Mahabharata · Chapter 5.178

evamuktastadā rāmo jahi bhīṣmamiti prabho /
uvāca rudatīṃ kanyāṃ codayantīṃ punaḥ punaḥ //

kāśye na kāmaṃ gṛhṇāmi śastraṃ vai varavarṇini /
ṛte brahmavidāṃ hetoḥ kimanyatkaravāṇi te //

vācā bhīṣmaśca sālvaśca mama rājñi vaśānugau /
bhaviṣyato'navadyāṅgi tatkariṣyāmi mā śucaḥ //

na tu śastraṃ grahīṣyāmi kathañcidapi bhāmini /
ṛte niyogādviprāṇāmeṣa me samayaḥ kṛtaḥ //
ambovāca /

mama duḥkhaṃ bhagavatā vyapaneyaṃ yatastataḥ /
tacca bhīṣmaprasūtaṃ me taṃ jahīśvara mā ciram //
rāma uvāca /

kāśikanye punarbrūhi bhīṣmaste caraṇāvubhau /
śirasā vandanārho'pi grahīṣyati girā mama //
ambovāca /

jahi bhīṣmaṃ raṇe rāma mama cedicchasi priyam /
pratiśrutaṃ ca yadapi tatsatyaṃ kartumarhasi //
bhīṣma uvāca /

tayoḥ saṃvadatorevaṃ rājanrāmāmbayostadā /
akṛtavraṇo jāmadagnyamidaṃ vacanamabravīt //

śaraṇāgatāṃ mahābāho kanyāṃ na tyaktumarhasi /
yadi bhīṣmo raṇe rāma samāhūtastvayā mṛdhe //

nirjito'smīti vā brūyātkuryādvā vacanaṃ tava /
kṛtamasyā bhavetkāryaṃ kanyāyā bhṛgunandana //
vākyaṃ satyaṃ ca te vīra bhaviṣyati kṛtaṃ vibho . iyaṃ cāpi pratijñā te tadā rāma mahāmune //

jitvā vai kṣatriyānsarvānbrahmaṇeṣu pratiśrutā /
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraścaiva raṇe yadi //

brahmadviṅbhavitā taṃ vai haniṣyāmīti bhārgava /
śaraṇārthe prapannānāṃ bhītānāṃ śaraṇārthinām //

na śakṣyāmi parityāgaṃ kartuṃ jīvankathañcana /
yaśca kṛtsnaṃ raṇe kṣatraṃ vijeṣyati samāgatam //

dīptātmānamahaṃ taṃ ca haniṣyāmīti bhārgava . sa evaṃ vijayī rāma bhīṣmaḥ kurukulodvahaḥ /
tena yudhyasva saṅgrame sametya bhṛgunandana //
rāma uvāca /

smarāmyahaṃ pūrvakṛtāṃ pratijñāmṛṣisattama /
tathaiva tta kariṣyāmi yathā sāmnaiva lapsyate //

kāryametanmahadbrahmankāśikānyāmanogatam /
gamiṣyāmi svayaṃ kanyāmādāya yatra saḥ //

yadi bhīṣmo raṇaślāghī na kariṣyati me vacaḥ /
haniṣyāmyenamudriktamiti me niścitā matiḥ //

na hi bāṇā mayotsṛṣṭāḥ sajjantīha śarīriṇām /
kāyeṣu viditaṃ tubhyaṃ purā kṣatriyasangare //
bhīṣma uvāca /

evamuktvā tato rāmaḥ saha tairbrahmavādibhiḥ /
prayāṇāya matiṃ kṛtvā samuttasthau mahātapāḥ //

tataste tāmuṣitvā tu rajanīṃ tatra tāpasāḥ /
hutāgnayo japtajapyāḥ pratasthurmañjighāṃsayā //

abhyagacchattato rāmaḥ saha tairbrahmavādibhiḥ /
kurukṣetraṃ mahārāja kanyayā saha bhārata //

nyaviśanta tataḥ sarve parigṛhya sarasvatīm /
tāpasāste mahātmāno bhṛguśreṣṭhapuraskṛtāḥ //

tatastṛtīye divase same deśe vyavasthitaḥ /
preṣayāmāsa me rājanprāpto'smīti mahāvrataḥ //

tamāgatamahaṃ śrutvā viṣayāntaṃ mahābalam /
abhyagacchaṃ javenāśu prītyā tejonidhiṃ prabhum //

gāṃ puraskṛtya rājendra brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ /
ṛtvigbhirdevakalpaiśca tathaiva ca purohitaiḥ //

sa māmabhigataṃ dṛṣṭvā jāmadagnyaḥ pratāpavān /
pratijagrāha tāṃ pūjāṃ vacanaṃ cedamabravīt //
rāma uvāca /

bhīṣma kāṃ buddhimāsthāya kāśirājasutā tadā /
akāmena tvayā nītā punaścaiva visarjitā //

vibhraṃśitā tvayā hīyaṃ dharmādāste yaśasvinī /
parāmṛṣṭāṃ tvayā hīmāṃ ko hi gantumihārhati //

pratyākhyātā hi sālvena tvayā nīteti bhārata /
tasmādimāṃ manniyogātpratigṛhṇīṣva bhārata //

svadharmaṃ puruṣavyāghra rājaputrī labhatviyam /
na yuktastvavamāno'yaṃ rājñāṃ kartuṃ tvayā'nagha //
bhīṣma uvāca /

tatastaṃ vai vimanasamudīkṣyāhamathābruvam /
nāhamenāṃ punardadyāṃ brahmanbhrātre kathañcana //

sālvasyāhamiti prāha purā māmeva bhārgava /
mayā caivābhyanujñātā gateyaṃ nagaraṃ prati //

na bhayānnāpyanukrośānnārthalobhānna kāmyayā /
kṣātraṃ dharmamahaṃ jahyamiti me vratamāhitam //

atha māmabravīdrāmaḥ krodhaparyākulekṣaṇaḥ /
na kariṣyasi cedetadvākyaṃ me narapuṅgava //

haniṣyāmi sahāmātyaṃ tvāmadyeti punaḥ punaḥ /
saṃrambhādabravīdrāmaḥ krodhaparyākulekṣaṇaḥ //

tamahaṃ gīrbhiriṣṭābhi punaḥ punararindama /
ayācaṃ bhṛguśārdūlaṃ na caiva praśaśāma saḥ //

praṇamya tamahaṃ mūrdhnā bhūyo brāhmaṇasattamam /
abruvaṃ kāraṇaṃ kiṃ tadyattvaṃ yuddhaṃ mayecchasi //

iṣvastraṃ mama bālasya bhavataiva caturvidham /
upadiṣṭaṃ mahābāho śiṣyo'smi tava bhārgava //

tato māmabravīdrāmaḥ krodhasaṃraktalocanaḥ /
jānīṣe māṃ guruṃ bhīṣma gṛhṇāsīmāṃ na caiva ha //

sutāṃ kāśyasya kauravya matpriyārthaṃ mahāmate /
na hi me vidyate śāntiranyathā kurunandana //

gṛhāṇemāṃ mahābāho rakṣasva kulamātmanaḥ /
tvayā vibhraṃśitā hīyaṃ bhartāraṃ nādhigacchati //

tathā bruvantaṃ tamahaṃ rāmaṃ parapuraṃyam /
naitadevaṃ punarbhāvi brahmarṣe kiṃ śrameṇa te //

gurutvaṃ tvayi samprekṣya jāmadagnya purātanam /
prasādaye tvāṃ bhagavaṃstyaktaiṣā tu purā mayā //

ko jātu parabhāvāṃ hi nārīṃ vyālīmiva sthitām /
vāsayeta gṛhe jānanstrīṇāṃ doṣo mahātyayaḥ //

na bhayādvāsavasyāpi dharmaṃ jahyāṃ mahāvrata /
prasīda mā vā yadvā te kāryaṃ tatkuru mā ciram //

ayaṃ cāpi viśuddhātmanpurāṇe śrūyate vibho /
maruttena mahābuddhe gītaḥ śloko mahātmanā //

gurorapyavaliptasya kāryākāryamajānataḥ /
utpathaṃ pratipannasya parityāgo vidhīyate //

sa tvaṃ gururiti premṇā mayā sammānito bhṛśam /
guruvṛttiṃ na jānīṣe tasmādyotsyāmi vai tvayā //

guruṃ na hanyāṃ samare brāhmaṇaṃ ca viśeṣataḥ /
viśeṣatastapovṛddhamevaṃ kṣāntaṃ mayā tava //

udyateṣumatho dṛṣṭvā brāhmaṇaṃ kṣatrabandhuvat /
yo hanyātsamare kruddhaṃ yudhyantamapalāyinam //

brahmahatyā na tasya syāditi dharmeṣu niścayaḥ /
kṣatriyāṇāṃ sthito dharma kṣatriyo'smi tapodhana //

yo yathā vartate yasmiṃstasminneva pravartayan /
nādharmaṃ samavāpnoti na cāśreyaśca vindati //

arthe vā yadi vā dharme samartho deśakālavit /
arthasaṃśayamāpannaḥ śroyānniḥsaṃśayo naraḥ //

yasmātsaṃśayite'pyarthe'yathānyāyaṃ pravartase /
tasmādyotsyāmi sahitastvayā rāma mahāhave //

paśya me bāhuvīryaṃ ca vikramaṃ cātimānuṣam /
evaṃ gate'pi tu mayā yacchakyaṃ bhṛgunandana //

tatkariṣye kurukṣetre yotsye vipra tvayā saha /
dvandve rāma yatheṣṭaṃ me sañjībhava mahādyute //

tatra tvaṃ nihato rāma mayā śaraśatārditaḥ /
prāpsyase nirjitām̐llokāñśastrapūto mahāraṇe //

sa gaccha vinivartasva kurukṣotraṃ raṇapriya /
tatraiṣyāmi mahābāho yuddhāya tvāntapodhana //

api yatra tvayā rāma kṛtaṃ śaucaṃ purā pituḥ /
tatrāhamapi hatvā tvāṃ śaucaṃ kartāsmi bhārgava //

tatra rāma samāgaccha tvaritaṃ yuddhadurmada /
vyapaneṣyāmi te darpaṃ paurāṇaṃ brāhmaṇabruva //

yaccāpi katthase rāma bahuśaḥ parivatsare /
nirjitāḥ kṣatriyā loke mayaikeneti tacchruṇu //

na tadā jātavānbhīṣmaḥ kṣatriyo vāpi madvidhaḥ /
pañcāñcātāni tejāṃsi tṛṇeṣu jvalitaṃ tvayā //

yaste yuddhamayaṃ darpaṃ kāmaṃ ca vyapanāśayet / so'haṃ jāto mahābāho bhīṣmaḥ parapurañjayaḥ /
vyapaneṣyāmi te darpaṃ yuddhe rāma na saṃśayaḥ //

tato māmabravīdrāmaḥ prahasanniva bhārata /
diṣṭyā bhīṣma mayā sārdhaṃ yoddhumicchasi sangare //

ayaṃ gacchāmi kauravya kurukṣetraṃ tvayā saha /
bhāṣitaṃ te kariṣyāmi tatrāgaccha parantapa //

tatra tvāṃ nihataṃ mātā mayā śaraśatācitam /
jāhnavī paśyatāṃ bhīṣma gṛdhrakaṅkabalāśanam //

kṛpaṇaṃ tvāmabhiprekṣya siddhacāraṇasevitā /
mayā vinihataṃ devī rodatāmadya pārthiva //

atadarhā mahābhāgā bhagīrathasutā'naghā /
yā tvāmajījananmandaṃ yuddhakāmukamāturam //

ehi gaccha mayā bhīṣma yuddhakāmuka durmada /
gṛhāṇa sarvaṃ kauravya rathādi bharatarṣabha //

iti bruvāṇaṃ tamahaṃ rāmaṃ parapurañjayamak /
praṇamyaka śirasā rāmamevamastvityathābravam //

evamuktvā yayau rāmaḥ kurukṣetraṃ yuyutsayā /
praviśya nagaraṃ cāhaṃ satyavatyai nyavedayam //

tataḥ kṛtasvastyayano mātrā ca pratinanditaḥ /
dvijātīnvācya puṇyāhaṃ svasti caiva mahādyute //

rathamāsthāya ruciraṃ rājataṃ pāṇḍurairhayaiḥ /
sūpaskaraṃ svadhiṣṭhānaṃ vaiyāghraparivāraṇam //

upapannaṃ mahāśastraiḥ sarvopakaraṇānvitam /
tatkulīnena vīreṇa hayaśāstravidā raṇe //

yattaṃ sūtena śiṣṭena bahuśo dṛṣṭakarmaṇā /
daṃśitaḥ pāṇḍureṇāhaṃ kavacena vapuṣmatā //

pāṇḍuraṃ kārmukaṃ gṛhya prāyāṃ bharatasattama /
pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani //

pāṇḍuraiścāpi vyajanairvījyamāno narādhipa /
śuklavāsāḥ sitoṣṇīṣaḥ sarvaśuklavibhūṣaṇaḥ //

stūyamāno jayāśīrbhirniṣkramya gajasāhvayāt /
kurukṣetraṃ raṇakṣetramupāyāṃ bharatarṣabha //

te hayāścoditāstena sūtena paramāhave /
avahanmāṃ bhṛśaṃ rājanmanomārutaraṃhasaḥ //

gatvā'haṃ tatkurukṣetraṃ sa ca rāmaḥ pratāpavān /
yuddhāya sahasā rājanparākrāntau parasparam //

tataḥ sadarśane'tiṣṭhaṃ rāmasyātitapasvinaḥ /
pragṛhya śaṅkhapravaranka tataḥ prādhamamuttamam //

tatastatra dvijā rājaṃstāpasāśca vanaukasaḥ /
apaśyanta raṇaṃ divyaṃ devāḥ sendragaṇāstadā //

tato divyāni mālyāni prādurāsaṃstatastataḥ /
vāditrāṇi ca divyāni meghavṛndāni caiva ha //

tataste tāpasāḥ sarve bhārgavasyānuyāyinaḥ /
prekṣakāḥ samapadyanta parivārya raṇājiram //

tato māmabravīddevī sarvabhūtahitaiṣiṇī /
mātā svarūpiṇī rājankimidaṃ te cikīrṣitam //

gatvā'haṃ jāmadagnyaṃ tu prayāciṣye kurūdvaha /
bhūṣmeṇa saha mā yotsīḥ śiṣyeṇeti punaḥ punaḥ //

mā maivaṃ putra nirbandhaṃ kuru vipreṇa pārthiva /
jāmadagnyena samare yoddhumityeva bhartsayat //

kiṃ na vai kṣatriyahaṇo haratulyaparākramaḥ /
viditaḥ putra rāmaste yatastaṃ yoddhumicchasi //

tato'hamabravaṃ devīmabhivādya kṛtāñjaliḥ /
sarvaṃ tadbharataśreṣṭha yathāvṛttaṃ svayaṃvare //

yathā ca rāmo rājendra mayā pūrvaṃ pracoditaḥ /
kāśirājasutāyāśca yathā karma purātanam //

tataḥ sā rāmamabhyetya jananī me mahānadī /
madarthaṃ tamṛṣiṃ vīkṣya kṣamayāmāsa bhārgavam //

bhīṣmeṇa saha mā yotsīḥ śiṣyeṇeti vaco'bravīt . sa ca tāmāha yācantīṃ bhīṣmameva nivartaya /
na ca me kurute kāmamityahaṃ tamupāgamam //

tato gaṅgā sutasnohānmāṃ sā punarupāgamat /
nāsyā akaravaṃ vākyaṃ krodhaparyākulekṣaṇaḥ //

athādṛśyata dharmātmā bhṛguśreṣṭho mahātapāḥ /
āhvayāmāsa ca tadā yuddhāya dvijasattamaḥ //