Mahabharata · Chapter 7.113

prayāte tava sainyaṃ tu yuyudhāne yuyutsayā / dharmarājo mahārāja svenānīkena saṃvṛtaḥ /
prāyāddroṇarathaṃ prepsuryuyudhānasya pṛṣṭhataḥ //

tataḥ pāñcālarājasya putraḥ samaradurmadaḥ /
prayāte mādhave rājannidaṃ vacanamabravīt //

prākrośatpāṇḍavānīke vasudānaśca pārthivaḥ /
āgacchata praharata drutaṃ viparidhāvata //

yathā sukhena gaccheta sātyakiryuddhadurmadaḥ /
mahārathā hi bahavo yatiṣyante'sya nirjaye //
sañjaya uvāca /

senāpativacaḥ śrutvā pāṇḍaveyāḥ samantataḥ /
abhyudyayurmahārāja tava sainyaṃ samantataḥ //

jahi prahara gṛhṇīhi vidhya vidrava cādrava /
iti bruvantau vegena nipetuste mahārathāḥ //

vayaṃ pratijigīṣantastatra tānsamabhidrutāḥ /
bāṇaśaṅkharavānkṛtvā vimiśrānvādyanisvanaiḥ //

yuyudhānarathaṃ dṛṣṭvā tāvakā abhidudruvuḥ /
tataḥ śabdo mahānāsīdyuyudhānarathaṃ prati //

ākīryamāṇā dhāvantī tava putrasya vāhinī /
sātvatena mahārāja śatadhā'bhivyaśīryata //

tasyāṃ vidīryamāṇāyāṃ śineḥ putro mahārathaḥ /
saptavīrānmaheṣvāsānagrānīkeṣvapothayat //

athānyānapi rājendra nānājanapadeśvarān /
śarairanalasaṅkāśairninye vīrānyamakṣayam //

śatamekena vivyādha śatenaikaṃ ca patriṇām / dvipārohāndvipāṃścaiva hayārohānhayāṃstathā /
rathinaḥ sāśvasūtāṃśca jaghāneśaḥ paśūniva //

taṃ tathā'dbhutakarmāṇaṃ śarasampātavarṣiṇam /
na kecanābhyadhāvanvai sātyakiṃ tava sainikāḥ //

te bhītā mṛdyamānāśca pramṛṣṭā dīrghabāhunā /
āyodhanaṃ jahurvīrā dṛṣṭā tamatimāninam //

tamekaṃ bahudhā paśyanmohitāstasya tejasā //

rathairvimathitaiścaiva bhagnanīḍaiśca māriṣa /
cakrairvimathitaiśchatrairdhvajaiśca vinipātitaiḥ //

anukarṣaiḥ patākābhiḥ śirastrāṇaiḥ sakāñcanaiḥ /
bāhubhiścandanādigdhaiḥ sāṅgadaiśca viśāmpate //

hastihastopamaiścāpi bhujaṅgābhogasannibhaiḥ /
ūrubhiḥ pṛthivī cchannā manujānāṃ narādhipa //

śaśāṅkusannibhaiścaiva vadanaiścārukuṇḍalaiḥ /
patitairṛṣabhākṣāṇāṃ babhau bhārata medinī //

gajaiśca bahudhā chinnaiḥ śayānaiḥ parvatopamaiḥ /
rarājātibhṛśaṃ bhūmirvikīrṇairiva parvataiḥ //

tapanīyamayairyoktrairmuktājālavibhūṣitaiḥ / uraśchadairvicitraiśca vyaśobhanta turaṅgamāḥ /
gatasatvā mahīṃ prāpya pramṛṣṭā dīrghabāhunā //

nānāvidhāni sainyāni tava hatvā tu sātvataḥ /
praviṣṭastāvakaṃ sainyaṃ drāvayitvā camūṃ bhṛśam //

tatastenaiva mārgeṇa yena yāto dhanañjayaḥ /
iyeṣa sātyakirgantuṃ tato droṇena vāritaḥ //

bhāradvājaṃ samāsādya yuyudhānaśca sātyakiḥ /
na nyavartata saṅkruddho velāmiva jalāśayaḥ //

nivārya tu raṇe droṇo yuyudhānaṃ mahāratham /
vivyādha niśitairbāṇaiḥ pañcabhirmarmabhedibhiḥ //

sātyakistu raṇe droṇaṃ rājanvivyādha saptabhiḥ /
hemapuṅghaiḥ śilādhautaiḥ kaṅkabarhiṇavājitaiḥ //

ṣaṃ ṣaḍbhiḥ sāyakairdroṇaḥ sāśvayantāramārdayat /
sa taṃ na mamṛṣe droṇaṃ yuyudhāno mahārathaḥ //

siṃhanādaṃ tataḥ kṛtvā droṇaṃ vivyādha sātyakiḥ /
daśabhiḥ sāyakaiścānyaiḥ ṣaḍbhiraṣṭābhireva ca //

yuyudhānaḥ punardroṇaṃ vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ / ekena sārathiṃ cāsya caturbhiścaturo hayān /
dhvajamekena bāṇena vivyādha yudhi māriṣa //

taṃ droṇaḥ sāśvayantāraṃ sarathadhvajamāśugaiḥ /
tvaranprācchādayadbāṇaiḥ śalabhānāmiva vrajaiḥ //

tathaiva yuyudhāno'pi droṇaṃ bahubhirāśugaiḥ /
prācchādayadasambhrāntastvaramāṇo mahārathaḥ //

droṇastu paramakruddhaḥ sātyakiṃ paravīrahā /
avākricchitairbāṇairvāsudevaparākramam //

taṃ tathā śarajālena pracchādya mahatā punaḥ /
droṇaḥ prahasya śaineyamidaṃ vacanamabravīt //

tavācāryo raṇaṃ hitvā gataḥ kāpuruṣo yathā /
yudhyamānaṃ ca māṃ hitvā pradakṣiṇamavartata //

tvaṃ hi me yudhyato nādya jīvanyāsyasi mādhava /
yadi māṃ tvaṃ raṇe hitvā na yāsyācāryavaddrutam //
sātyakiruvāca /

dhanañjayasya padavīṃ dharmarājasya śāsanāt /
gacchāmi svasti te brahmanna me kālātyayo bhavet //

ācāryānugato mārgaḥ śiṣyairanvāsyate sadā /
tasmādeva vrajāmyāśu yathā me sa gururgataḥ //
sañjaya uvāca /

etāvaduktvā śaineya ācāryaṃ parivarjayan /
prayātaḥ sahasā rājansārathiṃ cedamabravīt //

droṇaḥ kariṣyate yatnaṃ sarvathā mama vāraṇe /
yatto yāhi raṇe sūta śṛṇu cedaṃ vacaḥ param //

etadālokyate sainyamāvantyānāṃ mahāprabham /
asyānantaratastvetaddākṣiṇātyaṃ mahadbalam //

tadanantarametacca bāhlikānāṃ mahadbalam /
bāhlikābhyāśato yuktaṃ karṇasya ca mahadbalam //

anyonyena hi sainyāni bhinnānyetāni sārathe /
anyonyaṃ samupāśritya na tyakṣyanti raṇājiram //

etadantaramāsādya codayāśvānprahṛṣṭavat /
madhyamaṃ javamāsthāya vaha māmatra sārathe //

bāhlikā yatra dṛśyante nānāpraharaṇodyatāḥ /
dākṣiṇātyāśca bahavaḥ sūtaputrapurogamāḥ //

hastyaśvarathasambādhaṃ yaccānīkaṃ vilokyate /
nānādeśasamutthaiśca padātibhiradhiṣṭhitam //

*tataḥ śakyo mahāvyūho bhettuṃ sa sahasā raṇe /
taṃ deśaṃ tvaritā yāmo mṛdgranto yudhi śātravān //

tatraite samprahṛṣṭatvānnāsmānprati yuyutsavaḥ //

ayudhyamāno bahubhirekaṃ prāpya sudurbalam /
balaṃ pramathya gacchāmi miṣatāṃ sarvadhanvinām //

madhyato yāhi yatrograṃ karṇasya sumahadbalam / yatraite paramakruddhā dākṣiṇātyā mahārathāḥ /
etānvijitya saṅgrāme tato yāmo dhanañjayam //
sañjaya uvāca /

yuyudhānavacaḥ śrutvā yuyudhānasya sārathiḥ /
yathoktamagamadrājanvarjayandroṇamāhave //

taṃ droṇo'nuyayau kruddho vikiranviśikhānbahūn /
yuyudhānaṃ mahābhāgaṃ gacchantamanivartinam //

sa ca sainyaṃ mahadbhittvā dākṣiṇātyabalaṃ ca tat /
karṇasya sainyaṃ sumahadabhihatya śitaiḥ śaraiḥ //

prāviśadbhāratīṃ senāmaparyantāṃ sa sātyakiḥ /
sātyako hi tataḥ sainyaṃ drāvayansa samantataḥ //

praviṣṭe yuyudhāne tu sainikeṣu druteṣu ca /
amarṣī kṛtavarmā tu sātyakiṃ paryavārayat //

tamāpatantaṃ viśikhaiḥ ṣaḍbhirāhatya sātyakiḥ /
caturbhiścaturo'syāśvānājaghānāśu vīryavān //

tataḥ punaḥ ṣoḍaśabhirnataparvabhirāśugaiḥ /
sātyakiḥ kṛtavarmāṇaṃ pratyavidhyatstanāntare //

sa tāḍyamāno viśikhairbahubhistigmatejanaiḥ /
sātvatena mahārāja kṛtavarmā na cakṣame //

sa vatsandataṃ sandhāya tigmāṃśvanalasaprabham /
ākṛṣya rājannākarṇādvivyādhorasi sātyakim //

sa tasya dehāvaraṇaṃ bhittvā dehaṃ ca sāyakaḥ /
sapuṅkhapatraḥ pṛthivīṃ viveśa rudhirokṣitaḥ //

athāsya bahubhirbāṇairacchinatparamāstravit /
sa mārgaṇagaṇaṃ rājankṛtavarmā śarāsanam //

vivyādha ca raṇe rājansātyakiṃ satyavikramam /
daśabhirviśikhaistīkṣṇairabhikruddhaḥ stanāntare //

tataḥ praśīrṇe dhanuṣi śaktyā śaktimatāṃ varaḥ /
jaghāna dakṣiṇaṃ bahuṃ sātyakiḥ kṛtavarmaṇaḥ //

tato'nyatsudṛḍhaṃ cāpaṃ pūrṇamāyamya sātyakiḥ /
vyasṛjadviśikhāṃstūrṇaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ //

sarathaṃ kṛtavarmāṇaṃ samantātparyavārayat / chādayitvā raṇe rājanhārdikyaṃ sa tu sātyakiḥ /
athāsya bhallena śiraḥ sāratheḥ samakṛntata //

sa papāta hataḥ sūto hārdikyasya mahārathāt /
tataste yantṛrahitāḥ prādravaṃsturagā bhṛśam //

atha bhojastu sambhrānto nigṛhya turagāmansvayam /
tasthau vīro dhanuṣpāṇistatsainyānyabhyapūjayan //

sa muhūrtamivāśvāsya sadaśvānsamanodayat /
vyapeta bhīramitrāṇāmāvahatsumahadbhayam //

sātyakiścātyagāttasmātsa tu bhīmamupādravat //

yuyudhāno'pi rājendra bhojānīkādviniḥsṛtaḥ /
prayayau tvaritastūrṇaṃ kāmbhojānāṃ mahācamūm //

sa tatra bahubhiḥ śūraiḥ sanniruddho mahārathaiḥ /
na cacāla tadā rājansātyakiḥ satyavikramaḥ //

sandhāya ca camūṃ droṇo bhoje bhāraṃ niveśya ca /
abhyadhāvadraṇe yatto yuyudhānaṃ yuyutsayā //

tathā tamanudhāvantaṃ yuyudhānasya pṛṣṭhataḥ / nyavārayanta saṃhṛṣṭāḥ pāṇḍusainye brṛhattamāḥ /
samāsādya tu hārdikyaṃ rathānāṃ pravaraṃ ratham //

pāñcālā vigatotsāhā bhīmasenapurogamāḥ /
vikramya vāritā rājanvīreṇa kṛtavarmaṇā //

yatamānāṃśca tānsarvānīṣadvigatacetasaḥ /
abhitastāñśaraugheṇa klāntavāhānakārayat //

nigṛhītāstu bhojena bhojānīkepsavo raṇe / atiṣṭhannāryavadvīrāḥ prārthayanto mahadyaśaḥ /
hārdikyaṃ samare yattā na śekuḥ prativīkṣitum //