ kampayanniva medinīm /
ādade sarvalokasya prāṇāniva mahāraṇe //

pārṣatastu balī rājankṛtāstraḥ kṛtaniścayaḥ /
drauṇimevābhidudrāva mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam //

tato bāṇamayaṃ varṣaṃ droṇaputrasya mūrdhani /
avāsṛjadameyātmā pāñcālyo rathināṃvaraḥ //

taṃ drauṇiḥ samare kruddhaṃ chādayāmāsa patribhiḥ /
vivyādha cainaṃ daśabhiḥ piturvadhamanusmaran //

dvābhyāṃ ca suvisṛṣṭābhyāṃ kṣurābhyāṃ dhvajakārmuke /
chittvā pāñcālarājasya drauṇiranyaiḥ samārdayat //

vyaśvasūtarathaṃ cainaṃ drauṇiścakre mahāhāve /
tasya cānucarānsarvānkruddhaḥ prādrāvayaccharaiḥ //

tataḥ pradudruve sainyaṃ pāñcālānāṃ viśāmpate /
sambhrāntarūpamārtaṃ ca na parasparamaikṣata //

dṛṣṭvā tu vimukhānyodhāndhṛṣṭadyumnaṃ ca pīḍitam /
śaineyo'codayattūrṇaṃ rathaṃ drauṇirathaṃ prati //

aṣṭabhirniśitairbāṇairaśvatthāmānamārdayat / viṃśatyā punarāhatya nānārūpairamarṣaṇaḥ /
vivyādha ca tathā sūtaṃ caturbhiścaturo hayān //

[dhanurdhvajaṃ* ; saṃyattaściccheda kṛtahastavat / sa sāśvaṃ vyadhamaccāpi rathaṃ hemapariṣkṛtam /
hṛdi vivyādha samare triṃśatā sāyakairbhṛśam //

evaṃ sa pīḍito rājannaśvatthāmā mahābālaḥ /
śarajālaiḥ parivṛtaḥ kartavyaṃ nānvapadyata //

evaṃ gate guroḥ putre tava putro mahārathaḥ /
kṛpakarṇādibhiḥ sārdhaṃ śaraiḥ sātvatamāvṛṇot //

duryodhanastu viṃśatyā kṛpaḥ śāradvatastribhiḥ /
kṛtavarmā'tha daśabhiḥ karṇaḥ pañcāśatā śaraiḥ //

duḥśāsanaḥ śatenaiva vṛṣasenaśca saptabhiḥ /
sātyakiṃ vivyadhustūrṇaṃ samantānniśitaiḥ śaraiḥ //

tataḥ sa sātyakī rājansarvāneva mahārathān /
virathānvimukhāṃścaiva kṣaṇenaivākaronnṛpa //

aśvatthāmā tu samprāpya cetanāṃ bharatarṣabha /
cintayāmāsa duḥkhārto niḥśvasaṃśca punaḥpunaḥ //

atho rathāntaraṃ drauṇiḥ samāruhya parantapaḥ /
sātyakiṃ vārayāmāsa kirañśaraśatānbahūn //

tamāpatantaṃ samprekṣya bhāradvājasutaṃ raṇe /
virathaṃ vimukhaṃ caiva punaścakre mahārathaḥ //

tataste pāṇḍavā rājandṛṣṭvā sātyakivikramam /
śaṅkhaśabdānbhṛśaṃ cakruḥ siṃhanādāṃśca nedire //

evaṃ taṃ virathaṃ kṛtvā sātyakiḥ satyavikramaḥ /
jaghāna vṛṣasenasya trisāhasrānmahārathān //

ayutaṃ dantināṃ sārdhaṃ kṛpasya nijaghāna saḥ /
pañcāyutāni cāśvānāṃ śakunernijaghāna ha //

tato drauṇirmahārāja rathamāruhya vīryavān / sātyakiṃ prati saṅkruddhaḥ prayayau tadvadhepsayā /

punastamāgataṃ dṛṣṭvā śaneyo niśitaiḥ śaraiḥ / adārayatkrurataraiḥ punaḥpunararindama // ]

so'tividdho maheṣvāso nānāliṅgairamarṣaṇaḥ /
yuyudhānena vai drauṇiḥ prahasanvākyamabravīt //

śaineyābyupapattiṃ te jānāmyācāryaghātini /
na cainaṃ trāsyasi mayā grastamātmānameva ca //

śapetmanā'haṃ śaineya satyena tapasā tathā /
ahatvā sarvapāñcālānyadi śāntimahaṃ labhe //

yadbalaṃ pāṇḍaveyānāṃ vṛṣṇīnāmapi yadbalam /
kriyatāṃ sarvameveha nihaniṣyāmi somakān //

evamuktvā'rkaramyābhaṃ sutīkṣṇaṃ taṃ śarottamam /
vyasṛjatsātvate drauṇirvajraṃ vṛtre yathā hariḥ //

sa taṃ nirbhidya tenāstaḥ sāyakaḥ śarāvaram /
viveśa vasudhāṃ bhittvā śvasanbilamivoragaḥ //

sa bhinnakavacaḥ śūrastotrārdita iva dvipaḥ /
vimucya saśaraṃ cāpaṃ bhūrivraṇaparisravaḥ //

sīdanrudhirasiktaśca rathopastha upāviśat /
sūtenāpahṛtastūrṇaṃ droṇaputrādrathāntaram //

athānyena supuṅkhena śareṇānataparvaṇā /
ājaghāna bhravormadhye dhṛṣṭadyumnaṃ parantapaḥ //

sa pūrvamatividdhaśca bhṛśaṃ pascācca pīḍitaḥ /
sasadātha ca pāñcālyo vyapāśrayata ca dhvajam //

taṃ nāgamiva siṃhena dṛṣṭvā rājañśarārditam /
javenābhyadravañchūrāḥ pañca pāṇ़ḍavato rathāḥ //

kirīṭī bhīmasenaśca vṛdvakṣatraśca pauravaḥ /
yuvarājaśca cedīnāṃ mālavaśca sudarśanaḥ //

ete hāhākṛtāḥ sarve pragṛhītaśarāsanāḥ /
vīraṃ drauṇāyaniṃ vīrāḥ sarvataḥ paryavārayan //

te viṃśatipade yattā guruputramamarṣaṇam /
pañcabhiḥ pañcabhirbāṇairabhyaghnansarvataḥ samam //

āśīviṣābhairviṃśatyā pañcabhistu śitaiḥ śaraiḥ /
ciccheda yugapaddrauṇiḥ pañcaviṃśatisāyakān //

saptabhistu śitairbāṇaiḥ pauravaṃ drauṇirārdayat / mālavaṃ tribhirekena pārthaṃ ṣa़ḍbhirvṛkodaram /

tataste vivyadhuḥ sarve drauṇiṃ rājanmahārathāḥ /
yugapacca pṛthakcaiva rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ //

yuvarājaśca viṃśatyā drauṇiṃ vivyādha patribhiḥ /
pārthaśca punaraṣṭābhistathā sarve tribhistribhiḥ //

tato'rjunaṃ ṣaḍbhirathājaghāna drauṇāyanirdaśabhirvāsudevam /
bhīmaṃ daśārdhairyuvārajaṃ caturbhi- rdvābhyāṃ dvābhyāṃ mālavaṃ pauravaṃ ca //

sūtaṃ vidvvāḥ bhīmasenasya ṣaḍbhi-- rdvābhyāṃ vidvvā kārmukaṃ ca dhvajaṃ ca /
punaḥ pārthaṃ śaravarṣeṇa vidvvā drauṇirghoraṃ siṃhanādaṃ nanāda //

tasyāsyatastānniśitānpītadhārā-- ndrauṇeḥ śarānpṛṣṭhataścāgrataśca /
dharā viyaddyauḥ pradiśo diśaśca cchannā bāṇairabhavandhorarūpaiḥ //

āsannasya svarathaṃ tīvratejāḥ sudarśanasyendraketuprakāśau /
bhujau śiraścendrasamānavīrya-- stribhiḥ śarairyugapatsañcakarta //

sa pauravaṃ rathaśaktyā nihatya cchittvā rathaṃ tilaśaścāsya bāṇaiḥ /
chittvā ca bāhū varacandanāktau bhallena kāyācchira uccakarta //

yuvānamindīvaradāmavarṇaṃ cediprabhuṃ yuvarājaṃ prasahya /
bāṇaistvarāvāñjvalitāgnikalpai-- rvidvvā prādānmṛtyeva sāśvasūtam //

[*mālavaṃ pauravaṃ caiva yuvarājaṃ ca cedipam / dṛṣṭvā samakṣaṃ nihataṃ droṇaputroṇa pāṇḍavaḥ /
bhīmaseno mahābāhuḥ krodhamāhārayatparam //

tataḥ śaraśataistīkṣṇaiḥ saṅkruddhāśīviṣopamaiḥ /
chādayāmāsa samare droṇaputraṃ parantapaḥ //

tato drauṇirmahātejāḥ śaravarṣaṃ nihatya tam /
vivyādha niśitairbāṇairbhīmasenamamarṣaṇaḥ //

tato bhīmo mahābāhudrauṇeryudhi mahābalaḥ /
kṣurapreṇa dhanuśchittvā drauṇiṃ vivyādha patriṇā //

tadapāsya dhanuśchinnaṃ droṇaputro mahāmanāḥ /
anyatkārmukamādāya bhīmaṃ vivyādha patribhiḥ //

tau drauṇibhīmau samare parākrāntau mahābalau /
avarṣatāṃ śaravarṣaṃ vṛṣṭimantāvivāmbudau //

bhīmanāmāṅkitā bāṇāḥ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ /
drauṇiṃ sañchādayāmāsurghanaughā iva bhāskaram //

tathaiva drauṇinirmuktairbhīmaḥ sannataparvabhiḥ /
avākīryata sa kṣipraṃ śaraiḥ śatasahasraśaḥ //

sa cchādyamānaḥ samare drauṇinā raṇaśālinā /
na vivyathe mahārāja tadadbhutamivābhavat //

tato bhīmo mahābāhuḥ kārtasvaravibhūṣitān /
nārācāndaśa sampraiṣīdyamadaṇḍanibhāñchitān //

te jatrudeśamāsādya droṇaputrasya māriṣa /
nirbhidya viviśustūrṇaṃ valmīkamiva pannagāḥ //

so'tividdho bhṛśaṃ drauṇiḥ pāṇḍavena mahātmanā /
dhvajayaṣṭiṃ samāsādya nyamīlayata locane //

sa muhūrtātpunaḥ sañjñāṃ labdhvā drauṇirnarādhipa /
krodhaṃ paramamātasthau samare rudhirokṣitaḥ //

dṛḍhaṃ so'bhihatastena pāṇḍavena mahātmanā /
vegaṃ cakre mahābāhurbhīmasenarathaṃ prati //

tata ākarṇapūrṇānāṃ śarāṇāṃ tigmatejasām /
śatamāśīviṣābhānāṃ preṣayāmāsa bhārata //

bhīmo'pi samaraślāghī tasya vīryamacintayat /
tūrṇaṃ prāsṛjadugrāṇi śaravarṣāṇi pāṇḍavaḥ //

tato drauṇirmahārāja cchittvā'sya viśikhairdhanuḥ /
ājaghānorasi kruddhaḥ pāṇḍavaṃ niśitaiḥ śaraiḥ //

tato'nyaddhanurādāya bhīmaseno hyamarṣaṇaḥ /
vivyādha niśitairbāṇairdrauṇiṃ pañcabhirāhave //

jīmūtāviva gharmānte tau śaraughapravarṣiṇau /
anyonyakrodhatāmrākṣau chādayāmāsaturyudhi //

talaśabdaistato ghoraistrāsayantau parasparam /
ayudhyetāṃ susaṃrabdhau kṛtapratikṛtaiṣiṇau //

tato viṣphārya sumahaccāpaṃ rukmavibhūṣitam / bhīmaṃ praikṣata sa drauṇiḥ śarānasyantamantikāt /
śaradyaharmadhyagato drīptārciriva bhāskaraḥ //

ādadanāsya viśikhānsandadhānasya cāśugān /
vikarṣato muñcataśca nāntaraṃ dadṛśurjanāḥ //

alātacakrapratimaṃ tasya maṇḍalamāyudham /
drauṇerāsīnmahārāja bāṇānvisṛjatastadā //

dhanuścyutāḥ śarāstasya śataśo'tha sahasraśaḥ /
ākāśe pratyadṛśyanta śalabhānāmivāyatīḥ //

te tu drauṇivinirmuktāḥ śarā hemavibhūṣitāḥ /
ajasramanvakīryanta ghorā bhīmarathaṃ prati //

tatrādbhutakamapaśyāma bhīmasenasya vikramam /
balaṃ vīryaṃ prabhāvaṃ ca vyavasāyaṃ ca bhārata //

tāṃ sa meghādivodbhūtāṃ bāṇavṛṣṭiṃ samantataḥ /
jalavṛṣṭiṃ mahāghorāṃ tapānta iva cintayan //

droṇaputravadhaprepsurbhīmo bhīmaparākramaḥ /
amuñcaccharavarṣāṇi prāvṛṣīva balāhakaḥ //

tadrukmapṛṣṭaṃ bhīmasya dhanurghāraṃ mahāraṇe /
vikṛṣyamāṇaṃ vibabhau śakracāpamivāparam //

tasmāccharāḥ prādurāsañchataśo'tha sahasraśaḥ /
sañchādayantaḥ samare drauṇimāhavaśobhinam //

tayorvisṛjatorevaṃ śarajālāni māriṣa /
vāyurapyantarā rājannāśaknotpratisarpitum //

tathā drauṇirmahārāja śarānhemavibhūṣitān /
tailadhautānprasannāgrānprāhiṇodvadhakāṅkṣayā //

tānantarikṣe viśikhaistridhaikaikamaśātayat viśeṣayandroṇasutaṃ tiṣṭhatiṣṭheti cābravīt //

punaśca śaravarṣāṇi ghorāṇyugrāṇi pāṇḍavaḥ /
vyasṛjadbalavānakruddho droṇaputravadhepsayā //

tato'stramāyayā tūrṇaṃ śaravṛṣṭiṃ nivārya tām / dhanuściccheda bhīmasya droṇaputro mahāstravit /
śaraiścainaṃ subahubhiḥ kruddhaḥ saṅkhye parābhinat //

sa chinnadhanvā balavānrathaśaktiṃ sudāruṇām //
vegenāvidhya cikṣepa droṇaputrarathaṃ prati //

tāmāpatantīṃ sahasā maholkābhāṃ śitaiḥ śaraiḥ /
ciccheda samare drauṇirdarśayanpāṇilāghavam //

etasminnantare bhīmo dṛḍhamādāya kārmukam /
drauṇiṃ vivyādha viśikhaiḥ smayamāno vṛkodaraḥ //

tato drauṇirmahārāja bhīmasenasya sārathim /
lalāṭe dārayāmāsa śareṇānataparvaṇā //

so'tividdho balavatā droṇaputreṇa sārathiḥ /
vyāmohamagamadrājanraśmīnutsṛjya vājināṃ //

tato'śvāḥ prādravaṃstūrṇaṃ mohite rathasārathau /
bhīmasenasya rājenadr paśyatāṃ sarvadhanvinām //

taṃ dṛṣṭvā pradrutairaśvairapakṛṣṭaṃ raṇājirāt /
dadhmau pramuditaḥ śaṅkhaṃ bṛhantamaparājitaḥ //

tataḥ sarve ca pāñcālā bhīmasenaśca pāṇ़ḍavaḥ /
dhṛṣṭadyumnarathaṃ tyaktvā bhītāḥ samprādravandiśaḥ //

tānprabhagnāṃstato drauṇiḥ pṛṣṭhato vikirañśarān /
abhyavartata vegena kālayanpāṇḍuvāhinīm //

te vadhyamānāḥ samare droṇaputreṇa pārthivāḥ /
droṇaputrabhayādrājandiśaḥ sarvāśca bhejire //