Mahabharata · Chapter 7.1

nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet //
janamejaya uvāca /

tamapratimasatvaujobalavīryaparākramam / hataṃ devavrataṃ śrutvā pāñcālyena śikhaṇḍinā //

dhṛtarāṣṭrastato rājā śokavyākūlalocanaḥ /
kimaceṣṭata viprarṣe hate pitāx vīryavān //

tasya putro hi bhagavānbhīṣbhadroṇamukhai rathaiḥ /
pamajitya maheṣvāsānpāṇḍava rājyamicchati //

tasminhā tu bhagavankatau sarvadhanuṣmatām /
yadaceṣṭata kauravastanme brūhi tapaudhana //
vaiśampāyana uvāca /

nihataṃ pitaraṃ śrutvā dhṛtarāṣṭro janādhipaḥ /
lebhe na śāntiṃ kauravyaścintāśaukaparāyaṇaḥ //

tatva cintayato duḥkhamaniśaṃ pārthivasya tat /
ājagāma viśuddhātmā punargāvalgaṇistadā //

vyāsaprasādādvijñāya sarvaṃ vṛttāntamuttamam /
sainikānāṃ ca sarveṣāṃ senayorubhayostadā //

śibirātsañjayaṃ prāptaṃ niśi nāgāhvayaṃ puram /
ābhvikeyo māhāraja dhṛtarāṣṭro'nvapṛcchata //

śrutvā bhīṣmasya nidhanamaprahṛṣṭamanā bhṛśam /
putrāṇāṃ jayamākāṅkṣanvilalāpāturo yathā //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

saṃśocya tu mahātmānaṃ bhīṣmaṃ bhīmaparākramam /
kimakārṣuḥparaṃ tāta kuravaḥ kālacoditāḥ //

tasminvinihate śūre durādharṣe mahātmani /
kiṃ nu svitkuravo'kārṣurnimagnāḥ śokasāgare //

tadudīrṇaṃ mahatsainyaṃ trailokyasyāpi sañjaya /
bhayamutpādayettīvraṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanām //

ko hi dauryodhane sainye pumānāsīnmahārathaḥ /
yaṃ prāpya samare vīrā na trasyanti mahābhaye //

devavrate tu nihate kurūṇāmṛṣabhe tadā /
kimakārṣurnṛpatayastanmamācakṣva sañjayā //
sañjaya uvāca /

śṛṇu rājannekamanā vacanaṃ bruvato mama /
yatte putrāstadākārṣurhate devavrate mṛdhe //

nihate tu tadā bhīṣme rājansatyaparākrame /
tāvakāḥ pāṇḍaveyāśca prādhyāyanta pṛthakpṛthak //

vismitāśca prahṛṣṭāśca kṣatradharmaṃ niśāmya te /
svadharmaṃ nindamānāste pramipatya mahātmane //

śayanaṃ kalpayāmāsurbhīṣmāyāmitakarmaṇe /
sopadhānaṃ naravyāghra śaraiḥ sannataparvabhiḥ //

vidhāya rakṣāṃ bhīṣmāya samābhāṣya parasparam /
anumānya ca gāṅgeyaṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam //

krodhasaṃraktanayanāḥ samavetya parasparam /
punaryuddhāya nirjagmuḥ kṣatriyāḥ kālacoditāḥ //

tatastūryaninādaiśca bherīṇāṃ ninadena ca /
tāvakānāmanīkāni pareṣāṃ ca viniryayuḥ //

vyāvṛtte'ryamṇi rājendra patite jāhnavīsute /
amarpavaśamāpannāḥ kālopahatacetasaḥ //

anādṛtya vacaḥ pathyaṃ gāṅgeyasya mahātmanaḥ /
niryayurbharataśreṣṭāḥ śastrāṇyādāya satvarāḥ //

mohāttava saputrasya vadhācchāntanavasya ca /
kauravā mnṛtyunā'hūtāḥ sahitāḥ sarvarājabhiḥ //

ajāvaya ivāgopā vane śvāpadasankule / karṇakarṇeti cākrandañcheṣā bhārata pārthivāḥ /
bhṛśamudvignamanaso hīnā devavratena te //

patite bharataśreṣṭhe babhūva kuruvāhinī /
dyaurivāpetanakṣatrā hīnaṃ khamiva vāyunā //

vipannasasyeva mahī vākcaivāsaṃskṛtā yathā /
āsurīva yathā senā nigṛhīte nṛpe valau //

vidhaveva vārārohā śuṣkatoyeva nimnagā /
vṛkairiva vane ruddhā pṛpatī hatayūthapā //

śarabhā'hatasiṃheva mahatī girikandarā /
sā senā bharataśreṣṭhe patite jāhnavīsute //

viṣvagvātāhatiśubdhā naurivāsīnmahārṇave /
valibhiḥ pāṇḍavairvīrairlabdhalakṣairbhṛśārditā //

sā tadāsīdbhṛśaṃ senā vyākulāśvarathadvipā /
vipannabhūyiṣṭhanarā kṛpaṇā dhvastamānasā //

tasyāṃ trastā nṛpatayaḥ sainikāśca pṛthagvidhāḥ / pātāla iva majjanto hīnā devavratena te /

karṇasya kuravo'smārṣuḥ sa hi devavratopamaḥ /
sarvaśastrabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ rocamānamivātithim //

bandhumāpadgatasyeva tamevopāgamanmanaḥ /
cukruśuḥ karmakarṇeti tatra bhārata pārthivāḥ //

rādheyaṃ hitamasmākaṃ sūtaputraṃ tanutyajam /
sa hi nābudhyata tadā daśāhāni mahāyaśāḥ //

sāmātyabandhuḥ karṇo vai tamānayata māciram /
bhīṣṇeṇa hi mahābāhuḥ sarvakṣatrasya paśyataḥ //

ratheṣu gaṇyamāneṣu balavikramaśāliṣu /
śaṅkhyāto'rdharathaḥ karṇo dviguṇaḥ sannararṣabhaḥ //

rathātirakṣasaṅkhyāyāṃ yo'graṇīḥ śūrasambhataḥ /
sāsurānapi deveśānraṇe yo yoddhumṛtsahet //

sa tu tenaiva kopena rājangāṅgeyamuktavān / tvayi jīkate kauravya nāhaṃ yotsye kadācana /

tvayā tu pāṇḍaveyeṣu nihateṣu mahāmṛdhe /
duryodhanamanujñāpya vanaṃ yāsyāmi kaurava //

hate vā tvayi pārthaistu yudhi svargamupeyuṣi /
hantāsmyekarathenaiva kṛtsnānvānmanyase rathā //

evamuktvā mahābāhurdaśāhānyeka eva sa /
nāyudhyata tataḥ karṇaḥ putrasya tava saṃyate //

bhīṣmaḥ samaravikrāntaḥ pāṇḍaveyasya bhārata /
jaghāna samare yodhānasaṅkhyeyaparākramaḥ //

tasmiṃstu nihate śūre satyasandhe mahaujasi /
tvatsutāḥ varṇamasmārpustartukāmā iva plavam //

tāvakāstava putrāśca sahitāḥ sarvarājabhiḥ /
hā karṇa iti cākrandankālo'yamiti abravan //

evaṃ te sma hi rādheyaṃ sūtaputraṃ nataxxxx cukruśuḥ sahitā yodhāxxxxxxxxxxx //

jāmadagnyābhyanujñātamastre durvārapauruṣam /
agamanno manaḥ karṇaṃ bandhumātyayikeṣviva //

sa hi śakto raṇe rājañstrātumasmānmahābhayāt //
tridaśāniva govindaḥ satataṃ sumahābhayāt //
vaiśampāyana uvāca /

tathā tu sañjayaṃ karṇaṃ kīrtayantaṃ punaḥ punaḥ /
āśīviṣavaducchvasya dhṛtarāṣṭro'bravīdidam //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

yattadvaikartanaṃ karṇamagamadvo manastadā /
upyarakṣatsa rādheyaḥ sūtaputrastanutyajaḥ //

api tanna mṛṣākārṣītkaccitsatyaparākramaḥ /
sambhāntānāṃ tadārtānāṃ trastānāṃ trāṇamicchatāṃ //

api tatpūrayāñcakre dhanurdharavaro yudhi /
yattadvinihate bhīṣme kauravāṇāmapākṛtam //

tatkhaṇḍaṃ pūrayankarṇaḥ pareṣāmādadhadbhayam /
sa hi vai puruṣavyāghro loke sañjaya kathyate //

ārtānāṃ bāndhavānāṃ ca krandatāṃ ca viśeṣataḥ / parityajya raṇe prāṇāṃstattrāṇārthaṃ ca śarma ca /
kṛtavānmama putrāṇāṃ jayāśāṃ saphalāmapi //