Mahabharata · Chapter 4.72

sabhājyamānaḥ pauraiśca strībhirjānapadairapi /
āsādyāntaḥpuradvāraṃ pitre sampratyavedayat //

tato dvāḥsthaḥ samāsādya praṇipatya kṛtāñjaliḥ /
vardhayitvā jayāśīrbhiridaṃ vacanamabravīt //

rājanpṛthuyaśastubhyaṃ jitvā śatrūnsamāgataḥ /
uttaraḥ saha sūtena dvāri tiṣṭhati vāritaḥ //

kumāro yodhamukhyaisca gaṇikābhisca saṃvṛtaḥ /
paurajānapadairyuktaḥ pūjyamāno jayāśiṣāḥ //

tato hṛṣṭo mahīpālaḥ kṣattāramidamabravīt /
praveśayobhau tau tūrṇaṃ darśanepsurahaṃ tayoḥ //

kṣattāraṃ kururājastu śanaiḥ karṇa upājapat /
uttaraḥ praviśatveko na praveśyā bṛhannalāḥ //

tasya hi mahābāhorvrataṃ nityaṃ mahātmanaḥ / yo mamāṅge vraṇaṃ kuryācchoṇitaṃ vā pradarśayet /
anyatra sangrāmagatānna sa jīvetkathañcana //

vyaktaṃ bhṛsaṃ susankruddho māṃ dṛṣṭvaiva saśoṇitam /
virāṭamiha sāmātyaṃ hanyātsabalāvāhanam //

indraṃ vāpi kuberaṃ vā yamaṃ vā varuṇaṃ tathā /
mama śoṇitakartāraṃ mṛdgīyātkiṃ punarnaram //

kṣaṇamātraṃ tu tatraiva dvāri tiṣṭhatu vīryavān /
iti provāca dharmātmā yudhiṣṭhira udāradhīḥ //

ityuktvā kṣamayā yukto dharmarājo ghṛṇānvitaḥ /
sabhāyāṃ saha mātsyena tūṣṇīmupaviveśa ha //

tato rājasuto jyeṣṭhaḥ prāviśatpṛthivīñjayaḥ /
vavande sa pituḥ pādau kaṅkaṃ cāpyupatiṣṭhata //

paśyanyudhiṣṭhiraṃ dṛṣṭyā vakrayā caraṇau pituḥ / abhivādya tato dṛṣṭvā kaṅkasya rudhiraplutam /
hṛdaye'dahyata tadā mṛtyugrasta ivottaraḥ //

tato rudhirasiktāṅgamanekāgramanāgasam / bhūmāvekānta āsīnaṃ sairandhryā samupāsitam /
tataḥ papraccha rājānaṃ tvaramāṇa ivottaraḥ //

kenāyaṃ tāḍitaḥ kaṅkaḥ kena pāpamidaṃ kṛtam /
ko vā jigamiṣurmṛtyuṃ kena spṛṣṭaḥ padoragaḥ //

śrotriyo brāhmaṇaśreṣṭha indrāsanaratikṣamaḥ /
pūjanīyo'bhivādyaśca na prabādhyo'yamīdṛśaḥ //
vaiśampāyana uvāca /

sa putrasya vacaḥ śrutvā virāṭo rāṣṭravardhanaḥ /
pratyuvācottaraṃ vākyaṃ sādhvasāddhvastamānasaḥ //

putra te vijayaṃ śrutvā prahṛṣṭo'haṃ mudā bhṛśam /
akṣakrīḍanayā'nena kālakṣepamakāriṣam //

tatrājayatkurūnsarvānuttaro rāṣṭravardhanaḥ / ityuktaṃ hi mayā putra neti kaṅko bṛhannalā /
ajayatsā kurūnsarvāniti māmabravīnmuhuḥ //

praśaṃsite mayā putra vijaye tava viśrute /
bṛhannalāyā vijayaṃ kaṅko'stuvata vai ruṣā //

mayā praśasyamāne tu tvayi paṇḍaṃ praśaṃsati / bṛhannalāpraśaṃsābhirabhyasūyamahaṃ tadā /
tāḍito'yaṃ mayā putra durātmā śatrupakṣakṛt //

tāḍito'yaṃ yatiḥ kaṅka ityuktaṃ tadvacottaraḥ /
śrutvā piturbhṛśaṃ kruddhaḥ pitaraṃ vākyamabravīt //

akāryaṃ te kṛtaṃ rājankṣiprameṣa prasādyatām /
mā tvā brahmaviṣaṃ ghoraṃ samūlamupanirdahet //

yāvanna kṣayamāyāti kulaṃ sarvamaśeṣanaḥ /
sphītaṃ vṛddhaṃ ca mātsyānāmayaṃ tāvatprasādyatām //

praṇamya pādayorasya daṇḍavatkṣitimaṇḍale /
pragṛhya pādau pāṇibhyāmayaṃ tāvatprasādyatām //

dakṣeṇa pāṇinā spṛṣṭvā śape tvāṃ kṣapitaṃ mayā /
iti yāvadvadetkaṅ ayaṃ tāvatprasādyatām //

sa putrasya vacaḥ śrutvā virāṭaḥ sādhvasākulaḥ /
kṣamayāmāsa kaunteyaṃ channaṃ brāhmaṇavarcasā //

kṣamayantaṃ tu rājānaṃ pāṇḍavaḥ pratyabhāṣata /
ciraṃ kṣāntaṃ mayā rājanmanyurmama na vidyate //

yadi sma tatpatedbhūmau rudhiraṃ mama pārthiva /
sarāṣṭrastvamihocchedamāpadyethā nararṣabha //

na dūṣayāmi rājendra yastu hanyādadūṣakam /
phalaṃ tasya mahārāja kṣipraṃ dāruṇamāpnuyāt //
vaiśampāyana uvāca /

śoṇite tu vyatikrānte praviveśa bṛhannalā /
abhivādya mahārājaṃ kaṅkaṃ cāpyupatiṣṭhata //

kṣamayitvā tu kauravyaṃ raṇāduttaramāgatam . pariṣvajya dṛḍhaṃ rājā praveśya bhavanottamam /
praśaśaṃsa tato mātsyaḥ śṛṇvataḥ savyasācinaḥ //
virāṭa uvāca /

tvayā dāyādavānasmi kaikeyīnandivardhana /
tvayā me sadṛśaḥ putro na bhūto na bhaviṣyati //

padaṃ padasahasreṇa yaścarannāparādhnuyāt /
tena karṇena te tāta kathamāsītsamāgamaḥ //

raṇe yaṃ prekṣya sīdanti hṛtavīryaparākramāḥ /
kṛpena tena te tāta kathamāsītsamāgamaḥ //

yasya tadviśrutaṃ loke mahadvṛttamanuttamam /
pituḥ kṛte kṛtaṃ ghoraṃ brahmacaryamanuttamam //

yo'yodhītsamare rāmaṃ jāmadagnyaṃ pratāpinam /
bhīṣmosau puruṣavyāghra na ca yuddhe parājitaḥ //

parākramī ca durdharṣo vidvāñśūro jitendriyaḥ /
dṛḍhavedhī kṣiprakārī viśrutaḥ sarvakarmasu //

tena te saha bhīṣmeṇa kuruvṛddhena saṃyuge /
yuddhamāsītkathaṃ tāta sarvametadbravīhi me //

parvataṃ yo vinirbhindyādrājaputro vareṣubhiḥ /
duryodhanena te tāta kathamāsītsamāgamaḥ //

ācāryo vṛṣṇirīrāṇāṃ pāñcālānāṃ ca yaḥ prabhuḥ /
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca sarvakṣatrasya yo guruḥ //

sarvaśastrabhṛtāṃ śreṣṭhaḥ sarvalokeṣu viśrutaḥ /
tena droṇena te tāta kathamāsītsamāgamaḥ //

ācāryaputro yaḥ śūro droṇādanavamo raṇe /
tena vīreṇa te tāta kathamāsītsamāgamaḥ //

sarve caiva mahāvīryā dhārtarāṣṭraḥ mahārathāḥ /
taistairvīraiśca te tāta kathamāsītsamāgamaḥ //
uttara uvāca /

na mayā nirjitā gāvo na mayā kuravo jitāḥ /
kṛtaṃ ca karma tatsarvaṃ devaputreṇa kenacit //

sa hi bhītaṃ dravantaṃ māṃ bhīṣmadroṇamukhānkurūn /
dṛṣṭvā viṣaṇṇaṃ sangrāme devaputro nyavārayat //

sa hi tiṣṭhanrathopasthe vajrapāṇinibho yuvā /
tena te nirjitā gāvastena te kuravo jitāḥ //

tasya tatkarma vīrasya na mayā tāta tatkṛtam . sa hi śāradvataṃ droṇaṃ droṇaputraṃ ca vīryavān .ṭa
sūtaputraṃ ca bhīṣmaṃ ca cakāra vimukhāñśaraiḥ //

duryodanaṃ ca samare prabhinnamiva kuñjaram /
prabhagnamabravīdbhītaṃ rājaputraṃ mahābalam //

na hāstinapure trāṇaṃ tava paśyāmi kiñcana /
na hāstinapure bhogā bhoktuṃ śakyāḥ palāyatā //

vyāyāmena parīpsasva jīvitaṃ kauravātmaja . na mokṣyase palāyaṃstvaṃ loke yuddhamanā bhava /
pṛthivīṃ bhokṣyase jitvā hato vā svargamāpsyasi //

sa nivṛtto naravyāghro muñcanvajranibhāñśarān / sacivaiḥ saṃvṛto rājā bhīṣmadroṇakṛpādibhiḥ /
tato me romaharṣo'bhūdūrustambhaśca me'bhavat //

yadabhūddhanasankāśamanīkaṃ vyadhamaccharaiḥ / tatprapudya rathānīkaṃ siṃhadarpasamo yuvā /
tānkurundrāvayadrājanraṇe nāga iva śvasan //

ekena tena śūreṇa ṣaḍrathāḥ parinirjitāḥ /
śārdūleneva mattena mṛgāstṛṇacarā yathā //

hayānāṃ ca gajānāṃ ca śūrāṇāṃ ca dhanuṣmatām /
nihatāni sahasrāṇi bhagnā ca kuruvāhinī //

sūtaputraṃ śatairviddhvā hayānhatvā mahārathaḥ /
astreṇa mohayitvā taṃ raktavastraṃ samādade //

caturbhiḥ punarānarcchadbhīṣmaṃ śāntanavaṃ śaraiḥ /
sa taṃ viddhvā hayāṃścāśu nāsya vastraṃ samādade //

duryodhanaṃ ca balavānbāṇairvivyādha saptabhiḥ /
taṃ sa viddhvā hayāṃścāsya pītavastraṃ samādade //

droṇaṃ kṛpaṃ ca balavānsomadattaṃ jayadratham /
bhūriśravasamindrābhaṃ śakuniṃ ca mahāratham //

tribhistribhiḥ sa viddhvā tu duḥśāsanamukhānapi /
vividhāni ca vastrāṇi mahārhāṇyājahāra saḥ //

dvābhyāṃ śarābhyāṃ viddhvā'tha tathā'cāryasutaṃ raṇe /
cāpaṃ chittvā vikarṇasya nīle cādatta vāsasī //
virāṭa uvāca /

kva sa vīro mahābāhurdevaputro mahāyaśāḥ /
yo mamāmocayatputraṃ kurubhirgrastamāhave //

icchāmi tamamitraghnaṃ duṣṭumarcitumeva ca /
yena me tvaṃ ca gāvaśca mokṣitā devasūnunā //

tasmai dāsyāmi tāṃ putrīṃ grāmāṃścaiva tu hāṭakān /
sphuritaṃ kaṭisūtraṃ ca strīsahasraśatāni ca //
uttara uvāca /

antardhānaṃ gatastāta devaputraḥ pratāpavān /
adya śvo vā paraśvo vā manye prādurbhaviṣyati //
vaiśampāyana uvāca /

evamākhyāyamānastu channaṃ satreṇa pāṇḍavam /
vasantaṃ taṃ tu nājñāsīdvirāṭaḥ pārthamarjunam //

tataḥ pārtho'bhyanujñāto virāṭena mahātmanā /
saha putreṇa mātsyasya mantrayitvā dhanañjayaḥ //

ityevaṃ brūhi rājānaṃ virāṭaṃ samupasthitam / ityuktvā sahasā pārthaḥ praviśyāntaḥpuraṃ śubham /
dadau vastrāṇi rantāni virāṭaduhituḥ svayam //

uttarā tu mahārhāṇi vastrāṇyābharaṇāni ca /
pragṛhya tāni sarvāṇi prītā sānucarā'bhavat //