Mahabharata · Chapter 4.67

āhūyamānastu sa tena saṅkhye mahātmanā vai dhṛ nivartitaścāpi girāṅkuśena gajo madonmatta ivāṅkuśena //

somṛṣyamāṇo vacasā'bhimṛṣṭo mahārathenātirathastarasvī /
tataḥ sa paryāvavṛte rathena bhogī yathā pādatalābhimṛṣṭaḥ //

tato duryodhanaḥ kruddho vikṣipandhanuruttamam /
dhṛtiṃ kṛtvā suvipulāṃ pratyuvāca paṉañjayam //

sohamindrādabhikruddhānna bibhemīha bhārata . bhuktvā suvipulaṃ rājyaṃ vittāni ca sukhāni ca /
kimarthaṃ yuddhasamaye palāpiṣye narottama //

evamuktvā mahārājaḥ pratyayudhyata bhārata /
sannyavartata śīghrāśvastotrārdita iva dvipaḥ //

ākrāntabhogastejasvī dhanurvakra ivoragaḥ /
rathaṃ rathena sangamya yodhayāmāsa pāṇḍavam //

taṃ prekṣya karṇaḥ parivartamānaṃ nivṛtya saṃstambhitasarvagātram /
duryodhanaṃ dakṣiṇato'nvarakṣatpārthānmahābāhuradhijyadhanvā //

gāndhārarājaḥ śakunirnivṛtya drauṇiśca sarvāstravidāṃ variṣṭhaḥ /
rarakṣatuḥ kauravamabhyupetya pārthānnṛvīrau yudhi savyataśca //

bhīṣmastataḥ śāntanavo vivṛtya hiraṇyakakṣyāṃstvarayā turangān /
duryodhanaṃ paścimato rarakṣa pārthānmahābāhuradhijyadhanvā //

droṇaḥ kṛpaścaiva viviṃśatiśca duḥśāsanaścaiva nivṛtya śīghram /
sarve purastātpraṇidhāya bāṇānduryodhanārthaṃ tvaritā'bhyupeyuḥ //

sarvāṇyanīkāni nivartitāni samprekṣya pūrṇaughanibhāni pārthaḥ /
haṃso mahāmeghamivāpatantaṃ dhanañjayaḥ pratyapatattarasvī //

te sarvataḥ samparivārya pārthamastrāṇi divyāni samādadānāḥ /
vavarṣurabhyetya śaraiḥ samagrairmeghā yathā bhūdharamambuvegaiḥ //

tato'sramastreṇa nivārya teṣāṃ gāṇḍīvadhanvā kurupuṅgavānām /
sammohanaṃ śatrusaho'nyadastraṃ prāduścakāraindramavāraṇīyam //

tato diśaścānudiśo nivārya śaraiḥ sughorairniśitaiḥ supuṅkhaiḥ /
gāṇḍīvaśabdena manāṃsi teṣāṃ mahābalaṃ pravathayāñcakāra //

tataḥ punarbhīmaravaṃ nigṛhya dorbhyāṃ mahāśaṅkhamudāraghoṣam /
vyanādayansampradiśo diśaḥ khaṃ bhuvaṃ ca pārtho dviṣatāṃ nihantā //

sammohanāstraprabhavaiḥ śaraughairvinaṣṭadehāśca nipatya yodhāḥ /
niḥsatvavegāḥ kururājasainyāḥ kuḍayopamāstasthuranīhamānāḥ //

te śaṅkhanādena kurupravīrāḥ sammohitāḥ pārthasamīritena /
utsṛjya cāpāni durāsadāni sarve tadā mohaparā babhūvuḥ //

tato visañjñāni pareṣu pārthaḥ saṃsmṛtya sandeśamathottarāyāḥ /
niryāhi vāhāditi mātsyaputramuvāca yāvatkuravo visañjñāḥ //

ācāryaśāradvatayoḥ suśukle karṇasya pītaṃ ruciraṃ ca vastram /
drauṇeśca rājñaśca tathaiva nīle vastre samādatsva narapravīra //

bhīṣmasya sañjñāṃ tu tathaiva manye jānāti me'strapratighātameṣaḥ /
etasya vāhānkuru savyatastvamevaṃ prayātavyamamūḍhasañjñaiḥ //

raśmīnsamutsṛjya tato mahātmā rathādavaplutya virāṭaputraḥ /
vastrāṇyupādāya mahārathānāṃ nānāvidhānyadbhutavarṇakāni //

mahānti cīnāṃśudukūlakāni paṭṭāṃśukāni vividhāni manojñakāni /
hārāṃśca rājñāṃ maṇibhūṣaṇāni suvarṇaniṣkābharaṇāni māriṣa //

māṇikyabāhvaṅgadakaṅkaṇāni anyāni rājñāṃ maṇibhūṣaṇāni /
vastrāṇyupādāya mahārathānāṃ tūrṇaṃ punaḥ khaṃ rathamāruroha //

rājñaśca sarvānkṛtasannikāśānsammohanāstreṇa visañjñakalpān /
nāsāgravinyastakarāṅgulīkaḥ pārtho jahāsa smayamānacetāḥ //

tato'nvaśāttāṃścaturaḥ sadaśvānputro virāṭasya hiraṇyakakṣyān /
te tadvyatīyurdviṣatāmanīkaṃ śvetā vahanto'rjunamājimadhyāt //

tathā prayāntaṃ puruṣapravīraṃ bhīṣmaḥ śarairabhyahanattarasvī /
sa cāpi bhīṣmasya hayānnihatya vivyādha bhīṣmaṃ daśabhiḥ pṛṣatkaiḥ //

tato'rjuno bhīṣmamapāsya yuddhe viddhvā'sya yantāramariṣṭadhanvā /
tasthau vimukto rathavṛndamadhyādrāhuṃ vidāryeva sahasraraśmiḥ //

labdhvā tu sañjñāṃ puruṣapravīraḥ pārthaṃ nirīkṣyātha mahendrakalpam /
raṇātpramuktaṃ puruṣapravīraṃ sa dhārtarāṣṭrastvarito babhāṣe //

ayaṃ kathañcidbhavato vimuktastaṃ vai prabadhnīta yathā na mucyet /
tamabravīcchāntanavaḥ prahasya kva te gatā buddhirabhūtkka vīryam //

śāntiṃ parāṃ prāpya yathā sthitastvamutsṛjya bāṇāṃśca dhanuśca citram /
na tveva bībhatsuralaṃ nṛśaṃsaṃ kartuṃ na pāpe'sya mano niviṣṭam //

jahyānna dharmaṃ tridivasya hetoḥ sarve tu tasmānna hatā raṇe'smin /
kṣipraṃ kurūnyāhi kurupravīra vijitya gāśca pratiyātu pārthaḥ //

sammohanāstrapratimohitāḥ stha yūyaṃ na jānītha dhanāpahāram /
paśyāmi vastrābharaṇāni rājanvirāṭaputreṇa samāhṛtāni //

nṛpeṣu sarveṣu ca mohiteṣu hantuṃ yadīcchetsa haniṣyatīti /
tadā tu dharmātmatayā nṛvīro na cāhanadvo balabhittanūjaḥ //

bhāgyena yuṣmānavadhīnna pārthaḥ sandhiṃ kurūṇāmanumanyamānaḥ /
tadyāta yūyaṃ sahasainikaistairhatāvaśiṣṭairgajasāhvayaṃ purum //
vaiśampāyana uvāca /

duryodhanastasya niśamya vākyaṃ pitāmahasyātmahitaṃ praśasya /
atītakāmo yudhi so'tyamarṣī rājā viniśvasya babhūva tūṣṇīm //

tadbhīṣmavākyaṃ hi niśamya sarve dhanañjayāgniṃ ca vivardhamānam /
nivartanāyaiva matiṃ nidadhyurduryodhanaṃ taṃ parirakṣamāṇāḥ //

tānprasthitānprītamanāḥ samartho dhanañjayaḥ sarvakurupravīraḥ /
āmantrya vīro'nuyayau muhūrtaṃ gāṇḍīvaghoṣeṇa vinadya lokam //

teṣāmanīkāni nirīkṣya pārtho vikīrṇayānadhvajakārmukāṇi /
gāṇḍīvadhanvā prahasankurūṇāṃ śaṅkha pradadhmau balavānbalena //

te śaṅkhaśabdaṃ tumulaṃ niśamya dhvajasya śabdaṃ ca tato'ntarikṣe /
gāṇḍīvaśabdena muhurmuhuste bhītā yayuḥ sarvadhanaṃ vihāya //

tānarjuno dūrataraṃ vibhajya dhanaṃ ca sarvaṃ nikhilaṃ nivartya . āpṛcchya tāndūramanuprayātvā dhanañjayastatra kurūnmahātmā /
gurūṃśca sarvānabhivādya bāṇairnyavartatodagramanāḥ śaraiḥ saha //

pitāmahaṃ śāntanavaṃ mahātmā dvābhyāṃ śarābhyāmabhivādya vīraḥ / droṇaṃ kṛpaṃ caiva kurūṃśca mānyāñśaraiśca sarvānabhivādya saṅkhye /
duryodhanasyottamaratnacitraṃ ciccheda pārtho makuṭaṃ śaraughaiḥ //

arājavaṃśasya kimarthametannityaṃ na dhāryaṃ makuṭaṃ tvayeti /
sampātitaṃ bhūmitale saratnaṃ prītastuto mātsyasuto babhūva //

dhanañjayaṃ nāgamiva prabhinnaṃ vijitya śatrūnparivartamānam /
gāstā vijityābhimukhaṃ prayāntaṃ na śaknuvantaḥ kuravaḥ prayātāḥ //

dhanañjayaṃ siṃhamivāttaśastraṃ gā vai vijityābhimukhaṃ prayāntam /
udīkṣituṃ pārthivāste na śekuryathaiva madhyāhnagataṃ hi sūryam //

raktāni vāsāṃsi ca tāni gṛhya raṇotkaṭo nāga iva prabhinnaḥ /
jitvā ca vairāṭimuvāca pārthaḥ prahṛṣṭarūpo rathināṃ variṣṭhaḥ //

āvartayāśvānpaśavo jitāste yātāḥ pare praihi puraṃ prahṛṣṭaḥ . uddhuṣyatāṃ te vijayo'dya śīghraṃ gātraṃ tu te sevatu mālyagandhaḥ /
mātā tu te nandatu bāndhavāśca tvāmadya dṛṣṭvā samudīrṇaharṣam //