Mahabharata · Chapter 4.20

evaṃ vilapamānāyāṃ pāñcālyāṃ matsyapuṅgavaḥ / aśaktaḥ kīcakaṃ tatra śāsituṃ baladarpitam /
virāṭarājaḥ mūtaṃ tu sāntvenaiva nyavārayat // 1 //

kīcakaṃ matsyarājena kṛtāgasamaninditā /
nāparādhānurūpeṇa daṇḍena pratipāditam // 2 //

pāñcālarājasya sutā dṛṣṭvā surasutopamā / dharmajñā vyavahārāṇāṃ kīcake kṛtakilbiṣe /
punaḥ provāca rājānaṃ smarantī dharmamuttamam // 3 //

samprekṣya ca varārohā sarvāṃstatra sabhāsadaḥ / rājānuvartanaparānkīcakaṃ ca kṛtāgasam /
virāṭaṃ cāha pāñcālī duḥkhenāviṣṭacetanā // 4 //

na rājanrājavatkiñcitsamācarasi kīcake /
dasyūnāmiva te dharmo na satsu parivartate // 5 //

na kīcakaḥ svadharmastho na ca matsyaḥ kathañcana /
sabhāsado'pyadharmajñā ya imaṃ paryupāsate // 6 //

na dharmaṃ kīcako vetti rājabhṛtyāstathaiva ca /
na rājā vinayaṃ brūte amātyāśca na jānate // 7 //

nopālabhe tvāṃ nṛpate virāṭaṃ nṛpasaṃsadi /
nāhametena yuktā vai hantuṃ mātsya tavāntike // 8 //

sabhāsadastu paśyantu kīcakaṃ dharmalaṅghinam /
virāṭanṛpate paśya māmanāthāmanāgasam // 9 //

na sāma phalate duṣṭe duṣṭe daṇḍaḥ prayujyate // 10 //

adaṇḍyāndaṇḍayanrājā daṇḍyāṃścaivāpyadaṇḍayan /
sa rājā na bhavelloke rājaśabdasya bhājanam // 11 //

dīnāndhakṛpaṇāśaktapaṅgukubjajaḍādikān / anāthabālavṛddhāṃśca puruṣānvā striyo'pi vā /
duṣṭacorābhibhūtāṃśca pālayedavanīpatiḥ // 12 //

anāthānāṃ ca nāthaḥ syādapitṝṇāṃ pitā nṛpaḥ . mātā bhavedamātṝṇāmagurūṇāṃ gururbhavet /
agatīnāṃ gatī rājā nṛṇāṃ rājā parāyaṇam // 13 //

viśeṣataḥ parairduṣṭaiḥ parāmṛṣṭaṃ narottamaḥ /
striyaṃ sādhvīmanāthāṃ ca pālayetsvasutāmiva // 14 //

tvadgṛhāvasatiṃ rājannetāvatkālaparyayam /
adhikāṃ tvatsutāyāśca paśya māṃ kīcakāhatāṃ // 15 //
virāṭa uvāca /

parokṣaṃ nābhijānāmi vigrahaṃ yuvayoraham /
arthatattvamavijñāya kiṃ syādakuśalaṃ mama // 16 //
draupadyuvāca /

yeṣāṃ na vairī svapiti padā bhūmimupaspṛśan /
teṣāṃ māṃ māninīṃ bhāryāṃ sūtaputraḥ padā'vadhīt // 17 //

ye ca dadyurna yāceyurbrahmaṇyāḥ satyavādinaḥ / yeṣāṃ dundubhinirghoṣo jyāghoṣaḥ śrūyate bhṛśam /
teṣāṃ māṃ dayitāṃ bhāryāṃ sūtaputraḥ padā'vadhīt // 18 //

tejasvinastathā kṣāntā balavantaśca māninaḥ / maheṣvāsā raṇe śūrā garvitā mānatatparāḥ /
teṣāṃ māṃ māninīṃ bhāryāṃ sūtaputraḥ padā'vadhīt // 19 //

sarvalokamimaṃ hanyuryadi kruddhā mahābalāḥ /
teṣāṃ māṃ dayitāṃ bhāryāṃ sūtaputraḥ padā'vadhīt // 20 //

yeṣāṃ nāsti samaḥ kaścidvīrye satye bale dame /
teṣāṃ māṃ dayitāṃ bhāryāṃ sūtaputraḥ padā'vadhīt // 21 //

yeṣāṃ na sadṛśaḥ kaściddhanādyairbhuvi mānavaḥ /
teṣāṃ māṃ dayitāṃ bhāryāṃ sūtaputraḥ padā'vadhīt // 22 //

tavāgrato viśeṣeṇa prajānāṃ ca hitaiṣiṇaḥ /
paśyato nihatā rājaṃsteneha jagatīpate // 23 //

śaraṇaṃ ye prapannānāṃ bhavanti śaraṇārthinām /
caranti loke pracchannāḥ kvanu te'dya mahābalāḥ // 24 //

kathaṃ te sūtaputreṇa vadhyamānāṃ priyāṃ satīm /
marṣayanti yathā klībā balavanto'titejasaḥ // 25 //

kvanu teṣāmamarṣaśca vīryaṃ teṣāṃ ca tadbalam /
na parīpsanti ye bhāryāṃ vadhyamānāṃ durātmānā // 26 //

mayā'pi śakyaṃ kiṃ kartuṃ virāṭe dharmadūṣaṇe /
māṃ marṣaṃyati yaḥ paśyanvadhyamānāmanāgasam // 27 //

dharmo viddho hyadharmeṇa sabhāṃ yatropatiṣṭhati /
na cedviśalyaḥ kriyate sarve viddhāḥ sabhāsadaḥ // 28 //

yatra dharmo hyadharmema satyaṃ yatrānṛtena ca /
hanyate prekṣamāṇānāṃ hatāstatra sabhāsadaḥ // 29 //
vaiśampāyana uvāca /

tasyāstatkṛpaṇaṃ śrutvā sairandhryāḥ paridevitam / tataḥ sabhyāstu te sarve bhūyaḥ kṛṣṇāmapūjayan /
sādhusādhviti cāpyāhuḥ kīcakaṃ cāpyagarhayan // 30 //

kecitkṛṣṇāṃ praśaṃsanti kecinnindanti kīcakam /
kecinnindanti rājānaṃ keciddevīṃ ca tāṃ narāḥ // 31 //
sabhyā ūcuḥ /

yasyeyaṃ cārusarvāṅgī bhāryā syādāyatekṣaṇā /
paro lābhaśca tasya syānna sa śocetkadācana // 32 //

yasyā gātraṃ śubhaṃ pīnaṃ mukhaṃ jayati paṅkajam /
gatirhaṃsaṃ smitaṃ kundaṃ sauṣā nārhati padvadham // 33 //

dvātriṃśaddaśanā yasyāḥ śvetā māṃsanibandhanāḥ /
snigdhāśca mṛdavaḥ keśāḥ saiṣā nārhati padvadham // 34 //

padmaṃ cakraṃ dhvajaṃ śaṅkhaṃ prāsādo makarastathā /
yasyāḥ pāṇitale santi saiṣā nārhati padvadham // 35 //

āvartāḥ khalu catvāraḥ sarve caiva pradakṣiṇāḥ /
samaṃ gātraṃ śubhaṃ snigdhaṃ yasyā nārhati padvadham // 36 //

acchidrahastapādā ca acchidradaśanā ca yā /
kanyā kamalapatrākṣī kathamarhati padvadham // 37 //

seyaṃ lakṣaṇasampannā pūrṇacandranibhānanā /
surūpiṇī suvadanā neyaṃ yogyā padā vadham // 38 //

devadevīva subhagā śakradevīva śobhanā /
apsarā iva sārūpyānneyaṃ yogyā padā vadham // 39 //

iti smāpūjasaṃstatra kṛṣṇāṃ prekṣya sabhāsadaḥ // 40 //

sā viniḥśvasya suśroṇī bhūmāvantarmukhī sthitā /
tūṣṇīmāsīttadā dṛṣṭvā vivakṣantaṃ yudhiṣṭhiram // 41 //

yudhiṣṭhirasya kopāttu lalāṭe sveda āsravat / abravīddharmaputro'tha sairandhrīṃ mahiṣīṃ priyām /
kṛṣṇāṃ tatra nṛpābhyāśe parivrājakarūpadhṛt // 42 //

gaccha sairandhri mā bhaistvaṃ sudeṣṇāyā niveśanam . rājā hyayaṃ dharmaśīlo virāṭaḥ paralokabhīḥ /
yatastvāṃ na paritrāti satye dharmapathe sthitaḥ // 43 //

bhartāramanurundhantyaḥ kliśyante vīrapatnayaḥ /
śuśrūṣayā kliśyamānāḥ patilokaṃ jayantyuta // 44 //

manye na kālaḥ krodhasya paśyanti patayastava /
tena tvāṃ nābhidhāvanti gandharvāḥ sūryavarcasaḥ // 45 //

śrūyantāṃ te sukeśānte mokṣadharmāśrayāḥ kathāḥ /
yathā dharmaḥ kulastrīṇāṃ dṛṣṭo dharmānurodhanāt // 46 //

nāsti yajñaḥ striyāḥ kaścinna śrāddhaṃ nāpyupoṣaṇam /
yā tu bhartāri śuśrūṣā sā svargāyābhijāyate // 47 //

pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane /
putrastu sthāvire bhāve na strī svātantryamarhati // 48 //

bhīru bhartṛbhayātpatnyo na krudhyanti kadācana / bahubhiśca parikleśairavajñātāśca śatrubhiḥ /
ananyabhāvāḥ śuddhāśca puṇyalokaṃ jayantyuta // 49 //

na krodhakālaṃ niyataṃ paśyanti patayastava / na kruddhānpratiyāyādvai patīṃste vṛtrahā api /
tena tvāṃ nābhidhāvanti gandharvāḥ kāmarūpiṇaḥ // 50 //

yadi te samayaḥ kaścitkṛto hyāyatalocane /
taṃ smarasva kṣamāśīle kṣamā dharmo hyanuttamaḥ // 51 //

kṣamā dharmaḥ kṣamā satyaṃ kṣamā dānaṃ kṣamā tapaḥ /
kṣamāvatāmayaṃ lokaḥ paralokaḥ kṣamāvatāmm // 52 //

dvyaṃśino dvādaśāṅgasya caturviṃśatiparvaṇaḥ /
kastriṣaṣṭhiśatārasya māsonasyākṣamī bhavet // 53 //

gaccha sairandhri gandharvāḥ kariṣyanti tava priyam /
vyapaneṣyanti te duḥkhaṃ yena te vipriyaṃ kṛtam // 54 //

ityevamukte tiṣṭhantīṃ punarevāha dharmarāṭ /
vighnaṃ karoṣi vai bhadre dīvyatāṃ rājasaṃsadi // 55 //

tasmāttvamapi suśroṇi śailūṣīva vibhāsi naḥ /
evamuktā tu sā bhartrā samudvīkṣyābravīdidam // 56 //

satyamuktaṃ tvayā vidvañśailūṣīṃ viddhi māṃ punaḥ /
śailūṣakasya tasyāhaṃ yeṣāṃ jyeṣṭho'kṣakovidaḥ // 57 //

evamuktvā varārohā parimṛjyānanaṃ śubham / keśānvimuktānsaṃyamya rudhireṇa samukṣitān // 58 /

pāṃsukuṇṭhitasarvāṅgī gajarājavadhūriva /
pratasthe nāganāsorūrbharturājñāya śāsanam // 59 //

vimuktā mṛgaśāvākṣī nirantarapayodharā /
prabhā nakṣatrarājasya kālameghairivāvṛtā // 60 //

yasyārthe pāṇḍaveyāstu tyajeyurapi jīvitam / tāṃ te dṛṣṭvā tathā kṛṣṇāṃ kṣamiṇo dharmacāriṇaḥ /
samayaṃ nātivartante velāmiva mahodadhiḥ // 61 //

sā praviśya pravepantī sudeṣṇāyā niveśanam /
rudantī cārusarvāṅgī tasyāstasthāvathāgrataḥ // 62 //

tāmuvāca virāṭasya mahiṣī śāṭhyamāsthitā /
kimidaṃ padmasankāśaṃ sudantoṣṭhākṣināsikam // 63 //

rudantyā avamṛṣṭāsraṃ pūrṇendusamavarcasam / bimboṣṭhaṃ kṛṣṇatārābhyāmatyantaruciraprabham /
nayanābhyāmajihyābhyāṃ mukhaṃ te muñcate jalam // 64 //

kastvā'vadhīdvarārohe kasmādrodiṣi śobhane /
ko viprayujyate dāraiḥ saputraiḥ sahabāndhavaiḥ // 65 //

kasyādya rājā kupito vadhamājñāpayiṣyati /
brūhi kiṃ te priyaṃ karma kaṃ tyaje ghātayāmi vā // 66 //
vaiśampāyana uvāca /

tāṃ niḥśvasyābravītkṛṣṇā jānantī nāma pṛcchasi /
bhrātustvaṃ māmanupreṣya kimevaṃ hi vikatthase // 67 //

kīcako mā'vadhīttatra surāhārīmitogatām /
sabhāyāṃ paśyato rājño yathā vai nirjane vane // 68 //
sudeṣṇovāca /

ghātayāmi sudantoṣṭhi kīcakaṃ yadi manyase / bhrātā yadyeṣa me vyaktaṃ yo'tīto dharmacāriṇīm /
yastvāṃ kāmābhibhūtātmā durlabhāmavamanyate // 69 //
draupadyuvāca /

adyaiva taṃ haniṣyanti yeṣāmāgaskaro hi saḥ /
manye'hamadya vā śvo vā paralokaṃ gamiṣyati // 70 //

bhrātuḥ prayaccha tvaritā jīvacchrāddhaṃ tvamadya vai /
suhṛṣṭaṃ kuru vai cainaṃ nāsūnmanye dhariṣyati // 71 //

teṣāṃ hi mama bhartṝṇāṃ pañcānāṃ dharmacāriṇām /
eko durdhaṣaṇo'tyarthaṃ bale cāpratimo bhuvi // 72 //

nirmanuṣyamimaṃ lokaṃ kuryātkruddho niśāmimām /
na sa sankrudhyate tāvadgandharvaḥ kāmarūpadhṛt // 73 //

nūnaṃ jñāsyati yāvadvai mamaitatpādaghātanam / tatkṣaṇātkīcakaḥ pāpaḥ saputrabhrātṛbāndhavaḥ /
vinaśiṣyati duṣṭātmā yathā duṣkṛtakarmakṛt // 74 //

api caitatpurā proktaṃ nipuṇairmanujottamaiḥ / ekastu kurute pāpaṃ kālapāśavaśaṃ gataḥ /
nīcenātmāparādhena kulaṃ tena vinaśyati // 75 //
vaiśampāyana uvāca /

sudeṣṇāmevamuktvā tu sairandhrī duḥkhamohitā /
kīcakasya vadhārthāya vratadīkṣāmupāgamat // 76 //

abhyarthitā ca nārībhirmānitā ca sudeṣṇayā / na ca snāti na cāśnāti na pāṃsūnparimārjati /
rudhiraklinnavadanā babhūva mṛditekṣaṇā // 77 //

tāṃ tathā śokasantaptāṃ dṛṣṭvā praruditāṃ striyaḥ /
kīcakasya vadhaṃ sarvā manobhiśca śaśaṃsire // 78 //