Mahabharata · Chapter 6.19

arkṣāṃhiṇīṃ daśaikāṃ ca vyūḍhāṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraḥ /
kathamalpena sainyena pratyavyūhata pāṇḍavaḥ //

yo veda mānuṣaṃ vyūhaṃ daivaṃ gāndharvamāsuram /
kathaṃ bhīṣmaṃ sa kaunteyaḥ pratyayūhata sañjaya //
sañjaya uvāca /

dhārtarāṣṭrāṇyanīkāni dṛṣṭvā vyūḍhāni pāṇḍavaḥ /
abhyabhāṣata dharmātmā dharmarājo dhanañjayam //

maharṣervacanāttāta vedayanti bṛhaspateḥ /
saṃhatānyodhayedalpānkāmaṃ vistārayedbahūn //

sūcīmukhamanīkaṃ syādalpānāṃ bahubhiḥ saha /
asmākaṃ ca tathā sainyamalpīyaḥ sutarāṃ paraiḥ //

etadvacanamājñāya maharṣervyūha pāṇḍava /
etacchrutvā dharmarājaṃ pratyabhāṣata pāṇḍavaḥ //

eṣa vyūhāmi te vyūhaṃ rājasattama durjayam /
acalaṃ nāma vajrākhyaṃ vihitaṃ vajrapāṇinā //

yaḥ sa vāta ivodbhūtaḥ samare duḥsahaḥ paraiḥ /
sa naḥ puro yotsayate vai bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ //

tejāṃsi ripusainyānāṃ mṛdganpuruṣasattamaḥ /
agne'graṇīryotsyati no yuddhopāyavicakṣaṇaḥ //

yaṃ dṛṣṭvā kuravaḥ sarve duryodhanapurogamāḥ /
nivartiṣyanti santrastāḥ siṃhaṃ kṣudramṛgā yathā //

taṃ sarve saṃśrayiṣyāmaḥ prākāramakutobhayāḥ /
bhīmaṃ praharatāṃ śreṣṭhaṃ devārājamivāmarāḥ //

na hi so'sti pumām̐lloke yaḥ sankruddhaṃ vṛkodaram /
draṣṭumatyugrakarmāṇaṃ viṣaheta nararṣabham //

bhīmaseno gadāṃ bibhradvajrasāramayīṃ dṛḍhām /
caranvegena mahatā samudramapi śoṣayet //

bhīmasenaṃ tadā rājandarśayasva mahābalam /
kekayā dhṛṣṭaketuśca cekitānaśca vīryavān //

ete gacchantu sāmātyāḥ prakarṣanto janādhipa /
dhṛtarāṣṭrasya dāyādāniti bībhatsurabravīt //

bruvāṇaṃ tu tathā pārthaṃ sarvasainyāni bhārata /
apūjayaṃstadā vāgbhiranukūlābhirāhave //

evamuktvā mahābāhustathā cakre dhanañjayaḥ /
vyūhya tāni balānyāśu prayayau phalgunastathā //

samprayātānkurūndṛṣṭvā pāṇḍaṃvānāṃ mahācamūḥ /
gaṅgeva pūrṇā stimitā spandamānā vyadṛśyata //

bhīmaseno'graṇīsteṣāṃ dhṛṣṭadyumnaśca vīryavān /
nakulaḥ sahadevaśca dhṛṣṭaketuśca pārthivaḥ //

virāṭaśca tataḥ paścādrājāthākṣauhiṇīvṛtaḥ /
bhrātṛbhiḥ saha putraiśca so'bhyarakṣata pṛṣṭhataḥ //

cakrarakṣau tu bhīmasya mādrīputrau mahādyutī /
draupadeyāḥ sasaubhadrāḥ pṛṣṭhagopāstarasvinaḥ //

dhṛṣṭadyumnaśca pāñcālyasteṣāṃ goptā mahārathaḥ /
sahitaḥ pṛtanāśūraiḥ rathamukhyaiḥ prabhadrakaiḥ //

śikhaṇḍī tu tataḥ paścādarjunenābhirakṣitaḥ /
yatto bhīṣmavināśāya prayayau bharatarṣabha //

pṛṣṭhato'pyarjunasyāsīdyuyudhāno mahābalaḥ /
cakrarakṣau tu pāñcālyau yudhāmanyūttamojasau //

rājā tu madhyamānīke kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ /
bṛhadbhīḥ kuñjarairmattaiścaladbhiracalairiva //

akṣauhiṇyātha pāñcālyo yajñaseno mahāmanāḥ . virāṭamanvayātpaścātpāṇḍavārthaṃ parākramī // 6-19-27ateṣāmādityacandrābhāḥ kanakottamabhūṣaṇāḥ . nānācihnadharā rājanratheṣvāsanmahādhvajāḥ //

samutsārya tataḥ paścāddhṛṣṭadyumno mahārathaḥ /
bhrātṛbhiḥ sahaputraiśca so'bhyarakṣadyudhiṣṭhiram //

tvadīyānāṃ pareṣāṃ ca ratheṣu vipulāndhvajān /
abhibhūyārjunasyaiko rathe tasthau mahākapiḥ //

padātāstvagrato'gacchannasiśaktyṛṣṭipāṇayaḥ /
anekaśatasāhasrā bhīmasenasya rakṣiṇaḥ //

vāraṇā daśasāhasrāḥ prabhinnakaraṭāmukhāḥ /
śūrā hemamayairjālairdīpyamānā ivācalāḥ //

kṣaranta iva jīmūtā mahārhāḥ padmagandhinaḥ /
rājānamanvayuḥ yaścājjīmūtā iva vārṣikāḥ //

bhīmaseno gadāṃ bhīmāṃ prakarṣanparighopamām /
pracakarṣa mahāsainyaṃ durādharṣo mahāmanāḥ //

tamarkamiva duṣprekṣyaṃ tapantamiva vāhinīm /
na śekuḥ sarvayodhāste prativīkṣitumantike //

vajro nāmaiṣa sa vyūho nirbhayaḥ sarvatomukhaḥ /
cāpavidyuddhvajo ghoro gupto gāṇḍīvadhanvanā //

yaṃ prativyūhay tiṣṭhanti pāṇḍavāstava vāhinīm /
ajeyo mānuṣe loke pāṇḍavairabhirakṣitaḥ //

sandhyāṃ tiṣṭhatsu sainyeṣu sūryasyodayanaṃ prati /
pravavau pṛṣṭhato vāyurnirabhre stanayitnumān //

viṣvagvātāśca vivavurnīcaiḥ śarkarakarṣiṇaḥ /
rajaścoddhūyata mahattama ācchādayañjagat //

papāta mahatī colkā prāṅbhukhī bharatarṣabha /
udyantaṃ sūryamāhatya vyaśīryata mahāsvanā //

atha sannahyamāneṣu sainyeṣu bharatarṣabha /
niṣprabho'bhyudyayau sūryaḥ saghoṣaṃ bhūścacāla ca //

vyaśīryata sanādā ca bhūstadā bharatarṣabha . nirghātā bahavo rājandikṣu sarvāsu cābhavan /
prādurāsīdrajastīvraṃ na prājñāyata kiñcana //

dhvajānāṃ dhūyamānānāṃ sahasā mātariśvanā /
kiṅkiṇījālabaddhānāṃ kāñcanasragvarāmbaraiḥ //

mahatāṃ sapatākānāmādityasamatejasām /
sarvaṃ jhaṇajhaṇībhūtamāsīttālavaneṣviva //

evaṃ te puruṣavyāghrāḥ pāṇḍavā yuddhanandinaḥ /
vyavasthitāḥ prativyūhya tava putrasya vāhinīm //

grasanta iva mañjāno yodhānāṃ bharatarṣabha /
dṛṣṭvāgrato bhīmasenaṃ gadāpāṇimavasthitam //