Mahabharata · Chapter 4.38

mahājanasamakṣaṃ tu strīṇāṃ madhye viśeṣataḥ /
gavādhyakṣeṇa samprokto virāṭatanayastadā // 1 //

strīmadhya uktastenāsau vākyaṃ tejaḥpravardhanam /
antaḥpure ślāghamāna idaṃ vacanamabravīt // 2 //
uttara uvāca /

adyāhamanugaccheyaṃ dṛḍhadhanvā gavāṃ padam /
yadi me sārathiḥ kaścidbhavedaśveṣu kovidaḥ // 3 //

tameva nādhigacchāmi yo me yantā samo bhavet /
paśyadhvaṃ sārathiṃ śīghraṃ mama yuktaṃ prayāsyataḥ // 4 //

aṣṭāviṃśatirātraṃ vā māsaṃ vā nūnamantataḥ /
yattadāsīnmahāyuddhaṃ tatra me sārathirhataḥ // 5 //

yadyahaṃ tvadhigaccheyaṃ yo me yantā bhavedyudhi /
tvarāvānadya yāsyāmi samucchritamahādhvajaḥ // 6 //

vigāhya tatparānīkaṃ gajavājirathākulam /
śastrapratāpānnirvīryānkurūñjitvā'naye paśūn // 7 //

duryodhanaṃ vikarṇaṃ ca karṇaṃ vaikartanaṃ kṛpam /
droṇaṃ ca saha putreṇa maheṣvāsānsamāgatān // 8 //

vidrāvayitvā sangrāme dānavānmaghavāniva /
anenaiva muhūrtena punaḥ pratyānaye paśūn // 9 //

śūnyamājñāya kuravaḥ prayāntyādāya godhanam /
kiṃ na śakyaṃ ca taiḥ kartuṃ yadahaṃ tatra nābhavam // 10 //

paśyayuradya me vīryaṃ kuravaste samāgatāḥ /
kinnu pārtho'rjunaḥ sākṣāditi maṃsyanti māṃ pare // 11 //
vaiśampayāna uvāca /

tasya tadvacanaṃ śrutvā strīṣu cātmapraśaṃsanam /
nāmarṣayata pāñcālī bībhatsoḥ parikīrtanam // 12 //

śrutvā tadarjuno vākyamuttareṇa prabhāṣitam /
atītasamaye kāle priyāṃ bhāryāmabhāṣata // 13 //

drupadasya sutāṃ rājñaḥ pāñcālīṃ rūpasammatām . satyārjavaguṇopetāṃ bhartuḥ priyahitaiṣiṇīm /
uvāca rahasi prītaḥ kṛṣṇāṃ sarvārthakovidaḥ // 14 //

uttarāṃ brūhi pāñcāli gatvā kṣipraṃ śucismite // 15 //

iyaṃ kila purā yuddhe khāṇḍave savyasācinaḥ . sārathiḥ pāṇḍuputrasya pārthasya tu bṛhannalā /
mahāñjayo bhavedyuddhe sā cedyantā bṛhannalā // 16 //
vaiśampāyana uvāca /

sā coditā tadā hyena hyarjunena śucismitā /
pāñcālī ca tadā'gamya uttarāyā niveśanam // 17 //

jñātvā tu samayānmuktaṃ candraṃ rāhumukhādiva /
yudhiṣṭhiraṃ dharmaparaṃ satyārjavapathe sthitam // 18 //

amarṣayantī tadduḥkhaṃ kṛṣṇā kamalalocanā /
uttarāmāha vacanaṃ sakhīmadhye vilāsinīm // 19 //

yo'yaṃ yuvā vāraṇayūthapopamo bṛhannalā'smīti jano'bhyabhāṣata /
purā'pi pārthasya sa sārathistadā dhanurdharāṇāṃ pravarasya manye // 20 //

etena vā sārathinā tadā'rjunaḥ sadevagandharvamahāsuroragān /
sarvāṇi bhūtānyajayastasa vīryavānatarpayaccāpi hiraṇyaretasam // 21 //

yadasya saṃsthāmapi tasya saṃyuge jānāmi vīryaṃ paravīramadhyagam /
sangṛhya raśmīnapi cāsya vīryavānādāya cāpaṃ prayayau rathe sthitaḥ // 22 //

na sarvabhūtāni na devadānavā na cāpi sarve kuravaḥ samāgatāḥ /
dhanaṃ hareyustava jātu dhanvino bṛhannalā tūttarasārathiryadi // 23 //

dhanuṣyanavamaścāsīttasya śiṣyo mahātmanaḥ /
sudṛṣṭapūrvo hi mayā carantyā pāṇḍavālaye // 24 //

sa cānena sahāyena khāṇḍavaṃ cādahatpurā /
arjunasya tadā'nena sangṛhītā hayottamāḥ // 25 //

tena sārathinā pārthaḥ sarvabhūtāni sarvaśaḥ /
ajayatkhāṇḍavaprasthe na hi yantā'sti tādṛśaḥ // 26 //
vaiśampāyana uvāca /

tataḥ sairandhrisahitā uttarā bhrāturabravīt /
abhyarthayaināṃ sārathye vīra śīghraṃ bṛhannalām // 27 //

śikṣitaiṣā hi sārathye nartane gītavādite /
sairandhyrāha mahāprājñā stuvantī vai bṛhannalām // 28 //
uttara uvāca /

sairandhri jānāsi mama vrataṃ hi klībena puṃsā na hi saṃvadāmyaham /
sohaṃ na śakṣyāmi bṛhannalāṃ śubhe vaktuṃ svayaṃ yaccha hayānmameti // 29 //
sairandhryuvāca /

bhayakāle tu samprāpte na vrataṃ nāvrataṃ punaḥ / yathā duḥkhaṃ pratarati kartuṃ yuktaṃ caredbudhaḥ /
iti dharmavidaḥ prāhustasmādvācyā bṛhannalā // 30 //

yeyaṃ kumārī suśroṇī bhaginī te yavīyasī /
asyāstu vacanaṃ vīra kariṣyati na saṃśayaḥ // 31 //

yadi te sārathiḥ sā syātkurūnsarvānna saṃśayaḥ /
jitvā gāśca samādāya dhruvamāgamanaṃ bhavet // 32 //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktaḥ sa sairandhryā bhaginīṃ pratyabhāṣata /
gaccha tvamanavadyāṅgi tāmānaya bṛhannalām // 33 //

sā prādravatkāñcanamālyadhāriṇī jyeṣṭhena bhrātrā prahitā yaśasvinī /
bhrāturniyogaṃ tu niśamya subhruḥ śubhānanā hāṭakavajrabhūṣitā // 34 //

sā vajramuktāmaṇihemakuṇḍalā mṛdukramā bhrātṛniyogacoditā /
pradakṣiṇāvartatanuḥ śikhaṇḍinī padmānanā padmadalāyatākṣī // 35 //

tanvī samāṅgī mṛdumandralocanā mātsyasya rājño duhitā vilāsinī /
sā nartanāgāramarālapakṣmā śatahradā meghamivānvapadyata // 36 //

sā nāganāsopamasaṃhitorūraninditā vedivilagnamadhyā /
āsādya tasthau varamālyadhāriṇī pārthaṃ śubhā nāgavadhūriva dvipam // 37 //

tāmāgatāmāyatatāmralocanāmavekṣya pārthaḥ samaye'bhyabhāṣata // 38 //

kimāgatā kāñcanamālyadhāriṇī sugātri kiñcittvaritā'si subhru /
kiṃ te mukhaṃ sundari na prasannamācakṣva śīghraṃ mama cāruhāsini // 39 //
vaiśampāyana uvāca /

sā vajravaiḍūryavikārakuṇḍalā vinidrapadmotpalapannagandhinī /
prasannatārādhipasannibhānanā pārthe kumārī vacanaṃ babhāṣe // 40 //
uttarovāca /

haranti vittaṃ kuravāḥ piturme śataṃ sahasrāṇi gavāṃ bṛhannale /
sā bhrāturaśvānmama saṃyamasva purā pare dūrataraṃ haranti gāḥ // 41 //

sairandhrirākhyāti bṛhannale tvāṃ suśikṣitā sangrahaṇe rathāśvayoḥ /
ahaṃ mariṣyāmi na me'tra saṃśayo mayā vṛtā tatra na cedgamiṣyasi // 42 //
vaiśampāyana uvāca /

tathā niyukto naradevakanyayā narottamaḥ prītamanā dhanañjayaḥ /
uvāca pārthaḥ śubhamandrayā girā śubhānanāṃ śukladatīṃ śucismitām // 43 //

gacchāmi yatrecchasi cāruhāsini hutāśanaṃ prajvalitaṃ viśāmi vā / icchāmi te'haṃ varagātri jīvitaṃ karomi kiṃ te priyamadya sundari /
na matkṛte drakṣyasi tatpuraṃ priye vaivasvataṃ pretapatermahābhayam // 44 //
vaiśampāyana uvāca /

etāvaduktvā kuruvīrapuṅgavo vilāsinīṃ śukladatīṃ śucismitām /
bṛhannalārūpavibhūṣitānano virāṭaputrasya samīpamāvrajat // 45 //

tathā vrajantaṃ varabhūṣaṇairvṛtaṃ mahāprabhaṃ vāraṇayūthapopamam /
gajendrabāhuṃ kamalāyatekṣaṇaṃ kavāṭavakṣasthalamunnatāṃsam // 46 //

tamāgataṃ pārthamamitrakarśanaṃ mahābalaṃ nāgamiva pramāthinam /
vairāṭirāmantrya tato bṛhannalāṃ gavāṃ ninīṣanpadamuttaro'bravīt // 47 //

tamāvrajantaṃ tvaritaṃ prabhinnamiva kuñjaram /
anvagacchadviśālākṣī gajaṃ gajavadhūriva // 48 //

dūrādeva tu samprekṣya rājaputro'bhyabhāṣata /
tvayā sārathinā pārthaḥ khāṇḍave'gnimatarpayat // 49 //

pṛthivīṃ cājayatkṛtsnāṃ kuntīputro dhanañjayaḥ /
sairandhrī tvāṃ mamācaṣṭa sā hi jānāti pāṇḍavān // 50 //

devendrasārathirvīro mātaliḥ khyātavikramaḥ /
sumaho jāmadagneśca viṣṇoryantā ca dārukaḥ // 51 //

sumantro vā dāśaratheḥ sūryayantā tathā'ruṇaḥ /
sarve sārathayaḥ khyātā na bṛhannalayā samāḥ // 52 //

ityukto'haṃ ca sairandhryā tena tvāmāhvayāmi vai /
āhutā tvaṃ mayā sārdhaṃ yoddhuṃ yāhi bṛhannale // 53 //

dūrāddūrataraṃ gāvo bhavanti kurubhirhṛtāḥ /
tathoktā pratyuvācedaṃ rājaputraṃ bṛhannalā // 54 //

kā śaktirmama sārathyaṃ kartuṃ sangrāmamūrdhani . nṛttaṃ vā yadi vā gītaṃ vāditraṃ vā pṛthagvidham /
tatkariṣyāmi bhadraṃ te sārathyaṃ tu kuto mama // 55 //
uttara uvāca /

tvaṃ nartako vā yadi vā'pi gāyakaḥ kṣipraṃ tanutraṃ paridhatsva bhānumat /
abhīkṣṇamāhustava karma pauruṣaṃ striyaḥ praśaṃsanti mamādya cāntike // 56 //
vaiśampāyana uvāca /

ityevamuktvā nṛpasūnusattamastadā smayitvā'rjunamabhyanandayat /
athottaraḥ pāraśavaṃ śatākṣimatsuvarṇacitraṃ parigṛhya bhānumat // 57 //

bṛhannalāyai pradadau svayaṃ tadā virāṭaputraḥ paravīraghātine /
tadājñayā mātsyasutasya vīryavānakartukāmeva samādade tadā // 58 //
bṛhannalovāca /

yadyasti ca raṇe śauryaṃ śakyaḥ syāddviṣatāṃ vadhaḥ /
ahaṃ tvāmabhigacchāmi yatra tvaṃ yāsi tatra bho // 59 //
vaiśampāyana uvāca /

tataḥ sa narmasaṃyuktamakarotpāṇḍavo bahu /
uttarāyāḥ pramukhataḥ sarvaṃ jānannarindamaḥ // 60 //

tamādadānaṃ pramadā jahāsire hyadhomukhaṃ vīravaro'bhyadhārayat /
tatastiraścīnakṛtaṃ sapatnahā hyadhomukhaṃ kavacamathābhyakarṣata // 61 //

samyakprajānannapi satyavikramo hyajñātavatsarvakurupravīraḥ /
ūrdhvaṃ kṣipanvīrataro'bhyadhārayatpunaśca yantā kavacaṃ dhanañjayaḥ // 62 //

evamprakārāṇi bahūni kurvati tasminkumāryaḥ pramadā jahāsire /
tathāpi kurvantamamitrakarśanaṃ naivottaraḥ paryabhavaddhanañjayam // 63 //

taṃ rājaputraḥ samanāhayatsvayaṃ jāmbūnadāntena śubhena varmaṇā /
kṛśānutaptapratimena bhāsvatā jājvalyamānena sahasraraśminā // 64 //

athāsya śīghraṃ prasamīkṣya bhojayadrathe hayānkāñcanajālasaṃvṛtān /
suvarṇajālāntarayoktabhūṣaṇaṃ siṃhaṃ ca sauvarṇamupāśrayadrathe // 65 //

dhanūṃṣi ca vicitrāṇi bāṇāṃśca rucirānbahūn /
āyudhāni ca vai tatra rathopasthe ca sa nyasat // 66 //

āruhya prayayau vīraḥ sabṛhannalasārathiḥ /
athottarā ca kanyāśca sa khyaścaivābruvaṃstadā // 67 //

bṛhannale ānayethā vāsāṃsi rucirāṇi naḥ / pāñcālikārthaṃ sūkṣmāṇi ratnāni vividhāni ca /
vijitya sangrāmagatānbhīṣmadroṇamukhānkurūn // 68 //

atha tā bruvatīḥ kanyāḥ sahitāḥ kurunandanaḥ /
pratyuvāca hasanpārtho meghadundubhinisvanaḥ // 69 //

yadyuttaro'yaṃ sangrāme vijeṣyati mahārathān /
athāhariṣye vāsāṃsi sūkṣmāṇyābharaṇāni ca // 70 //
vaiśampāyana uvāca /

athottaro varma mahāprabhāvaṃ suvarṇavaiḍūryapariṣkṛtaṃ śubham /
āmucya vīraḥ prayayau rathottamaṃ dhanañjayaṃ sārathinaṃ pragṛhya // 71 //

tamuttaraṃ prekṣya rathottame sthitaṃ bṛhannalāṃ caiva mahājanastadā /
striyaśca kanyāśca dvijāśca suvratāḥ pradakṣiṇaṃ maṅgalino'bhyapūjayan // 72 //

yadarjunasyarṣabhatulyagāminaḥ purā'bhavatkhāṇḍavadāhamaṅgalam /
kurūnsamāsādya raṇe bṛhannale sahottareṇāstu tavādya maṅgalam // 73 //