મહાભારત · અધ્યાય 5.134

અથૈતસ્યામવસ્થાયાં પૌરુષં હાતુમિચ્છસિ ।
નિહીનસેવિતં માર્ગં ગમિષ્યસ્યચિરાદિવ ॥

યો હિ તેજો યથાશક્તિ ન કર્શયતિ વિક્રમાત્ ।
ક્ષત્રિયો જીવિતાકાઙ્ક્ષી સ્તેન ઇત્યેવ તં વિદુઃ ॥

અર્થવન્ત્યુપપન્નાનિ વાક્યાનિ ગુણવન્તિ ચ ।
નૈવ સમ્પ્રાપ્નુવન્તિ ત્વાં મુમૂર્ષુમિવ ભેષજમ્ ॥

સન્તિ વૈ સિન્ધુરાજસ્ય સન્તુષ્ટા ન તથા જનાઃ ।
દૌર્બલ્યાદાસતે મૂઢા વ્યસતૌઘપતીક્ષિણઃ ॥

સહાયોપચિતિં કૃત્વા વ્યવસાય્ય તતસ્તતઃ ।
અનુદુષ્યેયુરપરે પશ્યન્તસ્તવ પૌરુષમ્ ॥

તૈઃ કૃત્વા સહ સન્ઘાતં ગિરિદુર્ગાલયં ચર ।
કાલે વ્યસનમાકાઙ્ક્ષન્નૈવાયમજરામરઃ ॥

સઞ્જયો નામતશ્ચ ત્વં ન ચ પશ્યામિ તત્ત્વયિ ।
અન્વર્થનામા ભવ મે પુત્ર મા વ્યર્થનામકઃ ॥

સમ્યગ્દૃષ્ટિર્મહાપ્રાજ્ઞો બાલં ત્વાં બ્રાહ્મણોઽબ્રવીત્ ।
અયં પ્રાપ્ય મહત્કૃચ્છ્રં પુનર્વૃદ્ધિં ગમિષ્યતિ ॥

તસ્ય સ્મરન્તી વચનમાશંસે વિજયં તવ ।
તસ્માત્તાત બ્રવીમિ ત્વાં વક્ષ્યામિ ચ પુનઃપુનઃ ॥

યસ્ય હ્યર્થાભિનિર્વૃત્તૌ ભવન્ત્યાપ્યાયિતાઃ પરે ।
તસ્યાર્થસિદ્ધિર્નિયતા નયેષ્વર્થાનુસારિણઃ ॥

સમૃદ્ધિરસમૃદ્ધિર્વા પૂર્વેષાં મમ સઞ્જય ।
એવં વિદ્વાન્યુદ્ધમના ભવ મા પ્રત્યુપાહરઃ ॥

નાતઃ પાપીયસીં કાઞ્ચિદવસ્થાં શમ્બરોઽબ્રવીત્ ।
યત્ર નૈવાદ્ય ન પ્રાતર્ભોજનં પ્રતિદૃશ્યતે ॥

પતિપુત્રવધાદેતત્પરમં દુઃખમબ્રવીત્ ।
દારિદ્ર્યમિતિ યત્પ્રોક્તં પર્યાયમરણં હિ તત્ ॥

અહં મહાકુલે જાતા હ્રદાદ્ધ્રદમિવાગતા ।
ઈશ્વરી સર્વકલ્યાણી ભર્ત્રા પરમપૂજિતા ॥

મહાર્હમાલ્યાભરણાં સુમૃષ્ટામ્બરવાસસમ્ ।
પુરા હૃષ્ટઃ સુહૃદ્વર્ગો મામપશ્યત્સુહૃદ્ગતામ્ ॥

યદા માં ચૈવ ભાર્યાં ચ દ્રષ્ટાસિ ભૃશદુર્બલામ્ ।
ન તદા જીવિતેનાર્થો ભવિતા તવ સઞ્જય ॥

દાસકર્મકરાન્ભૃત્યાનાચાર્યર્ત્વિક્પુરોહિતાન્ ।
અવૃત્ત્યાઽસ્માન્પ્રજહતો દૃષ્ટ્વા કિં જીવિતેન તે ॥

યદિ કૃત્યં ન પશ્યામિ તવાદ્યાહં યથા પુરા ।
શ્લાઘનીયં યશસ્યં ચ કા શાન્તિર્હૃદયસ્ય મે ॥

નેતિ ચેદ્બ્રાહ્મણં બ્રૂયાં દીર્યેત હૃદયં મમ ।
ન હ્યદ ન ચ મે ભર્તા નેતિ બ્રાહ્મણમુક્તવાન્ ॥

વયમાશ્રયણીયાઃ સ્મ ન શ્રોતારઃ પરસ્ય ચ ।
અન્યમાસાદ્ય જીવન્તી પરિત્યક્ષ્યામિ જીવિતમ્ ॥

અપારે ભવ નઃ પારમપ્લવે ભવ નઃ પ્લવઃ ।
કુરુષ્વ સ્થાનમસ્થાને મૃતાન્સઞ્જીવયસ્વ નઃ ॥

સર્વે તે શત્રવઃ શક્યા ન ચેઞ્જીવિતુમર્હસિ ।
અથ ચેદીદૃશીં વૃત્તિં ક્લીબામભ્યુપપદ્યસે ॥

નિર્વિણ્ણાત્મા હતમના મુઞ્ચૈતાં પાપજીવિકામ્ ।
એકશત્રુવધેનૈવ શૂરો ગચ્છતિ વિશ્રુતિમ્ ॥

ઇન્દ્રો વૃત્રવધેનૈવ મહેન્દ્રઃ સમપદ્યત ।
માહેન્દ્રં ચ ગ્રહં લેભે લોકાનાં ચેશ્વરોઽભવત્ ॥

નામ વિશ્રાવ્ય વૈ શઙ્ખ્યે શત્રૂનાહૂય દંશિતાન્ ।
સેનાગ્રં ચાપિ વિદ્રાવ્ય હત્વા વા પુરુષં વરમ્ ॥

યદૈવ લભતે વીરઃ સુયુદ્ધેન મહદ્યશઃ ।
તદૈવ પ્રવ્યથન્તેઽસ્ય શત્રવો વિનમન્તિ ચ ॥

ત્યક્ત્વાત્માનં રણે દક્ષં શૂરં કાપુરુષા જનાઃ ।
અવશાસ્તર્પયન્તિ સ્મ સર્વકામસમૃદ્ધિભિઃ ॥

રાજ્યં ચાપ્યુગ્રવિ ભ્રંશં સંશયો જીવિતસ્ય વા ।
ન લબ્ધસ્ય હિ શત્રોર્વૈ શેષં કુર્વન્તિ સાધવઃ ॥

સ્વર્ગદ્વારોપમં રાજ્યમથવાપ્યમૃતોપમમ્ ।
રુદ્ધમેકાયનં મત્વા પતોલ્મુક ઇવારિષુ ॥

જહિ શત્રૂન્રણે રાજન્સ્વધર્મનુપાલય ।
મા ત્વા દૃશં સુકૃપણં શત્રૂણાં ભયવર્ધનમ્ ॥

અસ્મદીયૈશ્ચ શોચિદ્ભિર્નદદ્ભિશ્ચ પરૈર્વૃતમ્ ।
અપિ ત્વાં નાનુપશ્યેયં દીનાદ્દીનમિવાસ્થિતમ્ ॥

હૃપ્ય સૌવીરકન્યાભિઃ શ્લાઘસ્વાર્થૈર્યથા પુરા ।
મા ચ સૈન્ધવકન્યાનામવસન્નો વશં ગમઃ ॥

યુવા રૂપેણ સમ્પન્નો વિદ્યયાભિજનેન ચ ।
યત્ત્વાદૃશો વિકુર્વીત યશસ્વી લોકવિશ્રુતઃ ॥

અધુર્યવચ્ચ વોઢવ્યે મન્યે મરણમેવ તત્ ।
યદિ ત્વામનુપશ્યામિ પરસ્ય પ્રિયવાદિનમ્ ॥

પૃષ્ઠતોઽનુવ્રજન્તં વા કા શાન્તિર્હૃદયસ્ય મે । નાસ્મિઞ્જાતુ કુલે જાતો ગચ્છેદ્યોન્યસ્ય પૃષ્ઠતઃ ।

ન ત્વં પરસ્યાનુચરસ્તાત જીવિતુમર્હસિ ।
અહં હિ ક્ષત્રહૃદયં વેદ યત્પરિશાશ્વતમ્ ॥

પૂર્વૈઃ પૂર્વતરૈઃ પ્રોક્તં પરૈઃ પરતરૈરપિ ।
શાશ્વતં ચાવ્યયં ચૈવ પ્રજાપતિવિનિર્મિતમ્ ॥

યો વૈ કશ્ચિદિહાજાતઃ ક્ષત્રિયઃ ક્ષત્રધર્મવિત્ ।
ભયાદ્વૃત્તિસમીક્ષો વા ન નમેદિહ કસ્યચિત્ ॥

ઉદ્યચ્છેદેવ ન નમેદુદ્યમો હ્યેવ પૌરુષમ્ ।
અપ્યપર્વણિ ભજ્યેત ન નમેતેહ કસ્યચિત્ ॥

માતઙ્ગો મત્ત ઇવ ચ પરીયાત્સ મહામનાઃ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો નમેન્નિત્યં ધર્માયૈવ ચ સઞ્જય ॥

નિયચ્છન્નિતરાન્વર્ણાન્વિનિઘ્નન્સર્વદુષ્કૃતઃ ।
સસહાયોઽસહાયો વા યાવજ્જીવં તથા ભવેત્ ॥