Mahabharata · Chapter 4.59

jitaṃ vaikartanaṃ dṛṣṭvā pārtho vairāṭimabravīt /
sthiro bhava tvaṃ sangrāme jayo'smākaṃ nṛpātmajaḥ //

yāvacchaṅkhamupādhyāsye dviṣatāṃ romaharṣaṇam / aviklabamasambhrāntamavyaktahṛdayekṣaṇam /

yāhi śīghraṃ yato droṇo mamācāryo raṇe sthitaḥ // tathā sankrīḍamānasya arjunasya raṇājire /

balaṃ satvaṃ ca tejaśca lāghavaṃ ca vyavardhata //
taccādbhutamabhiprekṣya bhayamuttaramāviśat //
uttara uvāca /

astrāṇāṃ tava divyānāṃ śaraughānkṣipataḥ śitān /
mano me muhyate'tyarthaṃ tava dṛṣṭvā parākramam //

dvaidhībhūtaṃ mano mahyaṃ bhayādbharatasattama /
adṛṣṭapūrvaṃ paśyāmi tava gāṇḍīvanisvanam //

tava bāhubalaṃ caiva dhanuḥ karṣayato bahu /
tava tejo durādharṣaṃ yathā viṣṇostrivikrame //
vaiśampāyana uvāca /

tamuttaraścitramavekṣya gāṇḍivaṃ śarāṃśca muktānsahasā kirīṭinā /
bhīto'bravīdarjunamājimadhye nāhaṃ tavāśvānviṣahe niyantum //

tamabravītkiñcidiva prahasya gāṇḍīvadhanvā dviṣatāṃ nihantā /
mayā sahāyena kuto'sti te bhayaṃ prehyuttarāśvānanumantrya vāhaya //
vaiśampāyana uvāca /

āśvāsitastena dhanañjayena vairāṭiraśvānpratutodaya śīghram /
dhanañjayaścāpi vikṛṣya cāpaṃ viṣphārayāmāsa mahendrakalpaḥ //

uttaraṃ caiva bībhatsurabravītpunararjunaḥ /
na bhetavyaṃ mayā sārdhaṃ tāta sangrāmamūrdhani //

rājaputro'si te bhadraṃ kule mahati mātsyake /
jātastvaṃ kṣatriyakule na viṣīditumarhasi //

dhṛtiṃ kṛtvā suvipulāṃ rājaputra rathaṃ mama /
yudhyamānasya sangrāme rājabhiḥ saha vāhaya //

uktvā tamevaṃ bībhatsurarjunaḥ punarabravīt /
pāṇḍavo rathināṃ śreṣṭho bhāradvājaṃ samīkṣya tu //

yatraiṣā kāñcanī vedirdṛśyate'gniśikhopamā /
ucchritā kāñcane daṇḍe patākābhiralankṛtā //

tatra māṃ vaha bhadraṃ te droṇaṃ yotsyāmi sattamam /
bhāradvājena yotsye'hamācāryeṇa mahātmanā //

amī śoṇāḥ prakāśante turagāḥ sādhuvāhinaḥ /
muktā rathavare tasya sarvaśikṣāviśāradāḥ //

yato rathavare śūraḥ sarvaśastrabhṛtāṃvaraḥ /
snigdhavaiḍūryasankāśastāmrākṣaḥ priyadarśanaḥ //

āditya iva tejasvī balavīryasamanvitaḥ / sarvalokadhanuḥśreṣṭhaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ /
aṅgirośanasostulyo naye buddhimatāṃvaraḥ //

catvāro nikhilā vedāḥ sāṅgopāṅgāḥ salakṣaṇāḥ /
dhanurvedaśca kārtsnyena brāhmaṃ cāstraṃ pratiṣṭhitam //

purāṇamitihāsaśca arthavidyā ca mānavam /
bhāradvāje samastāni sarvāṇyetāni sāmpratam //

kṣamā damaśca satyaṃ ca tejo mārdavamārjavam /
pratiṣṭhitā guṇā yasminbahavo dvijasattame //

yasyāhamiṣṭaḥ satataṃ mama ceṣṭaḥ sadā ca saḥ /
kṣatradharmaṃ puraskṛtya tena yotsye hi sāmpratam //

ācāryaṃ prāpayedānīṃ mamottara mahāratham /
aparaṃ paśya sangrāmamadbhutaṃ mama tasya ca //

uttarastvevamukto'śvāṃścodayāmāsa taṃ prati /
ājagāmārjunaratho bhāradvājarathaṃ prati //

tamāpatantaṃ vegena pāṇḍavaṃ sarathaṃ raṇe /
droṇopyabhyadravatpārthaṃ mato mattamiva dvipam //

sa tu rukmarathaṃ dṛṣṭvā kaunteyaḥ samabhidrutam /
ācāryaṃ taṃ mahābāhuḥ prāñjalirvākyamabravīt //

uṣitāḥ smo vane vāsaṃ pratikarmacikīrṣavaḥ /
kopaṃ nārhasi naḥ kartuṃ sadā samaradurjaya //

ahaṃ tu tāḍitaḥ pūrvaṃ prahareyaṃ tavānagha /
iti me vartate buddhistadbhavānkṣantumarhati //

tataḥ prādhmāpayacchaṅkhaṃ bherīpaṭahavāditam /
vyakṣobhata balaṃ sarvamuddhūtamiva sāgaram //
vaiśampāyana uvāca /

tatastu prāhiṇoddroṇaḥ śarānatha sa viṃśatim /
aprāptāneva tānpārthaściccheda kṛtahastavān //

tataḥ śarasahasreṇa rathaṃ pārthasya vīryavān /
avākirattato droṇaḥ śīghrahastaṃ pradarśayan //

evaṃ pravavṛte yuddhaṃ bhārajvājakirīṭinoḥ //

aśvāñśoṇānmahāvegānhaṃsavarṇaistu vājibhiḥ /
miśritānsamare dṛṣṭvā vyasmayanta pṛthagjanāḥ //

rathaṃ rathena pārthasya samāhatya parantapaḥ /
harṣayuktastadā'cāryaḥ pratyagṛhṇātsa pāṇḍavam //

samāśliṣṭāvivānyonyaṃ droṇapāṇḍavayordhvajau /
dṛṣṭvā prākampata muhurbhāratānāṃ mahācamūḥ //

tattu yuddhaṃ pravavṛte hyācāryasyārjunasya ca /
vimuñcatoḥ śarānugrānviśikhāndīptatejasaḥ //

tau vīrau vīryasampannau dṛṣṭvā samaramūrdhani /
ācāryaśiṣyau rathinau kṛtavīryau tarasvinau //

ubhau viśrutakarmāṇāvubhau śramagatau jaye / ubhāvatirathau loke hyubhau parapuṃrajayau /
kṣipantau śarajālāni kṣatriyānmoha āviśat //

vyasmayanta narāḥ sarve droṇārjunasamāgame /
narāṇāṃ bruvatāṃ vākyaṃ śrūyate sa mahāsvanaḥ //

droṇaṃ hi samare ko'nyo yoddhumarhatyathārjunāt /
raudraḥ kṣatriyadharmo'yaṃ guraṃ vai yadayodhayat //

ityabruvañjanāstatra sangrāmaśirasi sthitāḥ /
tau samīkṣya tu saṃrabdhau sannikṛṣṭau mahārathau //

chādyetāṃ śaraughaistāvanyonyamuparājitau /
saṃyuge sañcakāśetāṃ kālasūryāvivoditau //

viṣphārya ca mahācāpaṃ hemapṛṣṭhaṃ durāsadam /
saṃrabdhastu tadā droṇaḥ pratyayudhyata phalgunam //

sa sāyakamayairjālairarjunasya rathaṃ prati /
bhānumadbhiḥ śilādhautairbāṇaiḥ prācchādayaddiśaḥ //

arjunastu tadā droṇaṃ mahāvegairmahārathaḥ /
vivyādha śataśo bāṇairdhārābhiriva parvatam //

kālamegha ivoṣṇānte phalgunaḥ samavākirat //

tasya jāmbūnadamayaiścitaraiścāpacyutaiḥ śaraiḥ /
prācchādayadrathaśreṣṭhaṃ bhāradvājo'rjunasya vai //

tathaiva divyaṃ gāṇḍīvaṃ dhanurānamya cārjunaḥ /
śatrughnaṃ vegavatsṛṣṭaṃ bhārasādhanamuttamam //

śobhate sma mahāvāhurgāṇḍīvaṃ vikṣipandhanuḥ /
śarāṃśca visṛjaṃścitrānsuvarṇavikṛtānbahūn //

prācchādayadameyātmā bhāradvājarathaṃ prati /
droṇacāpavinirmuktānbāṇānbāṇairavārayat //

saratho'pyacaratpārthaḥ prekṣaṇīyo mahārathaḥ /
yugapaddikṣu sarvāsu sarvato'strāṇyavāsṛjam //

ādadānaṃ śarānghorānsandadhānaṃ ca pāṇḍavam /
visṛjantaṃ ca kraunteyaṃ na sma paśyanti lāghavām //

ekacchāyamivākāśaṃ bāṇaiścakre samantataḥ /
nādṛśyata tato droṇo nīhāreṇeva parvataḥ //

marīcivikacasyeva rājanbhānumato vapuḥ /
āsītpārthasya sumahadvapuḥ śaraśatārcitam //

kṣipataḥ śarajālāni kaunteyasya mahātmanaḥ . tānvidhūya śarānghorāndroṇo'pi samitiñjayaḥ /
babhāse timiraṃ vyomni vidhūya savitā yathā //

agnicakropamaṃ ghoraṃ maṇḍalīkṛtamāhave / vikṛṣya sumahaccāpaṃ meghastanitanisvanam /
asakṛtmuñcato bāṇāndadṛśuḥ kuravo yudhi //

dikṣu sarvāsu vipulaḥ śuśruve'tha janaistadā / droṇasyāpi dhanurghoṣo vidyutstanitanisvanaḥ /
abhavadvismayakaraḥ sainyānāṃ bharatarṣabha //

taptajāmbūnadamayairdīptairagnisamaiḥ śaraiḥ /
prācchādayadameyātmā diśaḥ sūryasya ca prabhām //

tataḥ kāñcanapaṅkhānāṃ śarāṇāṃ nataparvaṇām /
viyadgatānāṃ caratāṃ dṛśyante bahavo vrajāḥ //

śarāsanāttu droṇasya prabhavanti sma sāyakāḥ / eko dīrgha ivābhāntaḥ pradṛśyante mahāśarāḥ /
ākāśe samadṛśyanta haṃsānāmiva paṅktayaḥ //

evaṃ suvarṇavikṛtānvimuñcantau śarānbahūn /
ākāśaṃ saṃvṛtaṃ vīrāvulkābhiriva cakratuḥ //

tayoḥ śarāśca vibabhuḥ kaṅkabarhiṇavāsasaḥ /
paṅktyaḥ śaradi mattānāṃ sārasānāmivāmbare //

tattu yuddhaṃ mahāghoraṃ tayoḥ saṃrabdhayorabhūt /
atyadbhutamacintyaṃ ca vṛtravāsavayoriva //

mahāgajāvivāsādya viṣāṇāgraiḥ parasparam /
śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭairanyonyamabhijaghnatuḥ //

atha tvācāryamukhyena śarānsṛṣṭāñśilāśitān /
avārayacchitairbāṇairarjuno jayatāṃvaraḥ //

darśayannaindramātmānamugramugruparākramaḥ / iṣubhistūrṇamākāśaṃ bahubhiśca samāvṛṇot /

jighāṃsantaṃ naravyāghramarjunaṃ bhīmadarśanam /
vivyādha niśitairdroṇaḥ śaraiḥ sannataparvabhiḥ //

hṛṣṭaḥ samabhavaddroṇo raṇaśauṇḍaḥ pratāpavān /
arjunena samaṃ krīḍañśaraiḥ sannataparvabhiḥ //

tau vyadārayatāṃ śūrau sannaddhau raṇaśobhinau /
udīrayantau divyāni brāhmādyastrāṇi bhāgaśaḥ //

pārthastu samare śūro darśayanvīryamātmanaḥ /
sa mahyastrairmahātmānaṃ droṇaṃ prācchādayaccharaiḥ //

astrairastrāṇi saṃvārya pārtho droṇamavārayat //

tayorāsītsamprahāraḥ kruddhayornarasiṃhayoḥ /
amṛṣyamāṇayoḥ saṅkhye balivāsavayoriva //

darśayetāṃ mahāsrāṇi bhāradvājārjunau raṇe //

aindraṃ vāyavyamāgneyamastramastreṇa pāṇḍavaḥ /
muktammuktaṃ droṇacāpādgramate sma punaḥ punaḥ //

evaṃ śūrau maheṣvāsau visṛjantau śilāśitān /
ekacchāyamakurvātāṃ gaganaṃ śaravṛṣṭibhiḥ //

tato'rjunena muktānāṃ patatāṃ ca śarīripu /
parvateṣviva vajrāṇāṃ śarāṇāṃ śrūyate svanaḥ //

tato nāgā rathāśvāśca sādinaśca viśāmpate /
śoṇitāktāśca dṛśyante puṣpitā iva kiṃśukāḥ //

bāhubhiśca sakeyūrairnikṛttaiśca mahārathaiḥ /
suvarṇācitraiḥ kavacairdhvajaiśca vinipātitaiḥ //

yodhaiśca nihataistatra pārthabāṇābhipīḍitaiḥ /
balamāsītsusambhrāntaṃ droṇārjunasamāgame //

vidhṛnvānau tu tau vīrau dhanuṣī bhārasādhane /
prācchādayetāmanyonyaṃ didhakṣantau vareṣubhiḥ //

athāntarikṣe nādo'bhūddroṇaṃ tatra praśaṃsatām /
duṣkaraṃ kṛtavāndroṇo yadarjunamayodhayat //

pramāthinaṃ mahāvīryaṃ dṛḍhamuṣṭiṃ durāsadam /
jetāraṃ sarvadaityānāṃ sarveṣāṃ ca mahāratham //

avibhramaṃ ca śikṣāṃ ca lāghavaṃ dūrapātanam /
pārthasya samare dṛṣṭvā droṇasyāsīcca vismayaḥ //

tatpravṛttaṃ ciraṃ ghoraṃ tayoryuddhaṃ mahātmanoḥ /
avartata mahāraudraṃ lokasankṣobhakarakam //

atha gāṇḍīvamudyamya divyaṃ dhanuramarṣaṇaḥ /
vicakarṣa raṇe pārtho bāhubhyāṃ bharatarṣabhaḥ //

tasya bāṇamayaṃ varṣe śalabhānāmivābhavat /
na ca bāṇāntare tasya vāyuḥ śaknoti sarpitum //

abhīkṣṇaṃ sandadhānasya bāṇānutsṛjatastathā /
nāntaraṃ dadṛśe kiñcitpārthasyāpatatopī ca //

yuddhe tu kṛtaśīghrāstre vartamāne sudāruṇe /
śīghrācchīghrataraṃ pārthaḥ śarānanyānudairayat //

tataḥ śarasahasrāṇi śarāṇāṃ nataparvaṇām /
yugapatprāpataṃstatra droṇasya rathamantikāt //

vikīryamāṇe droṇe tu śarairgāṇḍīvadhanvanā //
hāhākāro mahānāsītsainyānāṃ bharatarṣabha //

pāṇḍavasya tu śīghrāstraṃ maghavā samapūjayat /
gandharvāpsarasaścaiva ye ca tatra samāgatāḥ //

droṇaṃ yuddhārṇave magnaṃ dṛṣṭvā putraḥ pratāpavān / tato vṛndena mahatā rathināṃ rathiyūthapaḥ /
ācāryaputrastu śaraiḥ pāṇḍavaṃ pratyavārayat //

aśvatthāmā tu tatkarma hṛdayena mahātmanaḥ /
pūjayāmāsa pārthasya kopaṃ cāsya tadā'karot //

sa bhanyuvaśamāpannaḥ pārthamabhyadravadraṇe /
kirañśarasahasrāṇi parjanya iva vṛṣṭimān //

āvṛtya ca mahābāhuryato droṇastato'bhavat /
antaraṃ pradadau pārtho droṇasya vyapasarpitum //

sa tu labdhāntarastūrṇamapāyāñjavanairhayaiḥ /
chinnavarmadhvajaratho nikṛttaḥ parameṣubhiḥ //

parājite tadā droṇe droṇaputraḥ samāgataḥ /
sadaṇḍa iva raktākṣaḥ kṛtāntaḥ samare sthitaḥ //