Mahabharata · Chapter 5.29

avināśaṃ sañjaya pāṇḍavānā- micchāmyahaṃ bhūtimeṣāṃ priyaṃ ca /
tathā rājño dhṛtarāṣṭrasya sūta samāśaṃse bahuputrasya vṛddhim //

kāmo hi me sañjaya nityameva nānyadbrūyāṃ tānprati śāmyateti /
rājñaśca hi priyametacchṛṇomi manye caitatpāṇḍavānāṃ samakṣam //

suduṣkarastatra śamo hi nūnaṃ pradarśitaḥ sañjaya pāṇḍavena /
yasmingṛddho dhṛtarāṣṭraḥ saputraḥ kasmādeṣāṃ kalaho nāvamūrcchet //

na tvaṃ dharmaṃ vicaraṃ sañjayeha mattaśca jānāmi yudhiṣṭhirācca
atho kasmātsajjaya pāṇḍavasya utsāhinaḥ pūrayataḥ svakarma //

yathākhyātamāvamataḥ kuṭumbe purā kasmānsādhuvilopamāttha /
asminvidhau vartamāne yathāva- duccāvacā matayo brāhmaṇānām //

karmaṇā'huḥ siddhimeke paratra hinvā karma vidyayā siddhimeke /
nābhuñjāno bhakṣyabhojyasya tṛpye- dvidvānapīha vihitaṃ brāhmaṇānām //

yā vai vidyāḥ sādhayantīha karma tāsāṃ phalaṃ vidyate netarāsām /
tatreha vai dṛṣṭaphalaṃ tu karma pītvodakaṃ śāmyati tṛṣṇayā'rtaḥ //

so'yaṃ vidhirvihitaḥ karmaṇaiva saṃvartate sañjaya tatra karma /
tatra yo'nyatkarmaṇaḥ sādhu manye- nmoghaṃ tasyālapitaṃ durbalasya //

karmaṇā'mī bhānti devāḥ paratra karmaṇaiveha plavate mātariśvā /
ahorātre vidadhatkarmaṇaiva atandrito nityamudeti sūryaḥ //

māsārdhamāsānatha nakṣatrayogā- natandritaścandramāścābhyupaiti /
atandrito dahate jātavedāḥ samiddhyamānaḥ karma kurvanprajābhyaḥ //

atandritā bhāramimaṃ mahāntaṃ bibharti devī pṛthivī valena /
atandritāḥ śīghrasapo vahanti santarpayantyaḥ sarvabhūtāni nadyaḥ //

atandrito varṣati bhūritejāḥ sannādayannantarikṣaṃ diśaśca /
atandrito brahmacaryaṃ cacāra śreṣṭhatvamicchanbalabhiddevatānām //

hitvā sukhaṃ manasaśca priyāṇi tena śakraḥ karmaṇā śraiṣṭhyamāpa /
satyaṃ dharmaṃ pālayannapramatto damaṃ titikṣāṃ samatāṃ priyaṃ ca //

etāni sarvāṇyupasevamāno yo devarājyaṃ maghavānprāpa mukhyam /
bṛhaspatirbrahmacaryaṃ cacāra samīhitaḥ saṃśimātmā yathāvat //

hitvā sukha pratirudhyendriyāṇi tena devānāmagamadgauravaṃ saḥ /
tathā nakṣatrāṇi karmaṇā'mutra bhānti rudrādityā vasavo'thāpi viśve //

yamo rājā vaiśravaṇaḥ kubero gandharvayakṣāpsarasaśca sūta /
brahmavidyāṃ brahmacaryaṃ kriyāṃ ca nipevamāṇā ṛṣayo'mutra bhānti //

jānannimaṃ sarvalokasya dharmaṃ viprendrāṇāṃ kṣatriyāṇāṃ viśāṃ ca /
sa kasmāttvaṃ jānatāṃ jñānavānsan vyāyacchaseka sañjaya kauravārthe //

āmnāyeṣu nityasaṃyogamasya tathā'śvamedhe rājasūye ca viddhi /
saṃyujyate dhanupā varmaṇā ca hastyaśvādyai rathaśastraiśca bhūyaḥ //

te cedime kauravāṇāmrupāya- mavagaccheyuvadhenaiva pārthāḥ /
dharmatrāṇaṃ puṇyameṣāṃ kṛtaṃ syā- dārye vṛtte bhīmasenaṃ nigṛhya //

te cetpitrye karmaṇi vartamānā āpadyerandiṣṭavaśena mṛtyum /
yathāśaktyāpūrayantaḥ svakarma tadapyeṣāṃ nidhanaṃ syātpraśastam //

utāho tvaṃ manyase śāmyameva rājñāṃ yuddhe vartate dharmatantram /
ayuddhe vā vartate dharmatantraṃ tathaiva te vācamimāṃ śrṛṇomi //

cāturvarṇyasya prathamaṃ saṃvibhāga- mavekṣya tvaṃ sañjaya svaṃ ca karma /
niśamyātho pāṇḍavānāṃ ca karma praśaṃsa vā ninda vā yā matiste //

adhīyīta brāhmaṇo vai yajeta dadyādīyāttīrthamukhyāni caiva /
adhyāprayedyājayeccāpi yājyān pratigrahānvā vihitānpratīcchet //

adhīyīta kṣatriyo'tho yajeta dadyāddhanaṃ na tu yāceta kiñcit /
na yājayenna tu cādhyāpayīta evaṃ smṛtaḥ kṣatradharmaḥ purāṇaḥ //

tathā rājanyo rakṣaṇaṃ vai prajānāṃ kṛtvā dharmeṇāpramatto'tha dattvā /
yajñaidiṣṭvā sarvavedānadhītya dārānkṛvā puṇyakṛdāvasedgṛhān //

sa dharmātmā dharmamadhītya puṇyaṃ yadṛcchayā vrajati brahmalokam /
vaiśyo'dhītya kṛṣigorakṣapaṇyai- rvittaṃ cinvanpālayannapramattaḥ //

priyaṃ kurvanbrāhmaṇakṣatriyāṇāṃ dharmaśīlaḥ puṇyakṛdāvasedgṛhān /
paricaryā vandanaṃ brāhmaṇānāṃ nādhīyīta pratiṣiddho'sya yajñaḥ . nityotthito bhūtaye'tandritaḥ syā- devaṃ smṛtaḥ śūdradharmaḥ purāṇaḥ //

etānrājā pālayannapramatto niyojayansarvavarṇānsvadharme /
akāmātmā samavṛttiḥ prajāsu nādhārmikānanurudhyeta kāmāt //

śreyāṃstasmādyadi vidyeta kaści- dabhijñātaḥ sarvadharmopapannaḥ /
sa taṃ draṣṭumanuśiṣyanprajānāṃ na caitadbudhyediti tasminnasādhuḥ //

yadā gṛdhyetparabhūtau nṛśaṃso vidhiprakopādbalamādadānaḥ /
tato rājñāmabhavadyuddhameta- ttatra jātaṃ varma śastraṃ dhanuśca / indreṇaitaddasyuvadhāya karma utpāditaṃ varma śastraṃ dhanuśca //

tatra puṇyaṃ dasyuvadhena labhyate so'yaṃ doṣaḥ kurubhistīvrarūpaḥ /
adharmajñairdharmamabudhyamānaiḥ prādurbhūtaḥ sañjaya sādhu tanna //

tatra rājā dhṛtarāṣṭraḥ saputro dharmyaṃ haretpāṇḍavānāmakasmāt /
nāvekṣante rājadharmaṃ purāṇaṃ tadanvayāḥ kuravaḥ sarva eva //

steno haredyatra dhanaṃ hyadṛṣṭaḥ prasahya vā yatra hareta dṛṣṭaḥ /
ubhau garhyau bhavataḥ sañjayaitau kiṃ vai pṛthatkaṃ dhṛtarāṣṭrasya putre //

so'yaṃ lobhānmanyate dharmametaṃ yamicchati krodhavaśānugāmī /
bhāgaḥ punaḥ pāṇḍavānāṃ niviṣṭa- staṃ naḥ kasmādādadīranpare vai //

asminpade yudhyatāṃ no vadho'pi ślāghyaḥ pitryaṃ paparājyādviśiṣṭam /
etāndharmānkauravāṇāṃ purāṇā- nācakṣīthāḥ sañjaya rājamadhye //

ete madānmṛtyuvaśābhipannāḥ samānītā dhārtarāṣṭreṇa mūḍhāḥ /
idaṃ punaḥ karma pāpīya eva sabhāmadhye paśya vattaṃ kurūṇām //

priyaṃ bhāryāṃ draupadīṃ pāṇḍavānāṃ yaśasvinīṃ śīlavṛttopapannām /
yadupaikṣanta kuravo bhīṣmamukhyāḥ kāmānigenoparuddhāṃ vrajantīm //

tāṃ cettadā te sakumāravṛddhā avārayiṣyankuravaḥ sametāḥ /
mama priyaṃ dhṛtarāṣṭro'kariṣyat putrāṇāṃ ca kṛtamasyābhaviṣyat //

duḥśāsanaḥ pratilomyānnināya sabhāmadhye śvaśurāṇāṃ ca kṛṣṇām /
sā tatra nītā karuṇaṃ vyapekṣya nānyaṃ kṣatturnāthamavāpa kiñcit //

kārpaṇyādeva sahitāstatra bhūpā nāśaknuvanprativaktuṃ sabhāyām /
ekaḥ kṣattā dharmyamarthaṃ bruvāṇo dharmabuddhyā pratyuvācālpabuddhim //

abuddhvā tvaṃ dharmametaṃ sabhāyā- athecchase pāṇḍavasyopadeṣṭum /
kṛṣṇā tvetatkarma cakāra śuddhaṃ suduṣkaraṃ tatra sabhāṃ sametya //

yena kṛcchrātpāṇḍavānujjahāra tathā'tmānaṃ nauriva sāgaraughāt /
yatrābravītsūtaputraḥ sabhāyāṃ kṛṣṇāṃ sthitāṃ śvaśurāṇāṃ samīpe //

na te gatirvidyate yājñaseni prapadyethā dhārtarāṣṭrasya veśma /
parājitāste patayo na santi patiṃ cānyaṃ bhāmini tvaṃ vṛṇīṣva //

yo bībhatsorhṛdaye prota āsī- dasthi chindanmarmaghātī sughoraḥ /
karṇāccharo vāṅbhayastigmatejāḥ pratiṣṭhito hṛdaye phālgunasya //

kṛṣṇājināni paridhitsamānān duḥśāsanaḥ kaṭukānyabhyabhāṣat /
ete sarve ṣaṇḍatilā vinaṣṭāḥ kṣayaṃ gatā narakaṃ dīrghakālam //

gāndhārarājaḥ śakunirnikṛtyā yadabravīddyūtakāle sa pārtham /
parājito nakulaḥ kiṃ tavāsti kṛṣṇayā tvaṃ dīvya vai yājñasenyā / jānāsi tvaṃ sañjaya sarvametat dyūte vākyaṃ garhyamevaṃ yathoktam //

svayaṃ tvahaṃ prārthaye tatra gantuṃ samādhātuṃ kāryametadvipannam /
jānāsi tvaṃ dhārtarāṣṭrasya mohaṃ durātmanaḥ pāpavaśānugasya //

ahāpayitvā yadi pāṇḍavārthaṃ śamaṃ kurūṇāmapi cecchakeyam /
puṇyaṃ ca me syāccaritaṃ mahodayaṃ mucyeraṃśca kuravo mṛtyupāśāt //

api me vācaṃ bhāṣamāṇasya kāvyāṃ dharmārāmāmarthavatīmahiṃsrām /
avekṣerandhārtarāṣṭrāḥ samakṣaṃ māṃ ca prāptaṃ kuravaḥ pūjayeyuḥ //

ato'nyathā rathinā phālgunena bhīmena caivāhavadaṃśitena /
balotsiktāndhārtarāṣṭrāṃśca viddhi pradahyamānānkarmaṇā svena pāpān //

parājitānpāṇḍaveyāṃstu vāco raudrā rūkṣā bhāṣate dhārtarāṣṭraḥ /
gadāhasto bhīmaseno'pramatto duryodhanaṃ smārayitā hi kāle //

suyodhano manyumayo mahādrumaḥ skandhaḥ karṇaḥ śakunistasya śākhāḥ /
duḥśāsanaḥ puṣkaphale samṛddhe mūlaṃ rājā dhṛtarāṣṭro'manīṣī //

yudhiṣṭhiro dharmamayo mahādrumaḥ skandho'rjuno bhīmaseno'sya śākhāḥ /
mādrīputrau puṣpaphale samṛddhe mūlaṃ tvahaṃ brahma ca brāhmaṇāśca //

vanaṃ rājā dhṛtarāṣṭraḥ saputraḥ siṃhā vane sañjaya pāṇḍaveyāḥ /
siṃhābhiguptaṃ na vanaṃ vinaśyet siṃho na naśyeta vanābhiguptaḥ //

nirvano vadhyate siṃho niḥsiṃhaṃ vadhyate vanam / tasmātsiṃho vanaṃ rakṣedvanaṃ siṃhaṃ ca pālayet //

vanaṃ rājā dhṛtarāṣṭraḥ vane vyāghrāśca pāṇḍavāḥ /
mā vanaṃ chindhi savyāghraṃ vyāghrā neśurvanaṃ vinā //

nirvano vadhyate vyāghro nirvyāghraṃ chidyate vanam /
tasmādvyāghro vanaṃ rakṣedvayaṃ vyāghraṃ ca pālayet //

latādharmā dhārtarāṣṭrāḥ sālāḥ sañjaya pāṇḍavāḥ /
na latā vardhate jātu mahādrumamanāśritā //

sthitāḥ śuśrūṣituṃ pārthāḥ sthitā yoddhumarindamāḥ /
yatkṛtyaṃ dhṛtarāṣṭrasya tatkarotu narādhipaḥ //

sthitāḥ śame mahātmānaḥ pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ /
yodhāḥ samarthāstadvidvannācakṣīthā yathātatham //