Mahabharata · Chapter 5.129

kṛṣṇasya tu vacaḥ śrutvā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ /
viduraṃ sarvadharmajñaṃ tvaramāṇo'bhyabhāṣata //

gaccha tāta mahāprājña gāndhārīṃ dīrghadarśinīm /
ānayeha tayā sārdhamanuneṣyāmi durmatim //

yadi sā na durātmānaṃ śamayedduṣṭacetasam /
api kṛṣṇasya suhṛdastiṣṭhema vacane vayam //

durbuddherduḥsahāyasya śamārthaṃ bruvatī vacaḥ // api no vyasanaṃ ghoraṃ duryodhanakṛtaṃ mahat /

śamayeccirarātrāya yogakṣemavadavyayam . rājñastu vacanaṃ śrutvā viduro dīrghadarśinīm /

ānayāmāsa gāndhārīṃ dhṛtarāṣṭrasya śāsanāt //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

eṣa gāndhāri putraste durātmā śāsanātigaḥ /
aiśvaryalobhādaiśvaryaṃ jīvitaṃ ca prahāsyati //

aśiṣṭavadamaryādaḥ pāpaiḥ saha durātmavān /
sabhāyā nirgato mūḍho vyatikramya suhṛdvacaḥ //
vaiśampāyana uvāca /

sā bhartṛvacanaṃ śrutvā rājaputrī yaśasvinī /
anvicchantī mahacchreyo gāndhārī vākyamabravīt //

ānāyaya sutaṃ kṣipraṃ rājyakāmukamāturam . nahi rājyamaśiṣṭena śakyaṃ dharmārthalopinā /
āptumāptaṃ tathā'pīdamavinītena sarvathā //

tvaṃ hyevātra bhṛśaṃ garhyo dhṛtarāṣṭra sutapriyaḥ /
yo jānanpāpatāmasya tatprajñāmanuvartase //

sa eṣa kāmamanyubhyāṃ pralabdho lobhamāsthitaḥ /
aśakyo'dya tvayā rājanvinivartayituṃ balāt //

rāṣṭrapradāne mūḍhasya bāliśasya durātmanaḥ /
duḥsahāyasya lubdhasya dhṛtarāṣṭro'śrute phalam //

kathaṃ hi svajane bhedamupekṣeta mahīpatiḥ /
bhinnaṃ hi svajanena tvāṃ prahariṣyanti śatravaḥ //

yā hi śakyā mahārāja sāmnā bhedena vā punaḥ /
nistartumāpadaḥ sveṣu daṇḍaṃ kastatra pātayet //
vaiśampāyana uvāca /

śāsanāddhṛtarāṣṭrasya duryodhanamamarṣaṇam /
mātuśca vacanātkṣattā sabhāṃ prāveśayatpunaḥ //

sa māturvacanākāṅkṣī praviveśa punaḥ sabhām /
abhitāmrekṣaṇaḥ krodhānniśvasanniva pannagaḥ //

taṃ praviṣṭamabhiprekṣya putramutpathamāsthitam /
vigarhamāṇā gāndhārī śamārthaṃ vākyamabravīt //

duryodhana nibodhedaṃ vacanaṃ mama putraka /
hitaṃ te sānubandhasya tathā'yatyāṃsukhodayam //

duryodhana yadāha tvāṃ pitā bharatasattama /
bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ kṣattā suhṛdāṃ kuru tadvacaḥ //

bhīṣmasya tu pituścaiva mama cāpacitiḥ kṛtā /
bhaveddroṇamukhānāṃ ca suhṛdāṃ śāmyatā tvayā //

na hi rājyaṃ mahāprājña svena kāmena śakyate /
avāptuṃ rakṣituṃ vā'pi bhoktuṃ bharatasattama //

na hyavaśyendriyo rājyamaśrīyāddīrghamantaram /
vijitātmā tu medhāvī sa rājyamabhipālayet //

kāmakrodhau hi puruṣamarthebhyo vyapakarṣataḥ /
tau tu śatrū vinirjitya rājā vijayate mahīm //

lokeśvara prabhutvaṃhi mahadetaddurātmabhiḥ /
rājyaṃ nāmepsitaṃ sthānaṃ na śakyamabhirakṣitum //

indriyāṇi mahatprepsurniyacchedarthadharmayoḥ /
indriyairniyatairbuddhirvardhate'gnirivendhanaiḥ //

avidheyāni hīmāni vyāpādayitumapyalam /
avidheyā ivādāntā hayāḥ pathi kusārathim //

avijitya ya ātmānamamātyānvijigīṣate /
amitrānvā'jitāmātyaḥ so'vaśaḥ parihīyate //

ātmānameva prathamaṃ dveṣyarūpeṇa yojayet /
tato'mātyānamitrāṃśca na moghaṃ vijigīṣate //

vaśyendriyaṃ jitāmātyaṃ dhṛtadaṇḍaṃ vikāriṣu /
parīkṣyakāriṇaṃ dhīramatyarthaṃ śrīrniṣevate //

kṣudrākṣeṇeva jālena jhaṣāvapihitāvubhau /
kāmakrodhau śarīrasthau prajñānaṃ tau vilumpataḥ //

yābhyāṃ hi devāḥ svaryātuḥ svargasya pidadhurmukham /
bibhyato'nuparāgasya kāmakrodhau sma vardhitau //

kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca dambhaṃ darpaṃ ca bhūmipaḥ /
samyagvijetuṃ yo veda sa mahīmabhijāyate //

satataṃ nigrahe yukta indriyāṇāṃ bhavennṛpaḥ /
īpsannarthaṃ ca dharmaṃ ca dviṣatāṃ ca parābhavam //

kāmābhibhūtaḥ krodhādvā yo mithyā pratipadyate /
sveṣu cānyeṣu vā tasya na sahāyā bhavantyuta //

ekībhūtairmahāprājñaiḥ śūrairarinibarhaṇaiḥ /
pāṇḍavaiḥ pṛthivīṃ tāta bhokṣyase sahitaḥ sukhī //

yathā bhīṣmaḥ śāntanavo droṇaścāpi mahārathaḥ /
āhatustāta tatsatyamajeyau kṛṣṇapāṇḍavau //

prapadyaṣva mahābāhuṃ kṛṣṇamakliṣṭakāriṇam /
prasanno hi sukhāya syādubhayoreva keśavaḥ //

suhṛdāmarthakāmānāṃ yo na tiṣṭhati śāsane /
prājñānāṃ kṛtavidyānāṃ sa naraḥ śatrunandanaḥ //

na yuddhe tāta kalyāṇaṃ na dharmārthau kutaḥ sukham /
na cāpi vijayo nityaṃ mā yuddhe ceta ādhithāḥ //

bhīṣmeṇa hi mahāprājña pitra te bāhlikena ca /
dattoṃ'śaḥ pāṇḍuputrāṇāṃ bhedādbhatairarindama //

tastha caitatpradānasya phalamadyānupaśyasi /
yadbhuṅkṣe pṛthivīṃ kṛtsnāṃ śūrairnihatakaṇṭakām //

prayaccha pāṇḍuputrāṇāṃ yathocitamarindama /
yadīcchasi sahāmātyo bhoktumardhaṃ pradīyatām //

alamardhaṃ pṛthivyāste mahāmātyasya jīvitum /
suhṛdāṃ vacane tiṣṭhanyaśaḥ prāpsyati bhārata //

śrīmadbhirātmavadbhistairbuddhimadbhirjitendriyaiḥ /
pāṇḍavairvigrahastāta bhraṃśayenmahataḥ sukhāt //

nigṛhya suhṛdāṃ manyuṃ śādhi rājyaṃ yathocitam /
svamaṃśaṃ pāṇḍuputrebhyaḥ pradāya bharatarṣabha //

alamaṅga nikāro'yaṃ trayodaśasamāḥ kṛtaḥ /
śamayainaṃ mahāprājña kāmakrodhasamedhitam //

na caiṣa śaktaḥ pārthānāṃ yastvadarthamabhīpsati /
sūtaputro dṛḍhakrodho bhrātā duḥśāsanaśca te //

bhīṣme droṇe kṛpe karṇe bhīmasene dhanañjaye /
dhṛṣṭadyumne ca sankruddhe na syuḥ sarvāḥ prajā dhruvam //

amarṣavaśamāpanno mā kurūṃstāta jīghanaḥ /
eṣā hi pṛthivī kṛtsnā mā gamattvatkṛte vadham //

yacca tvaṃ manyase mūḍha bhīṣmadroṇakṛpādayaḥ /
yotsyante sarvaśaktyeti naitadadyopapadyate //

samaṃ hi rājyaṃ prītiśca sthānaṃ hi viditātmanām /
pāṇḍaveṣvatha yuṣmāsu dharmastvabhyadhikastataḥ //

rājapiṇḍabhayādete yadi hāsyanti jīvitam /
na hi śakṣyanti rājānaṃ yudhiṣṭhiramudīkṣitum //

na lobhādarthasampattirnarāṇāmiha dṛśyate /
tadalaṃ tāta lobhena praśāmya bharatarṣabha //