Mahabharata · Chapter 5.90

athopagamya viduramaparāhṇe janārdanaḥ /
pitṛṣvasāraṃ sa pṛthāmabhyagacchadarindamaḥ //

sā dṛṣṭvā kṛṣṇamāyāntaṃ prasannādityavarcasam /
kaṇṭhe gṛhītvā prākrośatsmarantī tanayānpṛthā //

teṣāṃ satvavatāṃ madhye govindaṃ sahacāriṇam /
cirasya dṛṣṭvā vārṣṇeyaṃ bāṣpamāhārayatmṛthā //

sā'bravītkṛṣṇamāsīnaṃ kṛtātithyaṃ yudhāṃ patim /
bāṣpagadgadapūrṇena mukhena pariśuṣyatā //

ete bālyānprabhṛtyeva guruśuśrūṣaṇe ratāḥ . parasparasya suhṛdaḥ sammatāḥ samacetasaḥ /
nikṛtyā bhraṃśitā rājyāñjanārhā nirjanaṃ gatāḥ //

vinītakrodhaharṣāśca brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ /
tyaktvā priyamukhe pārthā rudatīmapahāya mām //

ahārṣuśca vanaṃ yāntaḥ samūlaṃ hṛdayaṃ mama /
atadarhā mahātmānaḥ kathaṃ keśava pāṇḍavāḥ //

ūṣurmahāvane tāta siṃhavyāghragajākule /
bālā vihīnāḥ pitrā te mayā satatalālitāḥ //

apaśyantaśca pitarau kathamuṣūrmahāvane /
śaṅkhadundubhinirghoṣairbhṛdaṅgairveṇunisvanaiḥ //

pāṇḍavāḥ samabodhyanta bālyātprabhṛti keśava /
ye sma vāraṇaśabdena hayānāṃ heṣitena ca //

rathenemininādaiśca vyabodhyanta tadā gṛhe /
śaṅkhabherīninādena veṇuvīṇānunādinā //

puṇyāhaghoṣamiśreṇa pūjyamānā dvijātibhiḥ /
vastrai ratnairalaṅkāraiḥ pūjayanto dvijanmanaḥ //

gīrbhirmaṅgalayuktābhirbrāhmaṇānāṃ mahātmanām /
arcitairarcanārhaiśca stuvadbhirabhinanditāḥ //

prāsādāgneṣvabodhyanta rāṅkhavājinaśāyinaḥ /
krūraṃ ca ninadaṃ śrutvā śvāpadānāṃ mahāvane //

na smopayānti nidrāṃ te natadarhā janārdana /
bherīmṛdaṅganinadaiḥ śaṅkhavaiṇavanisvanaiḥ //

strīṇāṃ gītaninādaiśca madhurairmadhusūdana //
vandimāgadhasūtaiśca stuvadbhirbodhitāḥ katham //

mahāvaneṣvabodhyanta śvāpadānāṃ rutena ca /
hrīmātsatyadhṛtirdānto bhūtānāmanukampitā //

kāmadveṣau vaśe kṛtvā satāṃ vartmānuvartate /
ambarīṣasya māndhāturyayāternahuṣasya ca //

bharatasya dilīpasya śiberauśīnarasya ca /
rājarṣīṇāṃ purāṇānāṃ dhuraṃ dhatte durudvahām //

śīlavṛttopasampannoḥ dharmajñaḥ satyasaṅgaraḥ /
rājā sarvaguṇopetastraulokyasyāpi yo bhavet //

ajātaśatrurdharmātmā śuddhajāmbūnadaprabhaḥ . śreṣṭhaḥ kuruṣu sarveṣu dharmataḥ śrutavṛttataḥ /
priyadarśo dīrghabhujaḥ kathaṃ kṛṣṇa yudhiṣṭhiraḥ //

yaḥ sa nāgāyutaprāṇo vātaraṃhā mahābalaḥ /
sāmarṣaḥ pāṇḍavo nityaṃ priyo bhrātuḥ priyankaraḥ //

kīcakasya tu sajñāteryo hantā madhusūdana /
śūraḥ krodhavaśānāṃ ca hiḍimbasya bakasya ca //

parākrame śakrasamo mātariśvasamo bale /
maheśvarasamaḥ krodhe bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ //

krodhaṃ balamamarṣaṃ ca yo nidhāya parantapaḥ /
jitātmā pāṇḍavo'marṣī bhrātustiṣṭhati śāsane //

tejorāśiṃ mahātmānaṃ variṣṭhamabhitaujasam /
bhīmaṃ pradarśanenāpi bhīmasenaṃ janārdana //

taṃ mamācakṣva vārṣṇeya kathamadya vṛkodaraḥ /
āste parighabāhuḥ sa madhyamaḥ pāṇḍavo balī //

arjunenārjuno yaḥ sa kṛṣṇa bāhusahasriṇā /
dvibāhuḥ spardhate nityamatītenāpi keśava //

kṣipatyekena vegena pañcabāṇaśatāni yaḥ /
iṣvastre sadṛśo rājñaḥ kārtavīryasya pāṇḍavaḥ //

tejasā'dityasadṛśo maharṣisadṛśo dame /
kṣamayā pṛthivītulyo mahendrasamavikramaḥ //

ādhirājyaṃ mahaddīptaṃ prathitaṃ madhusūdana /
āhṛtaṃ yena vīryeṇa kurūṇāṃ sarvarājasu //

yasya bāhubalaṃ sarve pāṇḍavāḥ paryupāsate /
sa sarvarathināṃ śreṣṭhaḥ pāṇḍavaḥ satyavikramaḥ //

yaṃ gatvā'bhimukhaḥ saṅkhye na jīvantaścidāvrajet /
yo jetā sarvabhūtānāmajeyo jiṣṇuracyuta //

yo'pāśrayaḥ pāṇḍavānāṃ devānāmiva vāsavaḥ /
sa te bhrātā sakhā caiva kathamadya dhanañjayaḥ //

dayāvānsarvabhūteṣu hrīniṣevo mahāsravit /
mṛduśca sukumāraśca dhārmikaśca priyaśca me //

sahadevo maheṣvāsaḥ śūraḥ samitiśobhanaḥ /
bhrātṛṇāṃ kṛṣṇa śuśrūṣurdharmārthakuśalo yuvā //

sadaiva sahadevasya bhrātaro madhusūdana /
vṛttaṃ kalyāṇavṛttasya pūjayanti mahātmanaḥ //

jyeṣṭhopacāyinaṃ vīraṃ sahadevaṃ yudhāṃ patim /
śuśrūṣuṃ mama vārṣṇeya mādrīputraṃ pracakṣva me //

sukumāro yuvā śūro darśanīyaśca pāṇḍavaḥ /
bhrātṝṇāṃ caiva sarveṣāṃ priyaḥ prāṇo bahiścaraḥ //

citrayodhī ca nakulo maheṣvāso mahābalaḥ /
kaccitsa kuśalī kṛṣṇa vatso mama sukhaidhitaḥ //

sukhocitamaduḥkhārhaṃ sukumāraṃ mahāratham /
api jātu mahābāho paśyeyaṃ nakulaṃ punaḥ //

pakṣmasampātaje kāle nakulena vinākṛtā /
na labhāmi dhṛtiṃ vīra sā'dya jīvāmi paśya mām //

sarvaiḥ putraiḥ priyatarā draupadī me janārdana /
kulīnā rūpasampannā sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ //

putralokātpatilokaṃ vṛṇvānā satyavādinī /
priyānputrānparityajya pāṇḍavānanurudhyate //

mahābhijanasampannā sarvakāmaiḥ supūjitā /
īśvarī sarvakalyāṇī draupadī kathamacyuta //

patibhiḥ pañcabhiḥ śūrairagnikalpaiḥ prahāribhiḥ /
upapannā maheṣvāsairdraupadī duḥkhabhāginī //

caturdaśamidaṃ varṣaṃ yannāpaśyamarindama /
putrādibhiḥ paridyūnāṃ draupadīṃ satyavādinīm //

na nūnaṃ karmabhiḥ puṇyairaśrute puruṣaḥ sukham /
draupadī cettathāvṛttā nāśrute sukhamavyayam //

na priyo mama kṛṣṇāyā bībhatsurna yudhiṣṭhiraḥ /
bhīmaseno yamau vāpi yadapaśyaṃ sabhāgatām //

na me duḥkhataraṃ kiñcidbhūtapūrvaṃ tato'dhikam /
strīdharmiṇīṃ draupadīṃ yacchvaśurāṇāṃ samīpagām //

ānāyitāmanāryeṇa krodhalobhānuvartinā /
sarve praikṣanta kurava ekavastrāṃ sabhāgatām //

tatraiva dhṛtarāṣṭraśca mahārājaśca bāhlikaḥ /
kṛpaśca kasomadattaśca nirviṣṇāḥ kuravastathā //

tasyāṃ saṃsadi sarveṣāṃ kṣattāraṃ pūjayāmyaham /
vṛttena hi bhavatyāryo na dhanena na vidyayā //

tasya kṛṣṇa mahābuddhergambhīrasya mahātmanaḥ /
kṣattuḥka śīlamalaṅkāro lokānviṣṭabhya tiṣṭhati //
vaiśampāyana uvāca /

sā śokārtā ca hṛṣṭā ca dṛṣṭvā govindamāgatam /
nānāvidhāni duḥkhāni sarvāṇyevānvakīrtayam //

pūrvairācaritaṃ yattatkurājabhirarindama /
akṣadyūtaṃ mṛgavadhaḥ kaccideṣāṃ sukhāvaham //

tanmāṃ dahati yatkṛṣṇā sabhāyāṃ kurusannidhau /
dhārtarāṣṭraiḥ parikliṣṭā yathā na kuśalaṃ tathā //

nirvāsanaṃ ca nagarātpravrajyā ca parantapa /
nānāvidhānāṃ duḥkhānāmāvāso'smi janārdana //

ajñātacaryā bālānāmavarodhaśca mādhava /
na me kleśatamaṃ tatsyātputraiḥ saha parantapa //

duryodhanena nikṛtā varṣamadya caturdaśam /
duḥkhādapi sukhaṃ naḥ syādyadi puṇyaphalakṣayaḥ //

na me viśepo jātvāsīddhārtarāṣṭreṣu pāṇḍavaiḥ . tena satyena kṛṣṇa tvāṃ hatāmitraṃ śriyā vṛtam /
asmādvimuktaṃ saṅgrāmātpaśyeyaṃ pāṇḍavaiḥ saha //

naiva śakyāḥ parājetuṃ sarvaṃ hyeṣāṃ tathāvidham /
pitaraṃ tveva garheyaṃ nātmānaṃ na suyodhanam //

yenāhaṃ kuntibhojāya dhanaṃ vṛttairivārpitā /
bālāṃ māmāryakastubhyaṃ krīḍantīṃ kanduhastikāṃ //

adāttu kuntibhojāya sakhā sakhye mahātmane . sā'haṃ pitrā ca nikṛtā śvaśuraiśca parantapa /
atyantaduḥkhitā kṛṣṇa kiṃ jīvitaphalaṃ mama //

yanmāṃ vāgabravīnnaktaṃ sūtake savyasācinaḥ . putraste pṛthivīṃ jetā yaśaścāsya divaṃ spṛśet /

hatvā kurūnmahājanye rājyaṃ prāpya dhanañjayaḥ /
bhrātṛbhiḥ saha kaunteyastrīnmedhānāhariṣyati //

nāhaṃ tāmabhyasūyāmi namo dharmāya vedhase /
kṛṣṇāya mahate nityaṃ dharmo dhārayati prajāḥ //

dharmaścedasti vārṣṇeya yathā vāgabhyabhāṣata /
tvaṃ cāpi tattathā kṛṣṇa sarvaṃ sampādayiṣyasi //

na māṃ mādhava vaidhavyaṃ nārthanāśo na vairitā /
tathā śokāya dahati yathā putrairvinā bhavaḥ //

yā'haṃ gāṇḍīvadhanvānaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam / dhanañjayaṃ na paśyāmi kā śāntirhṛdayasya me /
itaścaturdaśaṃ varṣaṃ yannāpaśyaṃ yudhiṣṭhiram //

dhanañjayaṃ ca govinda yamau taṃ ca vṛkodaram /
jīvanāśaṃ pranaṣṭānāṃ śrāddhaṃ kurvanti mānavāḥ //

arthataste mama mṛtāsteṣāṃ cāhaṃ janārdanā /
brūyā mādhava rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram //

bhūyāṃste hīyate dharmo mā putraka vṛthā kṛthāḥ /
parāśrayā vāsudeva yā jīvati ghigastu tām //

vṛtteḥ kārpaṇyalabdhāyā apratiṣṭhaiva jyāyasī /
atho dhanañjayaṃ brūyā nityodyuktaṃ vṛkodaram //

yadarthaṃ kṣatriyā sūte tasya kālo'yamāgataḥ /
asmiṃścedāgate kāle mithyā cātikramiṣyati //

lokasambhāvitāḥ santaḥ sunṛśaṃsaṃ kariṣyatha /
nṛśaṃsena ca vo yuktāṃstyajeyaṃ śāśvatīḥ samāḥ //

kāle hi samanuprāpte tyaktavyamapi jīvanam /
mādrīputrau ca vyaktavyau kṣatradharmaratau sadā //

vikrameṇārjitānbhogānvṛṇītaṃ jīvitādapi /
vikramādhigatā hyarthāḥ kṣatradharmeṇa jīvataḥ //

mano manuṣyasya sadā prīṇanti puruṣottama /
gatvā brūhi mahābāho sarvaśastrabhṛtāṃ varam //

arjunaṃ pāṇḍavaṃ vīraṃ draupadyāḥ padavīṃ cara /
viditau hi tavātyantaṃ kruddhau tau tu yathāntakau //

bhīmārjunau nayetāṃ hi devānapi parāṃ gatim /
tayoścaitadavajñānaṃ yatsā kṛṣṇā sabhāṃ gatā //

duḥśāsataśca karṇaśca paruṣāṇyabhyabhāṣatām /
duryodhano bhīmasenamabhyagacchanmanasvinam //

paśyatāṃ kurumukhyānāṃ tasya drakṣyati yatphalam /
na hi vairaṃ samāsādya praśāmyati vṛkodaraḥ //

sucirādapi bhīmasya na hi vairaṃ praśāmyati /
yāvadantaṃ na nayati śātravāñcatrukarśanaḥ //

na duḥkhaṃ rājyaharaṇaṃ na ca dyūte parājayaḥ /
pravrājanaṃ tu putrāṇāṃ na me tadduḥkhakāraṇam //

yattu sā bṛhatī śyāmā ekavastrā sabhāṃ gatā /
aśṛṇotparuṣā vācaḥ kiṃ nu duḥkhataraṃ tataḥ //

strīdharmiṇī varārohā kṣatradharmaratā sadā /
nābhyagacchattadā nāthaṃ kṛṣṇā nāthavatī satī //

yasyā mama saputrāyāstvaṃ nātho madhusūdana /
rāmaśca balināṃ śreṣṭhaḥ pradyumnaśca mahārathaḥ //

sā'hamevaṃvidhaṃ duḥkhaṃ saheyaṃ puruṣottama /
bhīme jīvati durdharṣe vijaye cāpalāyini //
vaiśampāyana uvāca /

tata āśvāsayāmāsa putrādhibhirabhiplutām /
pitṛṣvasāraṃ śocantīṃ śauriḥ pārthasakhaḥ pṛthām //
vāsudeva uvāca /

kā nu sīmantinī tvādṛglokeṣvasti pitṛṣvasaḥ /
śūrasya rājño duhitā ājamīḍhakulaṃ gatā //

mahākulīnā bhavatī hradāddhradamivāgatā /
īśvarī sarvakalyāṇī bhartrā paramapūjitā //

vīrasūrvīrapatnī tvaṃ sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ /
mukhaduḥkhe mahāprājñe tvādṛśī soḍhumarhati //

nidrātandre krodhaharṣau kṣutpipāse himātapau /
etāni pārthā nirjitya nityaṃ vīrasukhe ratāḥ //

tyaktagrāmyasukhāḥ pārthā nityaṃ vīrasukhapriyāḥ /
na tu svalpena tuṣyeyurmahotsāhā mahābalāḥ //

antaṃ dhīrā niṣevante madhyaṃ grāmyasukhapriyāḥ /
uttamāṃśca parikleśānbhogāṃścātīva mānuṣān //

anteṣu remire dhīrā na te madhyeṣu remire /
antaprāptiṃ sukhaṃ prāhurduḥkhamantaramantayoḥ //

abhivādayanti bhavatīṃ pāṇḍavāḥ saha kṛṣṇayā /
ātmānaṃ te kuśalinaṃ nivedyāhuranāmayam //

arogānsarvasiddhārthānkṣipraṃ drakṣyasi pāṇḍavān /
īśvarānsarvalokasya hatāmitrāñśriyā vṛtān //

evamāśvāsitā kuntī pratyuvāca janārdanam /
putrādhibhirabhidhvastā nigṛhyābuddhijaṃ tamaḥ //
kuntyuvāca /

yadyatteṣāṃ mahābāho pathyaṃ syānmadhusūdana /
yathāyathā tvaṃ manyethāḥ kuryāḥ kṛṣṇa tathātathā //

avilopena dharmasya anikṛtyā parantapa /
prabhāvajñā'smi te kṛṣṇa satyasyābhijanasya ca //

vyavasthāyāṃ ca mitreṣu buddhivikramayostathā /
tvameva naḥ kule dharmastvaṃ satyaṃ tvaṃ tapo mahat //

tvaṃ trātā tvaṃ mahadbrahma tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam /
yathaivāttha tathaivaitattvayi satyaṃ bhaviṣyati //

kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca lokānāṃ cāparājita . sarvasyaitasya vārṣṇeya gatistvamasi mādhava /
prabhāvo buddhivīryaṃ ca tādṛśaṃ tava keśava //
vaiśampāyana uvāca /

tāmāmantrya ca govindaḥ kṛtvā cābhipradakṣiṇam /
prātiṣṭhata mahābāhurduryodhanagṛhānprati //