Mahabharata · Chapter 5.134

athaitasyāmavasthāyāṃ pauruṣaṃ hātumicchasi /
nihīnasevitaṃ mārgaṃ gamiṣyasyacirādiva //

yo hi tejo yathāśakti na karśayati vikramāt /
kṣatriyo jīvitākāṅkṣī stena ityeva taṃ viduḥ //

arthavantyupapannāni vākyāni guṇavanti ca /
naiva samprāpnuvanti tvāṃ mumūrṣumiva bheṣajam //

santi vai sindhurājasya santuṣṭā na tathā janāḥ /
daurbalyādāsate mūḍhā vyasataughapatīkṣiṇaḥ //

sahāyopacitiṃ kṛtvā vyavasāyya tatastataḥ /
anuduṣyeyurapare paśyantastava pauruṣam //

taiḥ kṛtvā saha sanghātaṃ giridurgālayaṃ cara /
kāle vyasanamākāṅkṣannaivāyamajarāmaraḥ //

sañjayo nāmataśca tvaṃ na ca paśyāmi tattvayi /
anvarthanāmā bhava me putra mā vyarthanāmakaḥ //

samyagdṛṣṭirmahāprājño bālaṃ tvāṃ brāhmaṇo'bravīt /
ayaṃ prāpya mahatkṛcchraṃ punarvṛddhiṃ gamiṣyati //

tasya smarantī vacanamāśaṃse vijayaṃ tava /
tasmāttāta bravīmi tvāṃ vakṣyāmi ca punaḥpunaḥ //

yasya hyarthābhinirvṛttau bhavantyāpyāyitāḥ pare /
tasyārthasiddhirniyatā nayeṣvarthānusāriṇaḥ //

samṛddhirasamṛddhirvā pūrveṣāṃ mama sañjaya /
evaṃ vidvānyuddhamanā bhava mā pratyupāharaḥ //

nātaḥ pāpīyasīṃ kāñcidavasthāṃ śambaro'bravīt /
yatra naivādya na prātarbhojanaṃ pratidṛśyate //

patiputravadhādetatparamaṃ duḥkhamabravīt /
dāridryamiti yatproktaṃ paryāyamaraṇaṃ hi tat //

ahaṃ mahākule jātā hradāddhradamivāgatā /
īśvarī sarvakalyāṇī bhartrā paramapūjitā //

mahārhamālyābharaṇāṃ sumṛṣṭāmbaravāsasam /
purā hṛṣṭaḥ suhṛdvargo māmapaśyatsuhṛdgatām //

yadā māṃ caiva bhāryāṃ ca draṣṭāsi bhṛśadurbalām /
na tadā jīvitenārtho bhavitā tava sañjaya //

dāsakarmakarānbhṛtyānācāryartvikpurohitān /
avṛttyā'smānprajahato dṛṣṭvā kiṃ jīvitena te //

yadi kṛtyaṃ na paśyāmi tavādyāhaṃ yathā purā /
ślāghanīyaṃ yaśasyaṃ ca kā śāntirhṛdayasya me //

neti cedbrāhmaṇaṃ brūyāṃ dīryeta hṛdayaṃ mama /
na hyada na ca me bhartā neti brāhmaṇamuktavān //

vayamāśrayaṇīyāḥ sma na śrotāraḥ parasya ca /
anyamāsādya jīvantī parityakṣyāmi jīvitam //

apāre bhava naḥ pāramaplave bhava naḥ plavaḥ /
kuruṣva sthānamasthāne mṛtānsañjīvayasva naḥ //

sarve te śatravaḥ śakyā na ceñjīvitumarhasi /
atha cedīdṛśīṃ vṛttiṃ klībāmabhyupapadyase //

nirviṇṇātmā hatamanā muñcaitāṃ pāpajīvikām /
ekaśatruvadhenaiva śūro gacchati viśrutim //

indro vṛtravadhenaiva mahendraḥ samapadyata /
māhendraṃ ca grahaṃ lebhe lokānāṃ ceśvaro'bhavat //

nāma viśrāvya vai śaṅkhye śatrūnāhūya daṃśitān /
senāgraṃ cāpi vidrāvya hatvā vā puruṣaṃ varam //

yadaiva labhate vīraḥ suyuddhena mahadyaśaḥ /
tadaiva pravyathante'sya śatravo vinamanti ca //

tyaktvātmānaṃ raṇe dakṣaṃ śūraṃ kāpuruṣā janāḥ /
avaśāstarpayanti sma sarvakāmasamṛddhibhiḥ //

rājyaṃ cāpyugravi bhraṃśaṃ saṃśayo jīvitasya vā /
na labdhasya hi śatrorvai śeṣaṃ kurvanti sādhavaḥ //

svargadvāropamaṃ rājyamathavāpyamṛtopamam /
ruddhamekāyanaṃ matvā patolmuka ivāriṣu //

jahi śatrūnraṇe rājansvadharmanupālaya /
mā tvā dṛśaṃ sukṛpaṇaṃ śatrūṇāṃ bhayavardhanam //

asmadīyaiśca śocidbhirnadadbhiśca parairvṛtam /
api tvāṃ nānupaśyeyaṃ dīnāddīnamivāsthitam //

hṛpya sauvīrakanyābhiḥ ślāghasvārthairyathā purā /
mā ca saindhavakanyānāmavasanno vaśaṃ gamaḥ //

yuvā rūpeṇa sampanno vidyayābhijanena ca /
yattvādṛśo vikurvīta yaśasvī lokaviśrutaḥ //

adhuryavacca voḍhavye manye maraṇameva tat /
yadi tvāmanupaśyāmi parasya priyavādinam //

pṛṣṭhato'nuvrajantaṃ vā kā śāntirhṛdayasya me / nāsmiñjātu kule jāto gacchedyonyasya pṛṣṭhataḥ /

na tvaṃ parasyānucarastāta jīvitumarhasi /
ahaṃ hi kṣatrahṛdayaṃ veda yatpariśāśvatam //

pūrvaiḥ pūrvataraiḥ proktaṃ paraiḥ paratarairapi /
śāśvataṃ cāvyayaṃ caiva prajāpativinirmitam //

yo vai kaścidihājātaḥ kṣatriyaḥ kṣatradharmavit /
bhayādvṛttisamīkṣo vā na namediha kasyacit //

udyacchedeva na namedudyamo hyeva pauruṣam /
apyaparvaṇi bhajyeta na nameteha kasyacit //

mātaṅgo matta iva ca parīyātsa mahāmanāḥ /
brāhmaṇebhyo namennityaṃ dharmāyaiva ca sañjaya //

niyacchannitarānvarṇānvinighnansarvaduṣkṛtaḥ /
sasahāyo'sahāyo vā yāvajjīvaṃ tathā bhavet //