Mahabharata · Chapter 6.65

bhayaṃ me sumahañjātaṃ vismayaścaiva sañjaya /
śrutvā pāṇḍukumārāṇāṃ karma devaiḥ suduṣkaram //

putrāṇāṃ ca parābhāvaṃ śrutvā sañjaya sarvaśaḥ /
cintā me mahatī sūta bhaviṣyati kathaṃ tviti //

dhruvaṃ viduravākyāni dhakṣyanti hṛdayaṃ mama /
tathā hi dṛśyate sarvaṃ daivayogena sañjaya //

yatra bhīṣmamukhānsarvāñśastrajñānyodhasattamān /
pāṇḍavānāmanīkeṣu yodhayanti prahāriṇaḥ //

kenāvadhyā mahātmānaḥ pāṇḍuputrā mahābalāḥ /
kena dattavarāstāta kiṃ vā jñānaṃ vidanti te //

yena kṣayaṃ na gacchanti divi tārāgaṇā iva /
punaḥpunarna mṛṣyāmi hataṃ sainyaṃ tu pāṇḍavaiḥ //

mayyeva daṇḍaḥ patati daivātparamadāruṇaḥ /
yathā'vadhyāḥ pāṇḍusutā yathā vādhyāśca me sutāḥ //

etanme sarvamācakṣva yāthātathyena sañjaya /
na hi pāraṃ prapaśyāmi duḥkhasyāsya kathañcana //

samudrasyeva mahato bhujābhyāṃ pratarannaraḥ /
putrāṇāṃ vyasanaṃ manye dhruvaṃ prāptaṃ sudāruṇam //

ghātayiṣyati me sravānputrānbhīmo na śaṃsayaḥ /
na hi paśyāmi taṃ vīraṃ yo me rakṣetsutānraṇe //

dhruvaṃ vināśaḥ samprāptaḥ putrāmāṃ mama sañjaya /
tasmānme kāraṇaṃ sūta śaktiṃ caiva viśeṣataḥ //

pṛcchato vai yathātattvaṃ sarvamākhyātumarhasi /
duryodhanaśca yaccakre dṛṣṭvā svānvimukhānraṇe //

bhīṣmadroṇau kṛpaścaiva saubalaśca jayadrathaḥ /
drauṇirvāpi maheṣvāso vikarṇo vā mahābalaḥ //

niścayo vāpi kasteṣāṃ tadā hyāsīnmahātmānām /
vimukheṣu mahāprājña mama putreṣu sañjaya //
sañjaya uvāca /

śrṛṇu rājannavahitaḥ śrutvā caivāvadhāraya /
naiva mantrakṛtaṃ kiñcinnaiva māyāṃ tathāvidhām //

na vai vibhīṣikāṃ kāñcidrājankurvanti pāṇḍavāḥ /
yudhyanti te yathānyāyaṃ śaktimantaśca saṃyuge //

dharmeṇa sarvakāryāṇi jīvitādīni bhārata /
ārabhante sadā pārthāḥ prārthayānā mahadyaśaḥ //

na te yuddhānnivartante dharmopetā mahābalāḥ /
śriyā paramayā yuktā yato dharmastato jayaḥ //

tenāvadhyā raṇe pārthā jayayuktāśca pārthiva /
tava putrā durātmānaḥ pāpeṣvabhiratāḥ sadā //

niṣṭhurā hīnakarmāṇastena hīyanti saṃyuge /
subahūni nṛśaṃsāni putraistava janeśvare //

nikṛtānīha pāṇḍūnāṃ nīcairiva yathā naraiḥ /
sarvaṃ ca tadanādṛtya putrāṇāṃ tava kilbiṣam //

dharmamūlāḥ sadaivāsanpāṇḍavāḥ pāṇḍupūrvaja / na caitānbahumanyante putrāstava viśāmpate /

tasya pāpasya satataṃ kriyamāṇasya karmaṇaḥ /
sāmprataṃ sumahaddhoraṃ phalaṃ prāptaṃ janeśvara //

sa tvaṃ bhuṅkṣva mahārāja saputraḥ samuhṛñjanaḥ /
nāvabudhyasi yadrājanvāryamāṇaḥ suhṛjjanaiḥ //

vidureṇātha bhīṣmeṇa droṇena na mahātmanā /
tathā mayā cāpyasakṛdvāryamāṇo na budhyase //

vākyaṃ hitaṃ ca pathyaṃ ca martyaḥ pathyamivauṣadham /
putrāṇāṃ matamāsthāya jitānmanyasi pāṇḍavān //

śṛṇu bhūyo yathātattvaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi /
kāraṇaṃ bharataśreṣṭha pāṇḍavānāṃ jayaṃ prati //

tatte'haṃ kathayiṣyāmi yathāśrutamarindama /
duryodhanena sampṛṣṭa etamarthaṃ pitāmahaḥ //

dṛṣṭvā bhrātṝnraṇe sarvānnirjitāṃstu mahārathān /
śokasammūḍhahṛdayo niśākāle sma kauravaḥ //

pitāmahaṃ mahāprājñaṃ vinayopagamya ha /
yadabravītsutaste'sau tanme śṛṇu janeśvara //
duryodhana uvāca /

bhavāndroṇaśca karṇaśca kṛpo drauṇistathaiva ca /
kṛtavarmā ca hārdikyaḥ kāmbhojaśca sudakṣiṇaḥ //

bhūriśravā vikarṇaśca bhagadattaśca vīryavān /
mahārathāḥ samākhyātāḥ kulaputrāstanutyajaḥ //

trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptā iti me matiḥ /
pāṇḍavānāṃ samastāśca na tiṣṭhanti parākrame //

tatra me saṃśayo jātastattvamācakṣva pṛcchataḥ /
yaṃ samāśritya kaunteya jayantyasmānkṣaṇekṣaṇe //
bhīṣma uvāca /

śṛṇu rājanvaco mahyaṃ yathā vakṣyāmi kaurava /
bahuśaśca mayokto'si na ca me tattvayā kṛtam //

kriyatāṃ pāṇḍavaiḥ sārdha samo bharatasattama /
etatkṣemamahaṃ manye pṛthivyāstava vā vibho //

bhuṅkṣvemāṃ pṛthivīṃ rājanbhrātṛbhiḥ sahitaḥ sukhī /
durhṛdastāpayansarvānnandayaṃścāpi bāndhavān //

na ca me krośatastāta śrutavānasi vai purā /
tadidaṃ samanuprāptaṃ yatpāṇḍūnavamanyase //

yaśca heturavadhyatve tekaṣāmakliṣṭakarmaṇām /
taṃ śṛṇuṣva mahābāho mama kīrtayataḥ prabho //

nāsti lokeṣu tadbhūtaṃ bhavitā no bhaviṣyati /
yo jayetpāṇḍavānsarvānpālitāñchārṅgadhanvanā //

yattu me kathitaṃ tāta munibhirbhāvitātmabhiḥ /
purāṇagītaṃ dharmajña tacchṛṇuṣva yathātatham //

purā kila surāḥ sarve ṛṣayaśca samāgatāḥ /
pitāmahamupāseduḥ parvata gandhamādane //

teṣāṃ madhye samāsīnaḥ prajāpatirapaśyata /
vimānaṃ prajvaladbhāsā sthitaṃ pravaramambare //

dhyānenāvedya tadbrahmā kṛtvā ca niyato'ñjalim /
namaścakāra hṛṣṭātmā puruṣaṃ parameśvaram //

ṛṣayastvatha devāśca dṛṣṭvā brahmāṇamutthitam /
sthitāḥ prāñjalayaḥ sarve paśyanto mahadadbhutam //

yathāvacca tamabhyarcya brahmā brahmavidāṃ varaḥ /
jagāda jagataḥ sraṣṭā paraṃ paramadharmavit //

viśvāvasurviśvamūrtirhi viśve viṣvakseno viśvakarmā vaśī ca /
viśveśvaro vāsudevo'si tasmā- dyogātmānaṃ devataṃ tvāmupaimi //

jaya viśvamahādeva jaya lokahite rata /
jaya yogīśvara vibho jaya yogaparāvara //

padmagarbhaviśālākṣa jaya lokeśvareśvara /
bhūtabhavyabhavannātha jaya saumyātmajātmaja //

asaṅkyeyaguṇādhāra jaya sarvaparāyaṇa /
nārāyaṇa suduṣpāra jaya śārṅgadhanurdhara //

jaya sarvaguṇopeta viśvamūrte nirāmaya /
viśveśvara mahābāho jaya lokārthatatpara //

mahoragavarāhādya harikeśa vibho jaya /
harivāsadiśāmīśa viśvavāsāmitāvyaya //

vyaktāvyaktāmitasthāna niyatendriya sattkriya /
asaṅkhyeyātmabhāvajña jaya gambhīra kāmada //

ananta vidita brahmannityabhūtavibhāvana /
kṛtakārya kṛtaprajña dharmajña vijayāvaha //

guhyātmansarvayogātmansphuṭasambhūtasambhava /
bhūtādya lokattveśa jaya bhūtavibhāvana //

ātmayoge mahābhāga kalpasankṣepatatpara /
udbhāvanamanobhāva jaya brahma jayapriya //

nisargasarganirata kāmeśa parameśvara /
amṛtodbhavasadbhāva muktātmanvijayaprada //

prajāpatipate deva padmanābha mahābala /
ātmabhūtamahābhūta satvātmañjaya sarvadā //

pādau tava dhā devī diśo bāhu divaṃ śiraḥ /
mūrtiste'haṃ surāḥ kāyaścandrādityau ca cakṣuṣī //

balaṃ tapaśca satyaṃ ca karma dharmātmakaṃ tava /
tejo'gniḥ pavanaḥ śvāsa āpaste svedasambhavāḥ //

aśvinau śravaṇau nityaṃ devī jihvā sarasvatī /
vedāḥ saṃskāraniṣṭhā hi tvayīdaṃ jagadāśritam //

na saṅkhyānaṃ parīmāṇaṃ na tejo na parākramam /
na balaṃ yogayogīśa jānīmaste parantapa //

tvadbhaktiniratā deva niyamaistvāṃ samāśritāḥ /
arcayāmaḥ sadā viṣṇo parameśaṃ maheśvaram //

ṛṣayo devagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ /
piśācā mānuṣāścaiva mṛgapakṣisarīsṛpāḥ //

evamādi mayā sṛṣṭaṃ pṛthivyāṃ tvatprasādajam /
padmanābha viśālākṣa kṛṣṇa duḥśvapraṇāśana //

tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ tvaṃ netā tvaṃ jagadguruḥ /
tvatprasādena deveśa sukhino vibudhāḥ sadā //

pṛthivī nirbhayā deva tvatprasādātsadā'bhavat /
tasmādbhava viśālākṣa yaduvaṃśavivardhanaḥ //

dharmasaṃsthāpanārthāya daityānāṃ ca badhāya ca /
jagato dhāraṇārthāya vijñāpyaṃ kuru me vibho //

yattatparamakaṃ guhyaṃ tvatprasādādidaṃ vibho /
vāsudeva tadetatte mayodgītaṃ yathātatham //

sṛṣṭvā sankarṣaṇaṃ devaṃ svayamātmānamātmanā /
kṛṣṇa tvamātmanāsrākṣīḥ pradyumnaṃ cātmasambhavam //

pradyumnādaniruddhaṃ tvaṃ yaṃ vidurviṣṇumavyayam /
aniruddho'sṛjanmāṃ vai brahmāṇaṃ lokadhāriṇam //

vāsudevamayaḥ so'haṃ tvayaivāsmi vinirmitaḥ / tasmādyācāmi lokeśa caturātmānamātmanā /
vibhajya bhāgaśotmānaṃ vraja mānuṣatāṃ vibho //

tatrāsuravadhaṃ kṛtvā sarvalokasukhāya vai /
dharmaṃ prāpya yaśaḥ prāpya yogaṃ prāpsyati tattvataḥ //

tvāṃ hi brahmarṣayo loke devāścāmitavikrama /
taistairhi nāmabhiryuktā gāyanti paramātmakam //

sthitāśca sarve tvayi bhūtasaṅghāḥ kṛtvāśrayaṃ tvāṃ varadaṃ subāho /
anādimadhyāntamapārayogaṃ lokasya setuṃ pravadanti viprāḥ //