Mahabharata · Chapter 4.55

tamadūramupāyāntaṃ dṛṣṭvā pāṇḍavamarjunam /
nārayaḥ prekṣituṃ śekustapantaṃ hi yathā ravim //

sa taṃ dṛṣṭvā rathānīkaṃ pārthaḥ sārathimabravīt . iṣupātamātre senāyāḥ sthāpayāśvānarindama /
yāvatsamīkṣe vyūhe'sminmama śatruṃ suyodhanam //

raktavaiḍūryavikṛtaṃ maṇipravarabhūṣitam /
paraṃ jānāmyahaṃ tasya dhvajaṃ dūrātsamucchritam //

yadyenamiha paśyāmi durbuddhimatimāninam /
yamāya preṣayiṣyāmi sahāyaḥ syādyadīśvaraḥ //

sarvānanyānanādṛtya dṛṣṭvā tamatimāninam /
siṃhaḥ kṣudramṛgasyeva patiṣye tasya mūrdhani //

haniṣyāmi tamevādya śarairgāṇḍīvaniḥsṛtaiḥ /
tasminhate bhaviṣyanti sarva eva parājitāḥ //

śaraiśca śamayiṣye'haṃ dhārtarāṣṭraṃ sasaubalam /
asabhyānāṃ ca vaktāraṃ kurūṇāṃ kila kilviṣam //

rājānaṃ neha paśyāmi nirāpiṣamidaṃ balam /
abhidreva ha rājānaṃ vyaktamityatra nirbhayaḥ //

āsthito madhyamācāryopyaśvatthāmā'pyanantaram /
kṛpakarṇau purastāttu maheṣvāsau vyavasthitau //

bhūriśravāḥ somadatto bāhlīkaśca jayadrathaḥ /
dakṣiṇaṃ pakṣamāśritya sthitā yuddhaviśāradāḥ //

sālvarājo dyumatseno vṛṣasenaśca saubalaḥ /
daśārṇaścaiva kāliṅgo vāmaṃ pakṣaṃ samāśritaḥ //

pṛṣṭhataḥ kurumukhyaśca bhīṣmastiṣṭhati daṃśitaḥ /
so'rdhasainyena balavānsarveṣāṃ naḥ pitāmahaḥ //

duryodhanaṃ na paśyāmi kva nu rājā sa tiṣṭhati /
utsṛñjyaitadrathānīkaṃ yāhi yatra suyodhanaḥ //

taṃ hatvā sannivartiṣye gāḥ sa ādāya gacchati /
gavāgramabhito yāhi yatra rājā bhaviṣyati //
vaiśampāyana uvāca /

ityuktvā samare pārtho vairāṭimaparājitaḥ /
saṃspṛśāno dhanurdivyaṃ tvaramāṇo'gamattadā //

tato bhīṣmo'bravīdvākyaṃ kurumadhye parantapaḥ / ciradṛṣṭo'yamasmābhirdharmajño bāndhavapriyaḥ /

atīva jvalate lakṣmyā pākaśāsanirāgataḥ /
eṣa duryodhanaṃ pārtho mārgate nikṛtiṃ smaran //

senāmatyarthamālokya tvarate grahaṇe'sya ca /
mṛgaṃ siṃha ivādātumīkṣate pākaśāsaniḥ //

naiṣo'ntareṇa rājānaṃ bībhatsuḥ sthātumarhati /
tasya pārṣṇi grahīṣyāmo javenābhipradhāvataḥ //

na hyenamabhisankruddhameko yuddhyeta saṃyuge / anyo devānmahādevātkṛṣṇādvā devakīsutāt /
ācāryācca saputrādvā bhāradvājānmahārathāt //

kiṃ no gāvaḥ kariṣyanti dravyaṃ vā vipulaṃ tathā /
duryodhanaḥ pārthagataḥ purā prāṇānvimuñcati //
vaiśampāyana uvāca /

ityuktvā samare bhīṣmaḥ senayā saha kauravaḥ /
anvadhāvattadā pārthaṃ dhārtarāṣṭrasya rakṣaṇe //

vikrośamātraṃ yātvā tu pārtho vairāṭimabravīt /
iṣupātamātre senāyāḥ sthāpayāśvānarindama //

etadagraṃ gavāṃ dṛṣṭaṃ mandaṃ vāhaya sārathe /
yāhyuttareṇa senāyā gāścaiva pravibhajya ca //

parikṣipya gavāṃ yūthamatra yotsye suyodhanam /
gacchanti satvarā gāvaḥ sagopāḥ parimocaya //

tatra gatvā paśūnvīra sagopānparimocaya /
antareṇa ca senāyāḥ prāṅmukho gaccha cottara //

ime tvatirathāḥ sarve mama vīryaparākramam /
paśyantu kuravo yuddhe mahendrasyeva dānavāḥ //
vaiśampāyana uvāca /

tataḥ sa rathināṃ śreṣṭho nāma viśrāvya cātmanaḥ /
niśitāgrāñśarāṃstīkṣṇānmumocāntakasannibhān //

śalabhairiva cākāśaṃ dhārābhiriva parvatam /
nirāvakāśamabhavaccharaiḥ kṣiptaiḥ kirīṭinā //

vikīryamāṇāstu śaraiste yodhā dhārtarāṣṭrikāḥ /
gāścaiva na ca paśyanti pārthamuktairajihmagaiḥ //

sā cāpi bahulā senā pārthabāṇābhipīḍitā /
nāpaśyadvivṛtāṃ bhūmiṃ nāntarikṣaṃ diśopi vā //

arjunastu tadā hṛṣṭo darśayanvīryamātmanaḥ /
pīḍayāmāsa sainyāni gāṇḍīvaprasṛtaiḥ śaraiḥ //

teṣāṃ naivāpayāne ca nābhiyāne bhavanmatiḥ /
śīghratāmeva pārthasya pūjayantastu vismitāḥ //

candrāvadātaṃ sāmudraṃ kurusainyabhayankaram / tataḥ śaṅkhamupādhmāsīddviṣatāṃ romaharṣaṇam /
jyāghoṣaṃ talaghoṣaṃ ca kṛtvā bhūtānyamohayat //

tasya śaṅkhasya śabdena dhanuṣo nisvanena ca / śabdenāmānuṣāṇāṃ ca bhūtānāṃ dhvajavāsinām /
viyadgatānāṃ devānāṃ mānuṣāṇāṃ raveṇa ca //

ūrdhvaṃ pucchaṃ vidhūnvānā hemamāṇāḥ samantataḥ /
gāvaḥ savatsāḥ santrastā nivṛttā dakṣiṇāṃ diśaṃ //

tataḥ sa samare śūro bībhatsuḥ śatrupūgahā /
gopālāṃścodayāmāsa gāvaścodayateti ca //

uttaraṃ cāha bībhatsurharṣayanpāṇḍunandanaḥ /
gavāmagraṃ samīkṣasva gaścaivāśu nivartaya //

yāvadete nivartante kuravo javamāsthitāḥ /
yāhyuttareṇa gāścaitāḥ sainyānāṃ ca nṛpātmaja //

paśyantu kuravaḥ sarve mama vīryaparākramam //
vaiśampāyana uvāca /
te lābhamiva manvānāḥ kuravo'rjunamāhava /

dṛṣṭavā yāntamadūrasthaṃ kṣipramabhyapatanrathaiḥ // hastyaśvaparivāreṇa mahatā'bhivirājatā /

yodhaiḥ prāsāsihastaiśca cāpabāṇodyatāyudhaiḥ // tānyanīkānyaśobhanta kurūṇāmātatāyinām /

saṃsarpanta ivākāśe vidyutvanto valāhakāḥ // tāni dṛṣṭvā'pyanīkāni nivartitarathāni ca /

pārtho'pi vāyuvaddhoraṃ sainyāgraṃ vyadhunoccharaiḥ // tāṃ śatrusenāṃ tarasā praṇudya gāścāpi jitvā dhanuṣā pareṇa /

duryodhanāyābhimukhaṃ prayāntaṃ kurupravīrāḥ sahasā'bhyagacchan // goṣu prayātāsu javena mātsyānkirīṭinaṃ prītiyutaṃ ca dṛṣṭvā /

paśūnsamādāya tato nivṛttā gopāḥ samastāḥ prayayuśca rāṣṭram //