Mahabharata · Chapter 5.147

āgamya hāstinapurādupaplāvyamarindamaḥ /
pāṇḍavānāṃ yathāvṛttaṃ keśavaḥ sarvamuktavān //

sambhāṣya suciraṃ kālaṃ mantrayitvā punaḥ punaḥ /
svameva bhavanaṃ śaurirviśramārthaṃ jagāma ha //

visṛjya sarvānnṛpatīnvirāṭapramukhāṃstadā /
pāṇḍavā bhrātaraḥ pañca bhānāvastangate sati //

sandhyāmupāsya dhyāyantastameva gatamānasāḥ /
ānāyya kṛṣṇaṃ dāśārhaṃ punarmantramamantrayan //
yudhiṣṭhira uvāca /

tvayā nāgapuraṃ gatvā sabhāyāṃ dhṛtarāṣṭrajaḥ /
kimuktaḥ puṇḍarīkākṣa tannaḥ śaṃsitumarhasi //
vāsudeva uvāca /

mayā nāgapuraṃ gatvā sabhāyāṃ dhṛtarāṣṭrajaḥ / tathyaṃ pathyaṃ hitaṃ cokto na ca gṛhṇāti durmatiḥ /
yudhiṣṭhira uvāca / 5-147-7atasminnutpathamāpanne kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ /
kimuktavānhṛṣīkeśa duryodhanamamarṣaṇam //

ācāryo vā mahābhāga bhāradvājaḥ kimabravīt /
pitarau dhṛtarāṣṭrastaṃ gāndhārī vā kimabravīt //

pitā yavīyānasmākaṃ kṣattā dharmavidāṃ varaḥ /
putraśokābhisantaptaḥ kimāha dhṛtarāṣṭrajam //

kiñca sarve nṛpatayaḥ sabhāyāṃ ye samāsate /
uktavanto yathātattvaṃ tadbrūhi tvaṃ janārdana //

uktavānhi bhavānsarvaṃ vacanaṃ kurumukhyayoḥ /
dhārtarāṣṭrasya teṣāṃ hi vacanaṃ kurusaṃsadi //

kāmalobhābhibhūtasya mandasya prājñamāninaḥ /
apriyaṃ hṛdaye mahyaṃ tanna tiṣṭhati keśava //

teṣāṃ vākyāni govinda śrotumicchāmyahaṃ vibho / yathā ca nābhipadyeta kālastāta tathā kuru /
bhavānhi no gatiḥ kṛṣṇa bhavānnātho bhavānguruḥ //
vāsudeva uvāca /

śrṛṇu rājanyathā vākyamukto rājā suyodhanaḥ /
madhye kurūṇāṃ rājendra sabhāyāṃ tannibodha me //

mayā viśrāvite vākye jahāsa dhṛtarāṣṭrajaḥ /
atha bhīṣmaḥ susankruddha idaṃ vacanamabravīt //

duryodhana nibodhedaṃ kulārthe yadbravīmi te /
tacchrutvā rājaśārdūla svakulasya hitaṃ kuru //

mama tāta pitā rājañśantanurlokaviśrutaḥ /
tasyāhameka evāsaṃ putraḥ putravatāṃ varaḥ //

tasya buddhiḥ samutpannā dvitīyaḥ syātkathaṃ sutaḥ /
ekaputramaputraṃ vai pravadanti manīṣiṇaḥ //

na cocchedaṃ kulaṃ yāyādvistīryecca kathaṃ yaśaḥ /
tasyāhamīpsitaṃ buddhvā kālīṃ mātaramāvaham //

pratijñāṃ duṣkarāṃ kṛtvā piturarthe kulasya ca / arājā cordhvaretāśca yathā suviditaṃ tava /
pratīto nivasāmyeṣa pratijñāmanupālayan //

tasyāṃ jajñe mahābāhuḥ śrīmānkurukulodvahaḥ /
vicitravīryo dharmātmā kanīyānmama pārthiva //

svaryāte'haṃ pitari taṃ svarājye sannyaveśayam /
vicitravīryaṃ rājānaṃ bhṛtyo bhūtvā hyadhaścaraḥ //

tasyāhaṃ sadṛśāndārānrājendra samupāharam /
jitvā pārthivasaṅghātamapi te bahuśaḥ śrutam //

tato rāmeṇa samare dvandvayuddhamupāgamam /
sa hi rāmabhayādebhirnāgarairvipravāsitaḥ //

dāreṣvapyatisaktaśca yakṣmāṇaṃ samapadyata / yadā tvarājake rāṣṭre na vavarṣa sureśvaraḥ /
tadābhyadhāvanmāmeva prajāḥ kṣudbhayapīḍitāḥ //
prajā ūcuḥ /

upakṣīṇāḥ prajāḥ sarvā rājā bhava bhavāya naḥ /
ītīḥ praṇuda bhadraṃ śantanoḥ kulavardhana //

pīḍyante te prajāḥ sarvā vyādhibhirbhṛśadāruṇaiḥ /
alpāvaśiṣṭā gāṅgeya tāḥ paritrātumarhasi //

vyādhīnpraṇudya vīra tvaṃ prajā dharmeṇa pālaya /
tvayi jivatī mā rāṣṭraṃ vināśamupagacchatu //
bhīṣma uvāca /

prajānāṃ krośatīnāṃ vai naivākṣubhyata me manaḥ . pratijñāṃ rakṣamāṇasya tadvṛttaṃ smaratastathā /
tataḥ paurā mahārāja mātā kālī ca me śubhā //

bhṛtyāḥ purohitācāryā brāhmaṇāśca bahuśrutāḥ /
māmūcurbhṛśasantaptā bhava rājeti santatam //

pratīparakṣitaṃ rāṣṭraṃ tvāṃ prāpya vinaśiṣyati /
sa tvamasmaddhitārthaṃ vai rājā bhava mahāmate //

ityuktaḥ prāñjalirbhūtvā duḥkhito bhṛśamāturaḥ /
tebhyo nyavedayaṃ tatra pratijñāṃ pitṛgoravāt //

ūrdhvaretā hyarājā ca kulasyārthe punaḥ punaḥ /
viśeṣatastvadarthaṃ ca dhuri mā māṃ niyojaya //

tato'haṃ prāñjalirbhūtvā mātaraṃ samprasādayam /
nāmba śantanunā jātaḥ kauravaṃ vaṃśamudvahan //

pratijñāṃ vitathāṃ kuryāmiti rājanpunaḥ punaḥ /
viśeṣatastvadarthaṃ ca pratijñāṃ kṛtavānaham //

ahaṃ preṣyaśca dāsaśca tavādya sutavatsale /
evaṃ tāmanunīyāhaṃ mātaraṃ janasannidhau //

ayācaṃ bhratṛdāreṣu tadā vyāsaṃ mahāmunim . saha mātrā mahārāja prasādya tamṛṣiṃ mahāmunim /

apatyārthaṃ mahārāja prasādaṃ kṛtavāṃśca saḥ /
trīnsa putrānajanayattadā bharatasattama //

andhaḥ karaṇahīnatvānna vai rājā pitā tava /
rājā tu pāṇḍurabhavanmahātmā lokaviśrutaḥ //

sa rājā tasya te putrāḥ piturdāyādyahāriṇaḥ /
mā tāta kalahaṃ kārṣī rājyasyārdhaṃ pradīyatām //

mayi jīvati rājyaṃ kaḥ sampraśāsetpumāniha /
māvamaṃsyā vaco mahyaṃ śamamicchāmi vaḥ sadā //

na viśeṣo'sti me putra tvayi teṣu ca ṣārthiva /
matametatpitustubhyaṃ gāndhāryā vidurasya ca //

śrotavyaṃ khalu vṛddhānāṃ nābhiśaṅkīrvaco mama /
nāśayiṣyasi mā sarvamātmānaṃ pṛthivīṃ tathā //