Mahabharata · Chapter 5.133

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
vidulāyāśca saṃvādaṃ putrasya ca parantapa //

tataḥ śreyaśca bhūyaśca yathāvadvaktumarhasi /
yaśasvinī manyumatī kule jātā vibhāvarī //

kṣatradharmaratā dāntā vidulā dīrghadarśinī /
viśrutā rājasaṃsatsu śrutavākyā bahuśrutā //

vidulā nāma rājanyā jagarhe putramaurasam /
nirjitaṃ sindhurājena śayānaṃ dīnacetasam //
vidulovāca /

anandana mayā jāta dviṣatāṃ harṣavardhana /
na mayā tvaṃ na pitrā ca jātaḥ kvābhyāgatohyasi //

nirmanyuścāpyasaṅkhyeyaḥ puruṣaḥ klībasādhanaḥ /
yāvajjīvaṃ nirāśo'si kalyāṇāya dhuraṃ vaha //

mā'tmānamavamanyasva mainamalpena bībharaḥ /
manaḥ kṛtvā sukalyāṇaṃ mā bhaistvaṃ pratisaṃhara //

uttiṣṭha he kāpuruṣa mā śeṣvaivaṃ parājitaḥ /
amitrānnandayansarvānnirmāno bandhuśokadaḥ //

supūrā vai kunadikā supūro muṣikāñjaliḥ /
susantoṣaḥ kāpuruṣaḥ svalpakenaiva tuṣyati //

apyaherārujandaṃṣṭrāmāśveva nidhanaṃ vraja /
api vā saṃśayaṃ prāpya jīvite'pi parākrameḥ //

apyareḥ śyenavacchidraṃ paśyestvaṃ viparikraman /
vivadanvā'thavā tūṣṇīṃ vyomnīvāpariśaṅkitaḥ //

tvamevaṃ pretavaccheṣe kasmādvajrahato yathā /
uttiṣṭha he kāpuruṣa mā svāpsīḥ śatrunirjitaḥ //

mā'staṃ gamastvaṃ kṛpaṇo vi śrūyasva svakarmaṇā /
mā madhye mā jaghanye tvaṃ mā'dho bhūstiṣṭha garjitaḥ //

alātaṃ tindukasyeva muhūrtamapi hi jvala /
mā tuṣāgnirivānarcirdhūmāyasva jijīviṣuḥ //

muhūrtaṃ jvalitaṃ śreyo na ca dhūmāyitaṃ ciram /
mā ha sma kasyacidgehe janī rājñaḥ svarīmṛduḥ //

kṛtvā mānuṣyakaṃ karma sṛtvā'jiṃ yāvaduttamam /
dharmasyānṛṇyamāpnoti na cātmānaṃ vigarhate //

alabdhvā yadi vā labdhvā nānuśocati paṇḍitaḥ /
ānantaryaṃ cārabhate na prāṇānāṃ dhanāyate //

udbhāvayasvaṃ vīryaṃ vā tāṃ vā gaccha dhruvāṃ gatim /
dharmaṃ putrāgrataḥ kṛtvā kinnimittaṃ hi jīvasi //

iṣṭāpūrtaṃ hi te klība kīrtiśca sakalā hatā /
vicchinnaṃ bhogamūlaṃ te kinnimittaṃ hi jīvasi //

śatrurnimañjatā grāhyo jaṅghāyāṃ prapatiṣyatā /
viparicchinnamūlo'pi na viṣīdetkathañcana //

udyamya dhuramutkarṣedājāneyakataṃ smaran / kuru satvaṃ ca mānaṃ ca viddhi pauruṣamātmanaḥ /

udbhāvaya kulaṃ magnaṃ tvatkṛte svayameva hi /
yasya vṛttaṃ na jalpanti mānavā mahadadbhutam //

rāśivardhanamātraṃ sa naiva strī na punaḥ pumān /
dāne tapasi satye ca yasya noccaritaṃ yaśaḥ //

vidyāyāmarthalābhe vā māturuccāra eva saḥ /
śrutena tapasā vā'pi śriyā vā vikrameṇa vā //

janānyo'bhibhavatyanyānkarmaṇā hi sa vai pumān /
na tveva jālmīṃ kāpālīṃ vṛttimeṣitumarhasi //

nṛśaṃsyāmayaśasyāṃ ca duḥkhāṃ kāpuruṣocitām /
yamenamabhinandeyuramitrāḥ puruṣaṃ kṛśam //

lokasya samavajñātaṃ nihīnāsanavāsasam /
aholābhakaraṃ hīnamalpajīvanamalpakam //

nedṛśaṃ bandhumāsādya bāndhavaḥ sukhamedhate /
avṛttyaiva vipatsyāmo vayaṃ rāṣṭrātpravāsitāḥ //

sarvakāmarasairhīnāḥ sthānabhraṣṭā akiñcanāḥ /
avalgukāriṇa satsu kulavaṃśasya nāśanam //

kaliṃ putrapravādena sañjaya tvāmajījanam /
niramarṣaṃ nirutsāhaṃ nirvīryamarinandanam //

mā sma sīmantinī kāciñjanayetputramīdṛśam /
mā dhūmāya jvalātyantamākramya jahi śātravān //

jvala mūrdhanyamitrāṇāṃ muhūrtamapi vā kṣaṇam /
etāvāneva puruṣo yadamarṣī yadakṣamī //

kṣamāvānniramarṣaśca naiva strī na punaḥ pumān /
santoṣo vai śriyaṃ hanti tathā'nukrośa eva ca //

anutthānabhaye cobhe nirīho nāśrute mahat /
ebhyo nikṛtipāpebhyaḥ pramuñcātmānamātmanā //

āyasaṃ hṛdayaṃ kṛtvā mṛgayasva punaḥ svakam /
paraṃ viṣahate yasmāttasmātpuruṣa ucyate //

tamāhurvyarthanāmānaṃ strīvadya iha jīvati /
śūrasyorjitasatvasya siṃhavikrāntacāriṇaḥ //

diṣṭabhāvaṃ gatasyāpi viṣaye modate prajā /
ya ātmanaḥ priyamukhe hitvā mṛgayate śriyam //

amātyānāmatho harṣamādadhātyacireṇa saḥ //
putra uvāca /

kiṃ nu me māmapaśyantyāḥ pṛthivyā api sarvayā / kimābharaṇakṛtyaṃ te kiṃ bhogairjīvitena vā /
mātovāca /

pairarvihanyamānasya jīvitenāpi kiṃ phalam / nirmanyukānāṃ ye lokā dviṣantastānavāpnuyuḥ /
ye tvādṛtātmanāṃ lokāḥ suhṛdastānvrajantu naḥ //

bhṛtyairvihīyamānānāṃ parapiṇḍopajīvinām /
kṛpaṇānāmasatvānāṃ mā vṛttimanuvartithāḥ //

anu tvāṃ tāta jīvantu brāhmaṇāḥ suhṛdastathā /
paryanyamiva bhūtāni devā iva śatakratum //

yamājīvanti puruṣaṃ sarvabhūtāni sañjaya /
pakvaṃ drumamivāsādya tasya jīvitamarthavat //

yasya śūrasya vikrāntairedhante bāndhavāḥ sukham /
tridaśā iva śakrasya sādhu tasyeha jīvitam //

svabāhubalamāśritya yohi jīvati mānavaḥ /
sa loke labhate kīrtiṃ paratra ca śubhāṃ gatim //