Mahabharata · Chapter 5.10
sarvaṃ vyāptamidaṃ devā vṛtreṇa jagadavyayam /
na hyasya sadṛśaṃ kiñcitpratighātāya yadbhavet //
samartho hyabhavaṃ pūrvamasamartho'smi sāmpratam /
kathaṃ nu kāryaṃ bhadraṃ vo durdharṣaḥ sa hi me mataḥ //
tejasvī ca mahātmā ca yuddhe cāmitavikramaḥ /
grasetribhuvanaṃ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam //
tasmādviniścayamimaṃ śṛṇudhvaṃ tridivaukasaḥ /
viṣṇoḥ kṣayamupāgamya sametya ca mahātmanā //
tena sammantrya vetsyāmo vadhopāyaṃ durātmanaḥ /
śalya uvāca /
evamukte maghavatā devāḥ śarṣigaṇāstadā /
śaraṇyaṃ śaramaṃ devaṃ jagmurviṣṇuṃ mahābalam //
ūcuśca sarve deveśaṃ viṣṇuṃ vṛtrabhayārditāḥ /
trayo lokāstvayā krāntāstribhirvikramaṇaiḥ purā //
amṛtaṃ cāhṛtaṃ viṣṇo daityāśca nihatā raṇe /
baliṃ baddhvā mahādaityaṃ śakro devādhipaḥ kṛtaḥ //
tvaṃ prabhuḥ sarvadevānāṃ tvayā sarvamidaṃ tatam /
tvaṃ hi devo mahādeva sarvalokanamaskṛtaḥ //
gatirbhava tvaṃ devānāṃ sendrāṇāmamarottama /
jagadvyāptamidaṃ sarvaṃ vṛtreṇāsurasūdana //
viṣṇuruvāca /
avaśyaṃ karaṇīyaṃ me bhavatāṃ hitamuttamam /
tasmādupāyaṃ vakṣyāmi yathā'sau nabhaviṣyati //
gacchadhvaṃ sarṣigandharvā yatrāsau viśvarūpadhṛk /
sāma tasya prayuñjadhvaṃ tata enaṃ vijeṣyatha //
bhaviṣyati jayo devāḥ śakrasya mama tejasā /
adṛśyaśca pravekṣyāmi vajre hyasyāyudhottame //
gacchadhvamṛṣibhiḥ sārdhaṃ gandharvaiśca surottamāḥ /
vṛtrasya saha śakreṇa sandhiṃ kuruta māciram //
śalya uvāca /
evamukte tu devena ṛṣayastridaśāstathā /
yayuḥ sametya sahitāḥ śakraṃ kṛtvā puraḥsaram //
samīpametya ca yadā sarva eva mahaujasaḥ /
taṃ tejasā prajvalitaṃ pratapantaṃ diśo daśa //
grasantamiva lokāṃstrīnsūryācandramasau yathā /
dadṛśuste tato vṛtraṃ śakreṇa saha devatāḥ //
ṛṣayo'tha tato'bhyetya vṛtramūcuḥ priyaṃ vacaḥ /
vyāptaṃ jagadidaṃ sarvaṃ tejasā tava durjaya //
na ca śaknoṣi nirjeṣuṃ vāsavaṃ balināṃ vara /
yudhyatoścāpi vāṃ kālo vyatītaḥ sumahāniha //
pīḍyante ca prajāḥ sarvāḥ sadevāsuramānuṣāḥ /
sakhyaṃ bhavatu te vṛtra śakreṇa saha nityadā //
avāpsyasi sukhaṃ tvaṃ ca śakralokāṃśca śāśvatān /
ṛṣivākyaṃ niśamyātha vṛtraḥsa tu mahābalaḥ //
uvāca tānṛṣīnsarvānpraṇamya śirasā'suraḥ /
sarve yūyaṃ mahābhāgā gandharvāścaiva sarvaśaḥ //
yadbrūtha tacchrutaṃ sarvaṃ mamāpi śrṛṇutānaghāḥ / sandhiḥ kathaṃ vai bhavitā mama śakrasya cobhayoḥ /
tejasorhi dvayordevāḥ sakhyaṃ vai bhavitā katham //
ṛṣaya ūcuḥ /
sakṛtsatāṃ saṅgatamīpsitavyaṃ tataḥ paraṃ bhavitā bhavyameva /
nātikrāmetsatpuruṣeṇa saṅgataṃ tasmātsatāṃ sangatamīpsitavyam //
dṛḍhaṃ satāṃ saṅgataṃ cāpi nityaṃ brūyāccārthaṃ hyarthakṛcchreṣu dhīrāḥ /
mahārthavatsatpuruṣeṇa saṅgataṃ tasmātsantaṃ na jighāṃseta dhīraḥ //
indraḥ satāṃ sammataśca nivāsaśca mahātmanām /
satyavādī hyanindyaśca dharmavitsūkṣmaniścayaḥ //
tena te saha śakreṇa sandhirbhavatu nityadā /
evaṃ viśvāsamāgaccha mā te bhūdbuddhiranyathā //
śalya uvāca /
maharṣivacanaṃ śrutvā tānuvāca mahādyutiḥ /
avaśyaṃ bhagavanto me mānanīyāstapasvinaḥ //
bravīmi yadahaṃ devāstatsarvaṃ kriyate yadi /
tataḥ sarvaṃ kariṣyāmi yadūcurmāṃ divaukasaḥ //
na śuṣkeṇa na cādreṇa nāśmanā na ca dāruṇā /
na śastreṇa na cāstreṇa na divā na tathā niśi //
vadhyo bhaveyaṃ viprendrāḥ śakrasya saha daivataiḥ /
evaṃ me rocate sandhiḥ śakreṇa saha nityadā //
bāḍhamityeva ṛṣayastamūcurbharatarṣabha /
evaṃ vṛtte tu sandhāne vṛtraḥ pramudito'bhavat //
tataḥ sandhiṃ mithaḥ kṛtvā ṛṣayo dīptatejasaḥ /
śakrasya saha vṛtreṇa punarjagmuryathāgatam //
yuktaḥ sadā'bhavaccāpi śakro harṣasamanvitaḥ / vṛtrasya vadhasaṃyuktānupāyānanvacintayat // 5-10-34a abhisandhirmahendrasya sandhikarmaṇi yaḥ kṛtaḥ / ṛṣibhistvīritaṃ yacca mahendrastadanusmaran //
chidrānveṣī samudvignaḥ sadā vasati devarāṭ /
sa kadācinsamudrānte samapaśyanmahāsuram //
sandhyākāla upāvṛtte muhūrte cātidāruṇe /
tataḥ sañcintya bhagavānvaradānaṃ mahātmanaḥ //
sandhyeyaṃ vartate raudrā na rātrirdivasaṃ na ca /
vṛtraścāvaśyavadhyo'yaṃ mama sarvaharo ripuḥ //
yadi vṛtraṃ na hanmyadya vañcayitvā mahāsuram /
mahābalaṃ mahākāyaṃ na me śreyo bhaviṣyati //
evaṃ sañcintayanneva śakro viṣṇumanusmaran /
atha phenaṃ tadā'paśyat samudre parvatopamap //
nāyaṃ yuṣko na cādro'yaṃ na ca śastramidaṃ tathā /
enaṃ kṣepsyāmi vṛtrasya kṣaṇādeva naśiṣyati //
savajramatha phenaṃ taṃ kṣipraṃ vṛtre nisṛṣṭavān /
praviśya phenaṃ taṃ viṣṇuratha vṛtraṃ vyanāśayat //
nihate tu tato vṛtre diśo vitimirā'bhavan /
pravavau ca śivo vāyuḥ prajāśca jahṛṣustathā //
tato devāḥ sagandharvā yakṣarakṣomahoragāḥ /
ṛṣayaśca mahendraṃ tamastuvanvividhaiḥ stavaiḥ //
namaskṛtaḥ sarvabhūtaiḥ sarvabhūtānyasāntvayat /
hatvā śatruṃ prahṛṣṭātmā vāsavaḥ saha daivataiḥ //
viṣṇuṃ tribhuvanaśreṣṭhaṃ pūjayāmāsa dharmavit /
tato hate mahāvīrye vṛtre devabhayaṅkare //
anṛtenābhibhūto'bhūcchakraḥ paramadurmanāḥ /
traiśīrṣayā'bhibhūtaśca sa pūrvaṃ brahmahatyayā //
mahādevasya bhūtaiśca sa punarbrahmahā iti /
ākruṣṭo nirbhayairbhūyo vrīḍito balavṛtrahā //
so'ntamāśritya lokānāṃ naṣṭasañjño vicetanaḥ /
na prājñāyata devendrastvabhibhūtaḥ svakarmabhiḥ //
praticchanno'vasaccāpsu ceṣṭamāna ivoragaḥ /
tataḥ pranaṣṭe devendre brahmahatyā bhayārdite //
bhūmiḥ pradhvastasankāśā nirvṛkṣā śuṣkakānanā /
vicchinnasrotaso nadyaḥ sarāṃsyanudakāni ca //
sankṣobhaścāpi satvānāmanāvṛṣṭikṛto'bhavat /
devāścāpi bhṛśaṃ trastāstathā sarve maharṣayaḥ //
arājakaṃ jagatsarvamabhibhūtamupadravaiḥ /
tato bhītā'bhavandevāḥ ko no rājā bhavediti //
divi devarṣayaścāpi devarājavinākṛtāḥ /
na sma kaścana devānāṃ rājye vai kurute matim //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0