Mahabharata · Chapter 4.39

sa rājadhānya niryāya vairāṭirakutobhayaḥ /
prayāhītyabravītsūtaṃ yatra te kuravo gatāḥ // 1 //

samavetānkurūnsarvāñjigīṣūnavajitya vai /
gāścaitāḥ kṣipramādāya punareṣyāmyahaṃ puram // 2 //

tatastāṃścodayāmāsa sadaśvānpāṇḍunandanaḥ // 3 //

te hayā narasiṃhena coditā vātaraṃhasaḥ /
ālikhanta ivākāśamūhuḥ kāñcanamālinaḥ // 4 //

nātidūramatho gatvā mātsyaputradhanañjayau /
avaikṣetāmavitrastau kurūṇāṃ balināṃ balam // 5 //

śmaśānamabhito gatvā śūrau dadṛśatuḥkurūn // 6 // tadanīkaṃ mahatteṣāṃ vistṛtaṃ sāgaropamam /

sarpamāṇamivākāśe vanaṃ bahulapādapam // 7 // dadṛśe pārthivo reṇurjanitastena sarpatā /

dṛṣṭipraṇāśo bhūtānāṃ divaspṛkkurusattama // 8 // tadanīkamatho vīkṣya gajāśvarathasankulam /

karṇaduryodhanakṛpairguptaṃ śāntanavena ca /
droṇena saha putreṇa maheṣvāsena dhīmatā // 9 //

hṛṣṭaromā bhayodvigno nimīlya svadṛśau tadā /
kampamānaśarīraśca pārthaṃ vairāṭirabravīt // 10 //

notsahe kurubhiryoddhuṃ romaharṣaṃ hi paśya me / bahupravīramatyugraṃ devairapi durāsadam /
pratiyoddhuṃ na śaknomi kurusainyaṃ bhayānakam // 11 //

nāśaṃse bhāratīṃ senāṃ praveṣṭuṃ bhīmakārmukām /
devairapi sahendreṇa na śakyaṃ kimpunarnaraiḥ // 12 //

rathanāgāśvakalilaṃ pattidhvajasamākulam /
dṛṣṭvaiva hi parānīkaṃ manaḥ pravyathatīva me // 13 //

yatra droṇaśca bhīṣmaśca kṛpaḥ karṇo viviṃśatiḥ . aśvatthāmā vikarṇaśca somadattaśca bāhlikaḥ /
duryodhanastathā rājā vīro durmarṣaṇaḥ paraḥ // 14 //

nītimanto maheṣvāsāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ /
mattā iva mahānāgā yuktadhvajapatākinaḥ // 15 //

nītimanto maheṣvāsāḥ sarvārthakṛtaniścayāḥ /
tāñjetuṃ samare śūrāndurbuddhirahamāgataḥ // 16 //

dṛṣṭvaiva hi kurūnsarvānvyūḍhānīkānprahāriṇaḥ /
hṛṣitāni ca romāṇi kaśmalenāhataṃ manaḥ // 17 //
vaiśampāyana uvāca /

dṛṣṭvā tu mahatīṃ senāṃ kurūṇāṃ dṛḍhadhanvinām /
paridevayate mandaḥ sakāśe savyasācinaḥ // 18 //

trigartānme pitā yātaḥ śūnye vai praṇidhāya mām /
sarvāṃ senāmupādāya na me santīha sainikāḥ // 19 //

ahameko bahūnbālaḥ kṛtāstrānakṛtaśramaḥ /
pratiyoddhuṃ na śaknoti nivartaya bṛhannale // 20 //
vaiśampāyana uvāca /

taṃ tathā vādinaṃ tatra bībhatsuḥ pratyabhāṣata /
samprahasya punastaṃ vai sarvalokamahārathaḥ // 21 //

bhayena dīnarūpo'si dviṣatāṃ harṣavardhanaḥ /
na ca tāvatkṛtaṃ kiñcitparaiḥ karma raṇājire // 22 //

svayameva ca māmāttha naya māṃ kauravānprati /
sohaṃ tvāṃ tatra neṣyāmi yatraite bahulā dhvajāḥ // 23 //

madhyamāmiṣagṛdhrūnāṃ kurūṇāmātatāyinām . neṣyāmi tvāṃ mahābāho mā tvaṃ hi vimanā bhava /
samudramiva gambhīraṃ kurusainyamarindama // 24 //

strīsakāśe pratijñāya puruṣāṇāṃ hi śṛṇvatām /
vikatthamāno niryātvā brūṣi kiṃ nātra yuddhyase // 25 //

tathā strīṣu pratiśrutya pauruṣaṃ puruṣeṣu ca /
rathamāruhya niryātvā kimarthaṃ nāvabudhyase // 26 //

na cedvijitya gāstvaṃ hi nagaraṃ pratiyāsyasi /
prahasiṣyanti vīrāstvāṃ narā nāryaśca sangatāḥ // 27 //

ahamapyasmi sairandhryā stutaḥ sārathyakarmaṇi /
nāhaṃ śaknomyanirjitya gāḥ prayātuṃ puraṃ prati // 28 //

stotreṇa caiva sairandhryāstava vākyena coditaḥ /
kathaṃ na yuddhyeyamahaṃ kurūnetānsthiro bhava // 29 //
uttara uvāca /

kāmaṃ harantu mātsyānāṃ bhūyāṃsaḥ kuravo dhanam /
prahasantu ca māṃ nāryo narā vā'pi bṛhannale // 30 //

sangrāmeṇa na me kāryaṃ gāvo gacchantu cāpi me /
nagaraṃ ca pravekṣyāmi paśyataste bṛhannale // 31 //
vaiśampāyana uvāca /

ityuktvā prādravadbhīto rathātpraskandya kuṇḍalī /
tyaktvā mānaṃ susantrasto visṛjya saśaraṃ dhanuḥ // 32 //
arjuna uvāca /

naiṣa śūraiḥ smṛto dharmaḥ kṣatriyasya palāyanam /
śreyo hi maraṇaṃ yuddhe na bhītasya palāyanam // 33 //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā tu kauravyaḥ so'vaplutya rathottamāt / tamanvadhāvaddhāvantaṃ rājaputraṃ dhanañjayaḥ /
dīrghāṃ veṇīṃ vidhūnvānaḥ sādhu rakte ca vāsasī // 34 //

vikramantaṃ padanyāsairnamayantaṃ ca bhūtalam . vidhūya veṇīṃ dhāvantamajānanto'rjunaṃ tadā /
sainikāḥ prāhasankecidyoṣidrūpamavekṣya tam // 35 //

taṃ ca śīghraṃ pradhāvantaṃ samprekṣya kuravo'bruvan /
ko'yaṃ dhāvatyasaṅgena pūrvaṃ muktvā rathottamam // 36 //

ka eṣa veṣasañcchanno bhasmaneva hutāśanaḥ /
kiñcidasya yathā puṃsaḥ kiñcidasya yathā striyaḥ // 37 //

ityevaṃ sainikāḥ prāhurdroṇastānidamabravīt /
ācāryaḥ kurupāṇḍūnāṃ matau śukrāṅgiropamaḥ // 38 //

kiṃ vicāreṇa vaḥ kāryametenānusṛtena vā / dhāvantamanudhāvaṃśca nirbhayo bhayaviplutam /
veṇīkalāpaṃ nirdhūya pravibhāti nararṣabhaḥ // 39 //

ākāramarjunasyeva klībarūpaṃ bibharti ca /
rūpeṇa pārthasadṛśaḥ strīveṣasamalankṛtaḥ // 40 //

tadevaitacchirogrīvaṃ tau bāhū parighopamau /
tattadevāsya vikrāntaṃ nāyamanyo dhanañjayāt // 41 //

amareṣviva devendro manuṣyeṣu dhanañjayaḥ /
ekaḥ kosmānupāyāyādanyo loke dhanañjayāt // 42 //

droṇena caivamuktastu karṇaḥ provāca buddhimān /
ekaḥ putro virāṭasya śūnye sannihitaḥ pure // 43 //

sa eṣa kila niryāto bālabhāvānna pauruṣāt /
klībaṃ vai sārathiṃ kṛtvā niryāto nagarādbahiḥ // 44 //

channaṃ satreṇa vai nūnaṃ jānīdhvaṃ yāntamarjunam . te hi naḥ pratisaṃyātuṃ sangrāme na hi śaknuyuḥ /
kathamekatarasteṣāṃ samastānyodhayetkurūn // 45 //

uttaraḥ sārathiṃ kṛtvā niryāto nagarādbahiḥ /
sa no manye dhvajaṃ dṛṣṭvā bhīta eṣa palāyati // 46 //
kṛpa uvāca /

nūnaṃ tameva dhāvantaṃ jighṛkṣati dhanañjayaḥ /
sārathiṃ hyuttaraṃ kṛtvā svayaṃ yoddhumihecchati // 47 //
vaiśampāyana uvāca /

iti sma kuravaḥ sarve vimṛśantaḥ pṛthakpṛthak /
na ca vyavasituṃ vīrā arjunaṃ śaknuvanti te // 48 //

duryodhana uvācedaṃ sainikānrathasattamān . arjuno vāsudevo vā rāmaḥ pradyumna eva vā /
te hi naḥ pratisaṃyātuṃ sangrāme na hi śaknuyuḥ // 49 //

anyo vai klībarūpeṇa yadyāgacchedgavāṃ padam / śastraistīkṣṇairarpayitvā pātayiṣyāmi bhūtale /
kathamekatarasteṣāṃ samastānyodhayetkurūn // 50 //
vaiśampāyana uvāca /

channaṃ tathā taṃ veṣeṇa pāṇḍavaṃ prekṣya sainikāḥ / arjuneti ca netyeva na vyavasyanti te punaḥ /
iti sma kuravaḥ sarve vimṛśantaḥ punaḥ punaḥ // 51 //

dṛḍhevadhī mahāsattvaḥ śakratulyaparākramaḥ /
adyāgacchati cedyoddhuṃ sarvaṃ saṃśayitaṃ balam // 52 //

na cāpyanyataraṃ tatra vyavasyanti dhanañjayāt // 53 //

uttaraṃ tu pradhāvantamanudrutya dhanañjayaḥ /
gatvā śatapadaṃ tūrṇaṃ keśapakṣe parāmṛśat // 54 //

mā mā gṛhāṇa bhadraṃ te dāso'haṃ te bṛhannale / iti vādinamevāśu dhāvantaṃ tarasā'grahīt /
virāṭaputraṃ bībhatsurbalavānarimardanaḥ // 55 //

so'rjunena parāmṛṣṭaḥ paryadevayadārtavat /
bahulaṃ kṛpaṇaṃ caiva vittaṃ prāvedayadbahu // 56 //

suvarṇamaṇimuktānāṃ yadyadicchasi dadmi te /
hastinośvānrathāngāvaḥ striyaśca samalaṅkṛtāḥ // 57 //

śātakumbhasya śuddhasya śreṣṭhasya rajatasya ca /
dadāmi śataniṣkaṃ te muñca māṃ tvaṃ bṛhannale // 58 //

ṣaṣṭiṃ svalankṛtāḥ kanyā grāmamekaṃ dadāmi te /
muñca māṃ tvaṃ bhṛśaṃ dīnaṃ vihvalaṃ bhayakampitam // 59 //

maṇīnaṣṭau ca vaiḍūryānhemabaddhānmahāprabhān /
hemadaṇḍapraticchannaṃ rathaṃ yuktaṃ tu vājibhiḥ // 60 //

mattāṃśca daśa mātaṅgānmuñca māṃ tvaṃ bṛhannale /
gamiṣyāmi puraṃ ṣaṇḍa draṣṭuṃ mātaramadya tām // 61 //

eko'hameva me mātuḥ kumāraḥ kiṃ bruve tataḥ /
vidhirevaṃvidhe kāle tvadvaśaṃ kurute hi mām // 62 //

mātsyasya putro bālo'haṃ tena cāsmi supoṣitaḥ /
mātṛpārśvaśayāno'hamaspṛṣṭātapavāyumān // 63 //

adṛṣṭabālayuddho'haṃ kutaste kuravaḥ kutaḥ /
mātṛpārśvaṃ gamiṣyāmi muñca māṃ tvaṃ bṛhannale // 64 //

pralayārṇavasankāśaṃ dṛśyate kauravaṃ balam // 65 //

strīṇāṃ madhye'hamajñānādvīryaśauryāṅkitāṃ giram / ukto yauvanagarveṇa ko jetuṃ śaknuyātkurūn /
amuktvā māṃ yadi nayermariṣyāmi tavāgrataḥ // 66 //
vaiśampāyana uvāca /

evamādīni vākyāni vilapantamacetasam /
prasabhaṃ puruṣavyāghro rathasyāntikamānayat // 67 //

athainamabravītpārtho bhayārtaṃ naṣṭacetasam // 68 //

ahaṃ yotsyāmi kauravyairhayānsaṃyaccha meti mām /
ādadānaḥ kimarthaṃ tvaṃ palāyanaparo'bhavaḥ // 69 //

yudhyasva kauravaiḥ sārdhaṃ vijayaste bhaviṣyati / yasya yantāsmyahaṃ yuddhe saṃyacchāmi hayottamān /
rājño vā rājaputrasya tasya yuddhe jayo dhruvam // 70 //

sarvathottara yudhyasva yantrā saha mayā kurūn /
jitvā mahīṃ yaśaḥ prāpya bhokṣyase sakalāmimām // 71 //

hato vā prāpsase svargaṃ na śreyaste palāyanam // 72 //

adya sarvānkurūñjitvā yathā jayamavāpsyasi /
tathā'haṃ prayatiṣye'tra sahāyo'tra mato hyaham // 73 //

yadi notsahase yoddhuṃ śatrubhiḥ śatrukarśana /
ehi me tvaṃ hayānyaccha yudhyamānasya śatrubhiḥ // 74 //

prayāhyetadrathānīkaṃ madbāhuparirakṣitaḥ . apradhṛṣyatamaṃ ghoraṃ guptaṃ ghorairmahārathaiḥ /
mā bhaistvaṃ rājaputrāgrya kṣatriyosi parantapa // 75 //

ahaṃ taiḥ kurubhiryotsye pratyāneṣyāmi te paśūn /
praviśaitadrathānīkamapradhṛṣyaṃ durāsadam // 76 //

yantā bhava naraśreṣṭha yotsye'haṃ kurubhiḥ saha /
śūrānsamaracaṇḍāṃśca nayiṣye yamasādanam // 77 //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ bruvāṇo vairāṭiṃ bībhatsuraparājitaḥ /
samāśvāsya bhayārtaṃ tamuttaraṃ bharatarṣabhaḥ // 78 //

itastato viveṣṭantamakāmaṃ bhayapīḍitam /
rathamāropamāyāsa pārthaḥ parapurañjayaḥ // 79 //

tamāropya rathopasthe vilapantaṃ dhanañjayaḥ / gāṇḍīvaṃ dhanurādātumupāyāttāṃ śamīṃ prati /

uttaraṃ taṃ samāśvāsya kṛtvā yantāramarjunaḥ // 80 //