Mahabharata · Chapter 6.77

ātmadoṣāttvayā rājanprāptaṃ vyasanamīdṛśam /
na hi duryodhanastāni paśyate bharatarṣabha //

yāni tvaṃ paśyase rājandharmasankarakāraṇāt /
tava doṣātpurā vṛttaṃ dyūtametadviśāmpate //

tava doṣeṇa yuddaṃ ca pravṛttaṃ saha pāṇḍavaiḥ /
tvamevādya phalaṃ bhuṅkṣva kṛtvā kilbiṣamātmanā //

ātmanā hi kṛtaṃ karma ātmanaivopabhujyate /
iha vā pretya vā rājaṃstvayā prāptaṃ yathātatham //

tasmādrājansthiro bhūtvā prāpyedaṃ vyasanaṃ mahat /
śṛṇu yuddhaṃ yathā vṛttaṃ śaṃsato me narādhipa //

bhīmasenaḥ suniśitairbāṇairbhittvā mahācamūm /
āsasāda tato vīraḥ sarvānduryodhanānujān //

duḥśāsanaṃ durviṣahaṃ duḥsahaṃ durmadaṃ jayam /
jayatsenaṃ vikarṇaṃ ca citrasenaṃ sudarśanam //

cārucitraṃ suvarmāṇaṃ duṣkarṇaṃ karṇameva ca /
etāṃścānyāṃśca subahūnsamīpasthānmahārathān //

dhārtarāṣṭrānsusankruddhāndṛṣṭvā bhīmo mahārathaḥ /
bhīṣmeṇa samare guptāṃ praviveśa mahācamūm //

athālokya praviṣṭaṃ tamūcuste sarva eva tu /
jīvagrāhaṃ nigṛhṇīmo vayamenaṃ narādhipāḥ //

sa taiḥ parivṛtaḥ pārtho bhrātṛbhiḥ kṛtaniścayaiḥ /
prajāsaṃharaṇe sūryaḥ krūrairiva mahāgrahaiḥ //

samprāpya madhyaṃ sainyasya na bhīḥ pāṇḍavamāviśat / yathā devāsure yuddhe mahendraṃ prāpya dānavān /

tataḥ śatasahasrāṇi rathināṃ sarvaśaḥ prabho /
udyatāni śaraistīvraistamekaṃ parivavrire //

sa teṣāṃ pravarānyodhānhastyaśvarathasādinaḥ /
jaghāna samare śūro dhārtarāṣṭrānacintayan //

teṣāṃ vyavasitaṃ jñātvā bhīmaseno jighṛkṣatām /
samastānāṃ vadhe rājanmatiṃ cakre mahāmanāḥ //

tato rathaṃ samutsṛjya gadāmādāya pāṇḍavaḥ /
uvāca sārathiṃ bhīmaṃ sthīyatāmiti bhārata //

yāvadetānhaniṣyāmi dhārtarāṣṭrānsahānugān . ityuktvā bhīmasenastu praviśya mahatīṃ camūm /
jaghāna dhārtarāṣṭrāṇāṃ tadbalaughamahārṇavam //

gadayā bhimasenena tāḍitā vāraṇottamāḥ /
bhinnakumbhā mahākāyā bhinnapṛṣṭhāstathaivaca //

bhinnagātrāḥ sahārohaiḥ śerate parvatā iva /
rathāśca bhagnāstilaśaḥ sayodhāḥ śataśo raṇe //

aśvāśca sādinaścaiva pādātaiḥ saha bhārata /
tatrādbhutamapaśyāma bhīmasenasya vikramam //

yadekaḥ samare rājanbahubhiḥ samayodhayat /
antakāle prajāḥ sarvā daṇḍapāṇirivāntakaḥ //

bhīmasene praviṣṭe tu dhṛṣṭadyumno'pi pārṣataḥ /
droṇamutsṛjya tarasā yayau yatra vṛkodaraḥ //

vidārya mahatīṃ senāṃ tāvakānāṃ nararṣabhaḥ /
āsasāda rathaṃ śūnyaṃ bhīmasenasya saṃyuge //

dṛṣṭvā viśokaṃ samare bhīmasenasya sārathim /
dhṛṣṭadyumno mahārāja durmanā gatacetanaḥ //

apṛcchadbāṣpasaṃruddho niḥśvasanvācamīrayan /
mama prāṇaiḥ priyatamaḥ kva bhīma iti duḥkhitaḥ //

viśokastamuvācedaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ kṛtāñjaliḥ /
saṃsthāpya māmiha balī pāṇḍaveyaḥ parākramī //

praviṣṭo dhārtarāṣṭrāṇāmetadbalamahārṇavam /
māmuktvā puruṣavyāghraḥ prītiyuktamidaṃ vacaḥ //

pratipālaya māṃ sūta niyamyāśvānmuhūrtakam / yāvadevānnihanmyadya ya ime madvadhodyatāḥ /
abhyadhāvadgadāpāṇistadbalaṃ sa mahābalaḥ //

tato dṛṣṭvā pradhāvantaṃ gadāhastaṃ mahābalam /
sarveṣāmeva sainyānāṃ saṃharṣaḥ samajāyata //

tasminsutumule yuddhe vartamāne bhayānake /
bhittvā rājanmahāvyūhaṃ praviveśa sakhā tava //

viśokasya vacaḥ śrutvā dhṛṣṭadyumno'tha pārṣataḥ /
pratyuvāca tataḥ sūtaṃ raṇamadhye mahābalaḥ //

na hi me jīvitenāpi vidyate'dya prayojanam /
bhīmasenaṃ raṇe hitvā snehamutsṛjya pāṇḍavaiḥ //

yadi yāmi vinā bhīmaṃ kiṃ māṃ kṣatraṃ vadiṣyati /
ekāyanagate bhīme mayi cāvasthite yudhi //

tasya na svasti kurvanti devāḥ śakrapurogamāḥ /
yaḥ sahāyānparityajya svastimānāvrajedgṛham //

raurave narake mañjedaplave dustare nṛbhiḥ . mama bhīmaḥ sakhā caiva sambandhī ca mahābalaḥ /
bhakto'smānbhaktimāṃścāhaṃ tamapyariniṣūdanam //

so'haṃ tatra gamiṣyāmi yatra yāto vṛkodaraḥ /
nighnantaṃ māṃ ripūnpaśya dānavāniva vāsavam //

evamuktvā tato vīro yayau madhyena vāhinīm /
bhīmasenasya mārgeṣu gadāpramathitairgajaiḥ //

sa dadarśa tadā bhīmaṃ dahantaṃ ripuvāhinīm /
vāto vṛkṣāniva balātprabhañjantaṃ raṇe ripūn //

te vadhyamānāḥ samare rathinaḥ sādinastathā /
pādātā dantinaścaiva cakrurātsvaraṃ mahat //

hāhākāraśca sañjajñe tava sainyasya māriṣa /
vadhyato bhīmasenena kṛtinā citrayodhinā //

tataḥ kṛtāstrāste sarve parivārya vṛkodaram /
abhītāḥ samavartanta śastravṛṣṭyā parantapa //

abhidrutaṃ śastrabhṛtāṃ variṣṭhaṃ samantataḥ pāṇḍavaṃ lokavīraḥ /
sainyena ghoreṇa susaṃhitena dṛṣṭvā balī pārṣato bhīmasenam //

athopagacchaccharavikṣatāṅgaṃ padātinaṃ krodhaviṣaṃ vamantam /
āśvāsayanpārṣato bhīmasenaṃ gadāhastaṃ kālamivāntakāle //

viśalyamenaṃ ca cakāra tūrṇa- māropayaccātmarathe mahātmā /
bhṛśaṃ pariṣvajya ca bhīmasena- māśvāsayāmāsa sa śatrumadhye //

tathā tasminvartamāne'tivegaṃ bhrātṝnathopetya tavāpi putraḥ /
tasminvimarde tava sampravṛtte dṛṣṭvā raṇe vākyamidaṃ babhāṣe //

ayaṃ durātmā drupadasya putraḥ samāgato bhīmasenena sārdham //

taṃ yāma sarve mahatā balena mā vo ripuḥ prārthayatāmanīkam /
śrutvā tu vākyaṃ tamamṛṣyamāṇā jyeṣṭhajñayā noditā dhārtarāṣṭrāḥ //

vadhāya niṣpeturudāyudhāste yugakṣaye ketavo yadvadugrāḥ /
pragṛhya cāstrāṇi dhanūṃṣi vīrā jyāṃ nemighoṣaiḥ pravikampayantaḥ //

śarairavarṣandrupadasya putraṃ yathāmbudā bhūdharaṃ vārijālaiḥ /
nihatya tāṃścāpi śaraiḥ sutīkṣṇai- rna vivyathe samare citrayodhī //

samabhyudīrṇāṃśca tavātmajāṃstathā niśāmya vīrānabhitaḥ sthitānraṇe /
jighāṃsurugro drupadātmajo yuvā / pramohanāstraṃ yuyuje mahārathaḥ . kruddho bhṛśaṃ tava putreṣu rāja- ndaityeṣu yadvatsamare mahendraḥ //

sa vai tato'straṃ sumahāprabhāvaṃ pramohanaṃ droṇadattaṃ mahātmā /
prayojayāmāsa udārakarmā tasminraṇe tava sainyasya rājan //

tato vyamuhyanta raṇe nṛvīrāḥ pramohanāstrāhatabuddhisatvāḥ
pradudruvuḥ kuravaścaiva sarve savājināgāḥ sarathāḥ samantāt / parītakālāniva naṣṭasañjñā- nmohopetāṃstava putrānniśamya //

etasminneva kāle tu bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ /
viśramya ca tadā rājanpītvā'mṛtarasaṃ jalam //

punaḥ sannahya sankruddho yodhayāmāsa saṃyuge /
dhṛṣṭadyamnena sahitaḥ kālayāmāsa bhārata //

etasminnantare rājandroṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ /
drupadaṃ tribhirāsādya śarairvivyādha dāruṇaiḥ //

so'tividdhastato rājanraṇe droṇena pārthivaḥ . apāyāddrupado rājanpūrvavairamanusmaran /

jitvā tu drupadaṃ droṇaḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān /
tasya śaṅkhasvanaṃ śrutvā vitresuḥ sarvasomakāḥ //

atha śuśrāva tejasvī droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ /
pramohanāstreṇa raṇe mohitānātmajāṃstava //

tato droṇo mahārāja tvarito'bhyāyayau raṇāt /
tatrāpaśyanmaheṣvāso bhāradvājaḥ pratāpavān //

dhṛṣṭadyumnaṃ ca bhīmaṃ ca vicarantau mahāraṇe /
mohāviṣṭāṃśca te putrānapaśyatsa mahārathaḥ //

tataḥ prajñāṃstramadāya mohanāstraṃ vyanāśayat /
tataḥ pratyāgataprāṇāstava putrā mahārathāḥ //

punaryuddhāya samare pratyudyātā jigīṣavaḥ /
tato yudhiṣṭhiraḥ prāha samāhūya svasainikān //

gacchantu padavīṃ śaktyā bhīmapārṣatayoryudhi /
saubhadrapramukhā vīrā rathā dvādaśa daṃśitāḥ //

pravṛttimadhigacchantu na hi śuddhyati me manaḥ /
pravṛttirbhimasenasya pārṣatasya ca saṃyuge //

vijñeyā samare śīghraṃ praviśadhvaṃ rathārṇavam /
gacchantu parayā śaktyā bhavanta iti me matiḥ //

ta evaṃ samanujñātāḥ śūrā vikrāntayodhinaḥ . bāḍhamityevamuktvā tu sarve puruṣamāninaḥ /
madhyandinagate sūrye prayayuḥ sarva eva hi //

kekayā draupadeyāśca dhṛṣṭaketuśca vīryavān /
abhimanyuṃ puraskṛtya mahatyā senayā vṛtāḥ //

te kṛtvā samare vyūhaṃ sūcīmukhamarindamam /
bibhidurdhārtarāṣṭrāṇāṃ tadrathānīkamāhave //

tānprayātānmaheṣvāsānabhimanyupurogamān /
bhīmasenabhayāviṣṭā dhṛṣṭadyumnavimohitā //

na saṃvārayituṃ śaktā tava senā janādhipa /
madamūrcchanvitātmā vai pramadevādhvani sthitā //

te'bhijātā maheṣvāsāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ /
parīpsanto'bhyadhāvanta dhṛṣṭadyumravṛkodarau //

tau ca dṛṣṭvā maheṣvāsāvabhimanyupurogamān /
babhūvaturmudāyuktau nighnantau tava vāhinīm //

droṇamiṣvastrakuśalaṃ sarvavidyāsu pāragam / dṛṣṭvā tu sahasāyāntaṃ pāñcālyo gurumātmanaḥ /
nāśaṃsata vadhaṃ vīraḥ putrāṇāṃ tava pārṣataḥ //

tato rathaṃ samāropya kaikeyasya vṛkodaram /
abhyadhāvatsusankruddho droṇamiṣvastrapāragam //

tasyābhipatatastūrṇaṃ bhāradvājaḥ pratāpavān /
kruddhaściccheda bāṇena dhanuḥ śatrunibarhaṇaḥ //

anyāṃśca śataśo bāṇānpreṣayāmāsa pārṣate /
duryodhanahitārthāya bhartṛpiṇḍamanusmaran //

athānyaddhanurādāya pārṣataḥ paravīrahā /
droṇaṃ vivyādha viṃśatyā rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ //

tasya droṇaḥ punaścāpaṃ cicchedāmitrakarśanaḥka /
hayāṃśca caturastūrṇaṃ caturbhiḥ sāyakottamaiḥ //

vaivasvatakṣayaṃ ghoraṃ preṣayāmāsa bhārata . sārathiṃ cāsya bhallena preṣayāmāsa bhārata /

hatāśvātsa rathāttūrṇamavaplutya mahārathaḥ /
āruroha mahābāhurabhimanyormahāratham //

tataḥ sarathanāgāśvā samakampata vāhinī /
paśyato bhīmasenasya pārṣatasya ca paśyataḥ //

tatprabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā droṇenāmitatejasā /
nāśakruvanvārayituṃ samastāste mahārathāḥ //

vadhyamānaṃ tu tatsainyaṃ droṇena niśitaiḥ śaraiḥ /
vyabhramattatratatraiva kṣobhyamāṇa ivārṇavaḥ //

tathā dṛṣṭvā ca tatsainyaṃ jahṛṣe tāvakaṃ balam . dṛṣṭvācāryaṃ susankruddhaṃ tapantaṃ ripuvāhinīm /
tuṣṭuvuḥ sarvato yodhāḥ sādhusādhviti bhārata //