Mahabharata · Chapter 5.132

praviśyātha gṛhaṃ tasyāścaraṇāvabhivādya ca /
ācakhyau tatsamāsena yadvṛttaṃ kurusaṃsadi //
vāsudeva uvāca /

uktaṃ bahuvidhaṃ vākyaṃ grahaṇīyaṃ sahetukam /
ṛṣibhiścaiva ca mayā na cāsau tadgṛhītavān //

kālapakvamidaṃ sarvaṃ suyodhanavaśānugam / sarvakṣatraṃ kṣaṇenaiva dahyate pārthavahninā /
āpṛcche bhavatīṃ śīghraṃ prayāsye pāṇḍavānprati //

kiṃ vācyāḥ pāṇḍaveyāste bhavatyā vacanānmayā /
tadbrūhi tvaṃ mahāprajñe śuśrūṣe vacanaṃ tava //
kuntyuvāca /

brūyāḥ keśava rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram /
bhūyāṃste hīyate dharmo mā putraka vṛthā kṛthāḥ //

śrotriyasyeva te rājanmandakasyāvipaścitaḥ /
anuvākahatā buddhirdharmamevaikamīkṣate //

aṅgāvekṣasva dharmaṃ tvaṃ yathā sṛṣṭaḥ svayambhuvā /
bāhubhyāṃ kṣatriyāḥ sṛṣṭā bāhuvīryopajīvinaḥ //

krūrāya karmaṇe nityaṃ prajānāṃ paripālane /
śrṛṇu cātropamāmekāṃ yā vṛddhebhyaḥ śrutā mayā //

mucukundasya rājarṣeradadatpṛthivīmimām /
purā vaiśravaṇaḥ prīto na cāsau tadgṛhītavān //

bāhuvīryārjitaṃ rājyamaśrīyāmiti kāmaye /
tato vaiśravaṇaḥ prīto vismitaḥ samapadyata //

mucukundastato rājā so'nvaśāsadvasundharām /
bāhuvīryārjitāṃ samyak kṣatradharmamanuvrataḥ //

yaṃ hi dharmaṃ carantīha prajā rājñā surakṣitāḥ /
caturthaṃ tasya dharmasya rājā vindena bhārata //

rājā carati ceddharmaṃ devatvāyaiva kalpate /
sa cedadharmaṃ carati narakāyaiva gacchati //

daṇḍanītiḥ svadharmeṇa cāturvarṇyaṃ niyacchati /
prayuktāsvāminā samyagadharmebhyo niyacchati //

daṇḍanītyāṃ yadā rājā samyakkārtsnyena vartate /
tadā kṛtayuṃ nāma kālaḥ śreṣṭhaḥ pravartate //

kālo vā kāraṇaṃ rājño rājā vā kālakāraṇam /
iti te saṃśayo mā bhūdrājā kālasya kāraṇam //

rājā kṛtayugasraṣṭā tretāyā dvāparasya ca /
yugasya ca caturthasya rājā bhavati kāraṇam //

kṛtasya karaṇādrājā svargamatyantamaśrute /
tretāyāḥ karaṇādrājā svargaṃ nātyantamaśrute //

pravartanāddvāparasya yathābhāgamupāśrute /
kaleḥ pravartanādrājā pāpamatyantamaśrute //

tato vasati duṣkarmā narake śāśvatīḥ samāḥ /
rājadoṣeṇa hi jagatspṛśyate jagataḥ sa ca //

rājadharmānavekṣasva pitṛpaitāmahocitān /
naitadrājarṣivṛttaṃ hi yatra tvaṃ sthātumicchasi //

na hi vaiklabyasaṃsṛṣṭa ānṛśaṃsye vyavasthitaḥ /
prajāpālanasambhūtaṃ phalaṃ kiñcana labdhavān //

na hyetāmāśiṣaṃ pāṇḍurna cāhaṃ na pitāmahaḥ /
prayuktavantaḥ pūrvaṃ te yayā carasi medhayā //

yajño dānaṃ tapaḥ śauryaṃ prajñā santānameva ca /
māhātmyaṃ balamojaśca nityamāśaṃsitaṃ mayā //

nityaṃ svāhā svadhā nityaṃ dadyurmānuṣadevatāḥ /
dīrghamāyurdhanaṃ putrānsamyagārādhitāḥ śubhāḥ //

putreṣvāśāsate nityaṃ pitaro daivatāni ca /
dānamadhyayanaṃ yajñaḥ prajānāṃ paripālanam //

etaddharmamadharmaṃ vā janmanaivābhyajāyathāḥ /
te tu vaidyāḥ kule jātā avṛttyā tāta pīḍitāḥ //

yatra dānapatiṃ śūraṃ kṣudhitāḥ pṛthivīcarāḥ /
prāpya tuṣṭāḥ pratiṣṭhante dharmaḥ ko'bhyadhikastataḥ //

dānenānyaṃ balenānyaṃ tathā sūnṛtayā'param /
sarvataḥ pratigṛhṇīyādrājyaṃ prāpyeha dhārmikaḥ //

brāhmaṇaḥ pracaredbhaikṣaṃ kṣatriyaḥ paripālayet /
vaiśyo dhanārjanaṃ kuryācchūdraḥ paricarecca tān //

bhaikṣaṃ vipratiṣiddhaṃ te kṛṣirnaivopapadyate /
kṣatriyo'si kṣatātrātā bāhuvīryopajīvitā //

pitryamaṃśaṃ mahābāho nimagnaṃ punaruddhara /
sāmnā bhedena dānena daṇḍenātha nayena vā //

ito duḥkhataraṃ kiṃ nu yadahaṃ dīnabāndhavā /
parapiṇḍamudīkṣe vai tvāṃ sūtvā mitranandana //

yudhyasva rājadharmeṇa mā nimañjīḥ pitāmahān /
mā gamaḥ kṣīṇapuṇyastvaṃ sānujaḥ pāpikāṃ gatiṃ //