મહાભારત · અધ્યાય 7.1

નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

તમપ્રતિમસત્વૌજોબલવીર્યપરાક્રમમ્ । હતં દેવવ્રતં શ્રુત્વા પાઞ્ચાલ્યેન શિખણ્ડિના ॥

ધૃતરાષ્ટ્રસ્તતો રાજા શોકવ્યાકૂલલોચનઃ ।
કિમચેષ્ટત વિપ્રર્ષે હતે પિતાx વીર્યવાન્ ॥

તસ્ય પુત્રો હિ ભગવાન્ભીષ્ભદ્રોણમુખૈ રથૈઃ ।
પમજિત્ય મહેષ્વાસાન્પાણ્ડવ રાજ્યમિચ્છતિ ॥

તસ્મિન્હા તુ ભગવન્કતૌ સર્વધનુષ્મતામ્ ।
યદચેષ્ટત કૌરવસ્તન્મે બ્રૂહિ તપૌધન ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

નિહતં પિતરં શ્રુત્વા ધૃતરાષ્ટ્રો જનાધિપઃ ।
લેભે ન શાન્તિં કૌરવ્યશ્ચિન્તાશૌકપરાયણઃ ॥

તત્વ ચિન્તયતો દુઃખમનિશં પાર્થિવસ્ય તત્ ।
આજગામ વિશુદ્ધાત્મા પુનર્ગાવલ્ગણિસ્તદા ॥

વ્યાસપ્રસાદાદ્વિજ્ઞાય સર્વં વૃત્તાન્તમુત્તમમ્ ।
સૈનિકાનાં ચ સર્વેષાં સેનયોરુભયોસ્તદા ॥

શિબિરાત્સઞ્જયં પ્રાપ્તં નિશિ નાગાહ્વયં પુરમ્ ।
આભ્વિકેયો માહારજ ધૃતરાષ્ટ્રોઽન્વપૃચ્છત ॥

શ્રુત્વા ભીષ્મસ્ય નિધનમપ્રહૃષ્ટમના ભૃશમ્ ।
પુત્રાણાં જયમાકાઙ્ક્ષન્વિલલાપાતુરો યથા ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

સંશોચ્ય તુ મહાત્માનં ભીષ્મં ભીમપરાક્રમમ્ ।
કિમકાર્ષુઃપરં તાત કુરવઃ કાલચોદિતાઃ ॥

તસ્મિન્વિનિહતે શૂરે દુરાધર્ષે મહાત્મનિ ।
કિં નુ સ્વિત્કુરવોઽકાર્ષુર્નિમગ્નાઃ શોકસાગરે ॥

તદુદીર્ણં મહત્સૈન્યં ત્રૈલોક્યસ્યાપિ સઞ્જય ।
ભયમુત્પાદયેત્તીવ્રં પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ॥

કો હિ દૌર્યોધને સૈન્યે પુમાનાસીન્મહારથઃ ।
યં પ્રાપ્ય સમરે વીરા ન ત્રસ્યન્તિ મહાભયે ॥

દેવવ્રતે તુ નિહતે કુરૂણામૃષભે તદા ।
કિમકાર્ષુર્નૃપતયસ્તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જયા ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

શૃણુ રાજન્નેકમના વચનં બ્રુવતો મમ ।
યત્તે પુત્રાસ્તદાકાર્ષુર્હતે દેવવ્રતે મૃધે ॥

નિહતે તુ તદા ભીષ્મે રાજન્સત્યપરાક્રમે ।
તાવકાઃ પાણ્ડવેયાશ્ચ પ્રાધ્યાયન્ત પૃથક્પૃથક્ ॥

વિસ્મિતાશ્ચ પ્રહૃષ્ટાશ્ચ ક્ષત્રધર્મં નિશામ્ય તે ।
સ્વધર્મં નિન્દમાનાસ્તે પ્રમિપત્ય મહાત્મને ॥

શયનં કલ્પયામાસુર્ભીષ્માયામિતકર્મણે ।
સોપધાનં નરવ્યાઘ્ર શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

વિધાય રક્ષાં ભીષ્માય સમાભાષ્ય પરસ્પરમ્ ।
અનુમાન્ય ચ ગાઙ્ગેયં કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્ ॥

ક્રોધસંરક્તનયનાઃ સમવેત્ય પરસ્પરમ્ ।
પુનર્યુદ્ધાય નિર્જગ્મુઃ ક્ષત્રિયાઃ કાલચોદિતાઃ ॥

તતસ્તૂર્યનિનાદૈશ્ચ ભેરીણાં નિનદેન ચ ।
તાવકાનામનીકાનિ પરેષાં ચ વિનિર્યયુઃ ॥

વ્યાવૃત્તેઽર્યમ્ણિ રાજેન્દ્ર પતિતે જાહ્નવીસુતે ।
અમર્પવશમાપન્નાઃ કાલોપહતચેતસઃ ॥

અનાદૃત્ય વચઃ પથ્યં ગાઙ્ગેયસ્ય મહાત્મનઃ ।
નિર્યયુર્ભરતશ્રેષ્ટાઃ શસ્ત્રાણ્યાદાય સત્વરાઃ ॥

મોહાત્તવ સપુત્રસ્ય વધાચ્છાન્તનવસ્ય ચ ।
કૌરવા મ્નૃત્યુનાઽહૂતાઃ સહિતાઃ સર્વરાજભિઃ ॥

અજાવય ઇવાગોપા વને શ્વાપદસન્કુલે । કર્ણકર્ણેતિ ચાક્રન્દઞ્છેષા ભારત પાર્થિવાઃ ।
ભૃશમુદ્વિગ્નમનસો હીના દેવવ્રતેન તે ॥

પતિતે ભરતશ્રેષ્ઠે બભૂવ કુરુવાહિની ।
દ્યૌરિવાપેતનક્ષત્રા હીનં ખમિવ વાયુના ॥

વિપન્નસસ્યેવ મહી વાક્ચૈવાસંસ્કૃતા યથા ।
આસુરીવ યથા સેના નિગૃહીતે નૃપે વલૌ ॥

વિધવેવ વારારોહા શુષ્કતોયેવ નિમ્નગા ।
વૃકૈરિવ વને રુદ્ધા પૃપતી હતયૂથપા ॥

શરભાઽહતસિંહેવ મહતી ગિરિકન્દરા ।
સા સેના ભરતશ્રેષ્ઠે પતિતે જાહ્નવીસુતે ॥

વિષ્વગ્વાતાહતિશુબ્ધા નૌરિવાસીન્મહાર્ણવે ।
વલિભિઃ પાણ્ડવૈર્વીરૈર્લબ્ધલક્ષૈર્ભૃશાર્દિતા ॥

સા તદાસીદ્ભૃશં સેના વ્યાકુલાશ્વરથદ્વિપા ।
વિપન્નભૂયિષ્ઠનરા કૃપણા ધ્વસ્તમાનસા ॥

તસ્યાં ત્રસ્તા નૃપતયઃ સૈનિકાશ્ચ પૃથગ્વિધાઃ । પાતાલ ઇવ મજ્જન્તો હીના દેવવ્રતેન તે ।

કર્ણસ્ય કુરવોઽસ્માર્ષુઃ સ હિ દેવવ્રતોપમઃ ।
સર્વશસ્ત્રભૃતાં શ્રેષ્ઠં રોચમાનમિવાતિથિમ્ ॥

બન્ધુમાપદ્ગતસ્યેવ તમેવોપાગમન્મનઃ ।
ચુક્રુશુઃ કર્મકર્ણેતિ તત્ર ભારત પાર્થિવાઃ ॥

રાધેયં હિતમસ્માકં સૂતપુત્રં તનુત્યજમ્ ।
સ હિ નાબુધ્યત તદા દશાહાનિ મહાયશાઃ ॥

સામાત્યબન્ધુઃ કર્ણો વૈ તમાનયત માચિરમ્ ।
ભીષ્ણેણ હિ મહાબાહુઃ સર્વક્ષત્રસ્ય પશ્યતઃ ॥

રથેષુ ગણ્યમાનેષુ બલવિક્રમશાલિષુ ।
શઙ્ખ્યાતોઽર્ધરથઃ કર્ણો દ્વિગુણઃ સન્નરર્ષભઃ ॥

રથાતિરક્ષસઙ્ખ્યાયાં યોઽગ્રણીઃ શૂરસમ્ભતઃ ।
સાસુરાનપિ દેવેશાન્રણે યો યોદ્ધુમૃત્સહેત્ ॥

સ તુ તેનૈવ કોપેન રાજન્ગાઙ્ગેયમુક્તવાન્ । ત્વયિ જીકતે કૌરવ્ય નાહં યોત્સ્યે કદાચન ।

ત્વયા તુ પાણ્ડવેયેષુ નિહતેષુ મહામૃધે ।
દુર્યોધનમનુજ્ઞાપ્ય વનં યાસ્યામિ કૌરવ ॥

હતે વા ત્વયિ પાર્થૈસ્તુ યુધિ સ્વર્ગમુપેયુષિ ।
હન્તાસ્મ્યેકરથેનૈવ કૃત્સ્નાન્વાન્મન્યસે રથા ॥

એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્દશાહાન્યેક એવ સ ।
નાયુધ્યત તતઃ કર્ણઃ પુત્રસ્ય તવ સંયતે ॥

ભીષ્મઃ સમરવિક્રાન્તઃ પાણ્ડવેયસ્ય ભારત ।
જઘાન સમરે યોધાનસઙ્ખ્યેયપરાક્રમઃ ॥

તસ્મિંસ્તુ નિહતે શૂરે સત્યસન્ધે મહૌજસિ ।
ત્વત્સુતાઃ વર્ણમસ્માર્પુસ્તર્તુકામા ઇવ પ્લવમ્ ॥

તાવકાસ્તવ પુત્રાશ્ચ સહિતાઃ સર્વરાજભિઃ ।
હા કર્ણ ઇતિ ચાક્રન્દન્કાલોઽયમિતિ અબ્રવન્ ॥

એવં તે સ્મ હિ રાધેયં સૂતપુત્રં નતxxxx ચુક્રુશુઃ સહિતા યોધાxxxxxxxxxxx ॥

જામદગ્ન્યાભ્યનુજ્ઞાતમસ્ત્રે દુર્વારપૌરુષમ્ ।
અગમન્નો મનઃ કર્ણં બન્ધુમાત્યયિકેષ્વિવ ॥

સ હિ શક્તો રણે રાજઞ્સ્ત્રાતુમસ્માન્મહાભયાત્ ॥
ત્રિદશાનિવ ગોવિન્દઃ સતતં સુમહાભયાત્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તથા તુ સઞ્જયં કર્ણં કીર્તયન્તં પુનઃ પુનઃ ।
આશીવિષવદુચ્છ્વસ્ય ધૃતરાષ્ટ્રોઽબ્રવીદિદમ્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

યત્તદ્વૈકર્તનં કર્ણમગમદ્વો મનસ્તદા ।
ઉપ્યરક્ષત્સ રાધેયઃ સૂતપુત્રસ્તનુત્યજઃ ॥

અપિ તન્ન મૃષાકાર્ષીત્કચ્ચિત્સત્યપરાક્રમઃ ।
સમ્ભાન્તાનાં તદાર્તાનાં ત્રસ્તાનાં ત્રાણમિચ્છતાં ॥

અપિ તત્પૂરયાઞ્ચક્રે ધનુર્ધરવરો યુધિ ।
યત્તદ્વિનિહતે ભીષ્મે કૌરવાણામપાકૃતમ્ ॥

તત્ખણ્ડં પૂરયન્કર્ણઃ પરેષામાદધદ્ભયમ્ ।
સ હિ વૈ પુરુષવ્યાઘ્રો લોકે સઞ્જય કથ્યતે ॥

આર્તાનાં બાન્ધવાનાં ચ ક્રન્દતાં ચ વિશેષતઃ । પરિત્યજ્ય રણે પ્રાણાંસ્તત્ત્રાણાર્થં ચ શર્મ ચ ।
કૃતવાન્મમ પુત્રાણાં જયાશાં સફલામપિ ॥