Scripture Library

Mahabharata · Chapter 4.7

4.7.1

sa rājadhānīṃ samprāpya pārthivo'rjunamabravīt / imāni puruṣavyāghra āyudhāni parantapa /
kasminnyāsayitavyāni guptiścaiṣāṃ kathaṃ bhavet // 1 //

4.7.2

sāyudhā hi vayaṃ tāta pravekṣyāmaḥ puraṃ yadi /
samudvegaṃ janasyāsya kariṣyāmo na saṃśayaḥ // 2 //

4.7.3

gāṇḍīvaṃ hi naravyāghra triṣu lokeṣu viśrutam /
kathaṃ nāviṣkṛtāḥ syāmo dhārtarāṣṭrasya māriṣa // 3 //

4.7.4

yadīda // dhanurādāya carema sajane pure /
kṣipra naḥ pratijānīyurmanuṣyā nātra saṃśayaḥ // 4 //

4.7.5

ekasminnapi vijñāte samayaṃ no vyatītya ca /
bhūyo dvādaśavarṣāṇi praviśema vanaṃ vayam // 5 //

4.7.6

tasmātsarvāṇi śastrāṇi pracchādyānyatra yatra vā /
praviśema puraśreṣṭhaṃ tathā samyakkṛtaṃ bhavet // 6 //
vaiśampāyana uvāca /

4.7.7

ajātaśatrorvacanaṃ śrutvā caiva mahāyaśāḥ /
uvāca dharmaputraṃ tamarjunaḥ paravīrahā // 7 //

4.7.8

iyaṃ vane manuṣyendra mahatī dṛśyate śamī /
bhīmaśākhā durārohā śmaśānasya samīpataḥ // 8 //

4.7.9

utpathe cāpi jāteyaṃ manuṣyairna niṣevyate /
vipulā'kīrṇaśākhā ca vāyasairupasevitā // 9 //

4.7.10

snehānubaddhāṃ paśyāmi durārohāmimāṃ śamīm // 10 //

4.7.11

samīpe ca śmaśānasya gṛhaṃ nāsya viśeṣataḥ /
samāsajyāyudhānyasyāṃ gacchāmo nagaraṃ nṛpa // 11 //

4.7.12

na cāsyāṃ cārayiṣyanti manuṣyāḥ pārtha kecana // 12 //

4.7.13

dhanurbhiḥ puruṣaṃ kṛtvā carmakeśāsthisaṃvṛtam / udbandhamiva kṛtvā ca dhanurjyāpāśasaṃvṛtam /
asyāmāyudhamāsajya gacchāma nagaraṃ vayam // 13 //

4.7.14

evaṃ parihariṣyanti manuṣyā vanacāriṇaḥ /
atraivaṃ nāvabudhyante manuṣyāḥ kecidāyudham // 14 //
vaiśampāyana uvāca /

4.7.15

evamuktvā sa rājānaṃ dharmātmānaṃ dhanañjayaḥ /
pracakrame nidhānāya śaśtrāṇāṃ bharatarṣabha // 15 //

4.7.16

tāni sarvāṇi sannahya pañca pañcācalopamāḥ /
āyudhāni kalāpāṃśca nistriṃśānatulaprabhān // 16 //

4.7.17

tato yudhiṣṭhiro rājā sahadevamuvāca ha /
āruhyemāṃ śamīṃ vīra nidhatsvehāyudhāni naḥ // 17 //

4.7.18

iti sandiśya taṃ pārthaḥ punareva dhanañjayam /
abravīdāyudhānīha nidhātuṃ bharatarṣabhaḥ // 18 //
vaiśampāyana uvāca /

4.7.19

yena devānmanuṣyāṃśca piśācoragarākṣasān . nivātakavacāṃścāpi paulomāṃśca parantapaḥ /
kālakeyāṃśca durdhāṣānsarvāṃścaikaratho'jayat // 19 //

4.7.20

sphītāñjanapadāṃścānyānajayatkurunandanaḥ / tadudagraṃ mahāghoraṃ sapatnagaṇamūdanam /
apajyamakarotpārtho gāṇḍīvaṃ ca bhayankaram // 20 //

4.7.21

yena vīraḥ kurukṣetramabhyarakṣatparantapaḥ /
jṛmbhite ca dhanuḥśreṣṭhe nyāsārthaṃ nṛpasattamaḥ // 21 //

4.7.22

dharmaputro mahātejāḥ sarvalokavaśankaram /
bhujaṅgabhogasadṛśaṃ maṇikāñcanabhūṣitam // 22 //

4.7.23

vitrāsanaṃ dānavānāṃ rākṣasānāṃ ca nityaśaḥ /
dhanūratnaṃ mahātejā jṛmbhayāmāsa pāṇḍavaḥ // 23 //

4.7.24

pāñcālānyena sangrāme bhīmaseno'jayatpurā /
pratyaṣedhadbahūnekaḥ sapatnāṃścāpi digjaye // 24 //

4.7.25

niśamya yasya viṣkāraṃ vidravanti raṇe pare /
parvatasyeva dīrṇasya visphoṭamaśaneriva // 25 //

4.7.26

saindhavaṃ yena rājānaṃ jitvā kruddhaḥ parāmṛśat /
yena krodhavaśāñjaghne parvate gandhamādane // 26 //

4.7.27

divyaṃ saugandhikaṃ puṣpaṃ yenājaiṣītsa pāṇḍavaḥ /
trigartānyena sangrāme jitvā traigartamānayat // 27 //

4.7.28

indrāśanisamasparśaṃ vajrahāṭakabhūṣitam /
jyāpāśaṃ dhanuṣastasya bhīmaseno'vatārayat // 28 //

4.7.29

nakulaṃ punarāhūya dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ /
uvāca yena sangrāme sarvaśatrūñjighāṃsasi // 29 //

4.7.30

surāṣṭrāñjitavānyena śārṅgagāṇḍīvasannibham /
suvarṇavikṛtaṃ sāramindrāyudhanibhaṃ varam // 30 //

4.7.31

tavānurūpaṃ sukṛtaṃ cāpametadalaṅkṛtam /
tadvyaṃsayitvā jyāpāśaṃ nidhātuṃ dhanurāhara // 31 //
vaiśampāyana uvāca /

4.7.32

ajayatpaścimāmāśāṃ dhanuṣā yena pāṇḍavaḥ /
mādrīputro mahābāhustāmrāsyo mitabhāṣitā // 32 //

4.7.33

tasya maurvīmapākarṣacchūraḥ sankrandano yudhi /
kule nāsti samo rūpe yasyeti nakulaḥ smṛtaḥ // 33 //

4.7.34

sahadevaṃ ca samprekṣya punardharmasuto'bravīt /
kaliṅgāndrākṣiṇātyāṃśca māgadhāṃścājiśobhanaḥ // 34 //

4.7.35

yenaiva śatrūnsamare adhākṣīrarimardana /
tatsraṃsayitvā jyāpāśaṃ nidhātuṃ dhanurāhara // 35 //
vaiśampāyana uvāca /

4.7.36

dakṣiṇāṃ dakṣiṇācāro diśaṃ yenājayatprabhuḥ /
apajyamakarodvīraḥ sahadevastadāyudham // 36 //

4.7.37

dīptānkhaṇḍāṃśca sudṛḍhānsutīkṣṇānkanakatsarūn . vividhānkṣuranārācānnistriṃśāṃśca śarānapi /
āyudhāni kalāpāṃśca gadāśca nidadhuḥ saha // 37 //

4.7.38

athābravīddharmarājaḥ sahadevaṃ parantapaḥ /
āruhyemāṃ śamīṃ vīra nidhatsvehāyudhāni naḥ // 38 //

4.7.39

idaṃ gomṛgamabhyāśe gatasatvamacetanam /
etadutkṛtya vai vīra dhanūmpi pariveṣṭaya // 39 //

4.7.40

evamukto mahābāhuḥ sahadevo yathoktavat /
śamīmāruhya tvarito dhanūmpi pariveṣṭayat // 40 //

4.7.41

śītavātātapabhayādvarpatrāṇāya durjayaḥ / tāni vīro yathā jānannirāvādhāni sarvaśaḥ /
punaḥ punaḥ susaṃveṣṭya kṛtvā sukṛtamāvaram // 41 //

4.7.42

yatra cāpaśyata sa vai tirovarpāṇi varpati /
tatra tāni dṛḍhaiḥ pāśaiḥ sugāḍhaṃ paryavandhata // 42 //

4.7.43

tataḥ paramadūrasthamuñchavṛttikalevaram /
prāyopaveśanācchuṣkaṃ snāyucarmāsthisaṃyutam // 43 //

4.7.44

taccānīya dhanurmadhye nibabandhu pāṇḍavāḥ /
upāyakuśalāḥ sarve praṇadantaḥ samabruvan // 44 //

4.7.45

asya baddhasya daurgandhyānmanuṣyā vanacāriṇaḥ /
dūrātparihariṣyanti saśaveyaṃ śamī iti // 45 //

4.7.46

athābravīnmahārājo dharmātmā sa yudhiṣṭhiraḥ /
rañjubhiḥ sukṛtaṃ prājña vinirvadhnīhi pāṇḍava // 46 //

4.7.47

yāni cātra viśālāni rūḍhamūlāni manyase /
tepāmupari badhnīhi idaṃ viprakalavaram // 47 //
vaiśampāyana uvāca /

4.7.48

tacchrutvā sahadevastu paryabadhnata tacchavam // 48 //

4.7.49

yudhiṣṭhiraḥ śucirbhūtvā manasā'bhipraṇamya ca /
brahmāṇāmindraṃ varadaṃ kuberaṃ varuṇānilau // 49 //

4.7.50

rudraṃ yamaṃ ca viṣṇuṃ ca somārkau dharmameva ca . pṛthivīmantarikṣaṃ ca diśaścopadiśastathā /
vasūścaṃ marutaścaiva jvalanaṃ cātitejasam // 50 //

4.7.51

divācarā rātricarāṇi vā'pi yānīha bhūtānyanukīrtitāni /
tebhyo namaskṛtya ca suvratebhyaḥ praṇamya tepāṃ śaraṇaṃ gato'ham // 51 //

4.7.52

sarvāyudhānīha mahābalāni nyāsaṃ mahādevasamīpato vai /
nyasyāmyahaṃ vāyusamīpataśca vanaspatīnāṃ ca saparvatānām // 52 //

4.7.53

eṣa nyāso mayā dattaḥ somamūryānilāntike /
mama pārthasya vā deyaṃ pūrṇe varṣe trayodaśe // 53 //

4.7.54

nedaṃ bhīme pradātavyamayaṃ kruddho vṛkodaraḥ / āmarṣānnityasankruddho dhṛtarāṣṭrasutānprati /
apūrṇakāle praharetkrodhasañjātamatsaraḥ // 54 //

4.7.55

punaḥ praveśo naḥ syāttu vanavāsāya sarvadā /
samaye paripūrṇe tu dhārtarāṣṭrānnihanmahe // 55 //

4.7.56

eṣa cārthaśca dharmaśca kāmaḥ kīrtiralaṃ yaśaḥ /
madāyattamidaṃ sarvaṃ jīvitaṃ ca na saṃśayaḥ // 56 //

4.7.57

vaiśampāyana uvāca /

4.7.57

daivatebhyo namaskṛtya śamīṃ kṛtvā pradakṣiṇam /
nagaraṃ gantumāyātāḥ sarve te bhrātaraḥ saha // 57 //

4.7.58

āgopālāvipālebhyaḥ karṣakebhyaḥ parantapa /
ājagmurnagarābhyāśaṃ darśayantaḥ punaḥ punaḥ // 58 //

4.7.59

aśītiśatavarpeyaṃ mātā'smākamihāntike . bahukālaparīṇāmā mṛtyostu vaśameyupī /
na cāgnisaṃskāramiyaṃ prāpitā kuladharmataḥ // 59 //

4.7.60

yaḥ samāsādyate kaścittasmindeśe yadṛcchayā /
tamevamṛcurdharmajñāḥ kuladharmo na īdṛśaḥ // 60 //

4.7.61

viśrāvayantaste hṛṣṭā diśaḥ sarvā vyanādayan /
svargateyamihāsmākaṃ jananī śokavihvalā // 61 //

4.7.62

vane vicaramāṇānāṃ lubdhānāṃ vanacāriṇām /
kuladharmo'yamasmākaṃ pūrvairācaritaḥ purā // 62 //

4.7.63

evaṃ te sukṛtaṃ kṛtvā samantādavaghuṣya ca /
bhīmaseno'rjunaścaiva mādrīputrāvubhāvapi // 63 //

4.7.64

yudhiṣṭhiraśca kṛṣṇā ca rājapatnī sumadhyamā /
tato yathāsamājñaptaṃ nagaraṃ prāviśaṃstadā // 64 //

4.7.65

matsyarājño virāṭasya samīpaṃ vastumañjasā /
ajñātacaryāṃ carituṃ varṣaṃ rāṣṭre trayodaśam // 65 //

4.7.66

ataśchannāni nāmāni cakāraiṣāṃ yudhiṣṭhiraḥ . jayo jayeśo vijayo jayatseno jayadbalaḥ /

4.7.67

āpatsu nāmabhistvetaiḥ samāhvāmaḥ parasparam // 66 // tato yathāpratijñābhiḥ prāviśannagaraṃ mahat /

4.7.68

ajñātacaryāṃ vatsyanto rāṣṭre varṣaṃ trayodaśam // 67 //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0