Mahabharata · Chapter 4.1

nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet //
// janamejaya uvāca /
kathaṃ virāṭanagare mama pūrvapitāmahāḥ . ajñātavāsamuṣitā duryodhanabhayārditāḥ //

pativratā mahābhāgā satataṃ sukhabhāginī /
draupadī sā kathaṃ brahmannajñātā duḥkhitā'vasat //

te ca brāhmaṇamukhyāśca sūtapaurogavaiḥ saha /
ajñātavāsamuṣitāḥ kathaṃ ca paricārakāḥ //
vaiśampāyana uvāca /

yathā virāṭanagare tava pūrvapitāmahāḥ /
ajñātavāsamuṣitāstāvadvakṣyāmi tacchṛṇu //

tathā sa tānvarām̐llabdhvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ /
gatvā'śramaṃ brāhmaṇebhya ācakhyau vṛttamātmanaḥ //

kathayitvā ca tatsarvaṃ brāhmaṇebhyo yudhiṣṭhiraḥ /
araṇīsahitaṃ bhāṇḍaṃ brāhmaṇāya nyavedayat //

tato yudhiṣṭhiro rājā kuntīputro dṛḍhavrataḥ /
samāhūyānujānsarvāniti hovāca bhārata //

dvādaśemāni varṣāṇi rāṣṭrādviproṣitā vayam /
chadmanā hṛtarājyāśca nisvāśca bahuśaḥ kṛtāḥ //

uṣitāśca vane vāsaṃ yathā dvādaśa vatsarān /
ajñātacaryāṃ vatsyāmaśchannā varṣaṃ trayodaśam //
vaiśampāyana uvāca /

dharmeṇa te'bhyanujñātāḥ pāṇḍavāḥ satyavikramāḥ /
ajñātavāsaṃ vatsyantaśchannā varṣaṃ trayodaśam //

upopaviśya vidvāṃsaḥ snātakāḥ saṃśitavratāḥ . ye tatra brāhmaṇā āsanvanavāsasahāyinaḥ /
ye ca bhaktā vasanti sma vanavāse tapasvinaḥ //

tānabruvanmahātmāno hṛṣṭāḥ prāñjalayaḥ sthitāḥ /
abhyanujñāpayiṣyantastānpravāse dhṛtavratāḥ //

viditaṃ bhavatāṃ sarvaṃ dhārtarāṣṭrairyathā vayam /
chadmanā hṛtarājyāśca nisvāśca bahuśaḥ kṛtāḥ //

uṣitāśca vane vāsaṃ yathā dvādaśavatsarān /
bhavadbhireva sahitā vanyāhārā dvijottamāḥ //

ajñātavāsasamayaṃ śeṣaṃ varṣaṃ trayodaśam /
tadvatsyāmo vayaṃ channāstadanujñātumarhatha //

suyodhanaśca duṣṭātmā karṇaśca sahasaubalaḥ /
jānanto viṣamaṃ kuryurasmāsvatyantavairiṇaḥ //

yuktacārāśca yattāśca dāye svasya janasya ca /
durātmanāṃ hi kasteṣāṃ viśvāsaṃ gantumarhati //

api nastadbhavedbhūyo yadvayaṃ brāhmaṇaiḥ saha /
samasteṣu ca rāṣṭreṣu svarājyasthā bhavema hi //

ityuktvā duḥkhaśokārtaḥ śucirdharmasutastadā /
sammūrcchito'bhavadrājā sāsrakaṇṭho yudhiṣṭhiraḥ //

tamathāśvāsayansarve brāhmaṇā bhrātṛbhiḥ saha //

prabudhya duḥkhamohārto dhaumyaṃ dharmabhṛtāṃvaram /
prāvaikṣata tadā rājā sāśrukaṇṭho yudhiṣṭhiraḥ //

atha dhaumyo'bravīdvākyaṃ mahārthaṃ nṛpatiṃ tadā /
āśvāsayaṃstaṃ sa nṛpaṃ bhrātṝṃśca brāhmaṇaiḥ saha //

rājanvidvānbhavāndāntaḥ satyasandho jitendriyaḥ /
naivaṃvidhāḥ pramuhyanti dhīrāḥ kasyāñcidāpadi //

devairapyāpadaḥ prāptāśchannaiśca bahubhistadā /
tatratatra sapatnānāṃ nigrahārthaṃ mahātmabhiḥ //

ditiputrairhṛte rājye devarājaḥ suduḥkhitaḥ /
brahmāṇaṃ toṣayiṣyaṃśca brahmarūpaṃ vidhāya ca //

indreṇa niṣadhaṃ prāpya giriprasthāhvaye pure /
channenoṣya kṛtaṃ karma dviṣatāṃ balanigrahe //

prasādād्brahmaṇo rājanditeḥ putrānmahābalān /
nirjitya tarasā śatrūnpunarlokāñjugopa ca //

viṣṇunā'śmagiriṃ prāpya tadā dityāṃ nivatsyatā /
garbhe vadhārthaṃ daityānāmajñātenoṣitaṃ ciram //

proṣya vāmanarūpeṇa cchannena brahmacāriṇā /
baleryathā hṛtaṃ rājyaṃ vikramaistacca te śrutam //

aurveṇa vasatā channamūrau brahmarṣiṇā tadā /
yatkṛtaṃ tāta lokeṣu tacca sarvaṃ śrutaṃ tvayā //

pracchannenāpi sarvatra hariṇā vṛtranigrahe /
vajraṃ praviśya śakrasya yatkṛtaṃ tacca te śrutam //

hutāśanena yaccāpaḥ praviśya cchannamūṣitam /
vibudhānāṃ hi yatkarma kṛtaṃ taccāpi te śrutam //

yathā vivasvatā tāta channenottamatejasā /
nirdagdhāḥ śatravaḥ sarve vasatā gavi varṣaśaḥ //

viṣṇunā vasatā cātra gṛhe daśarathasya vai /
daśagrīvo hataśchannaṃ saṃyuge bhīmakarmaṇā //

evamete mahātmānaḥ pracchannāstatratatra hi /
ajayañchātravānmukhyāṃstathā tvamapi jeṣyasi //
vaiśampāyana uvāca /

iti dhaumyena dharmajño vākyaiḥ sa pariharṣitaḥ /
śāntabuddhiḥ punarbhūtvā vyaṣṭambhata yudhiṣṭhiraḥ //

athābravīnmahābāhurbhīmaseno mahābalaḥ /
rājānaṃ balināṃ śreṣṭho girā sampariharṣayan //

avekṣaya mahārāja tava gāṇḍīvadhanvanā /
dharmārthaparayā buddhyā na kiñcitsāhasaṃ kṛtam //

sahadevo mayā nityaṃ nakulaśca nivāritau /
śaktau vidhvaṃsane teṣāṃ śatrughnau bhīmavikramau //

na vayaṃ vartma hāsyāmo yasminyokṣyati no bhavān /
tadvidhattāṃ bhavānsarvaṃ kṣipraṃ jeṣyāmahe parān //

ityukto bhīmasenena dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ /
sukhopaviṣṭo vidvadbhistāpasaiḥ saṃśitavrataiḥ //

ye tadbhaktyā'bhavaṃstasminvanavāse tapasvinaḥ . tānabravīnmahāprājñaḥ śiṣṭānrājā kṛtāñjaliḥ /
abhyanujñāpayiṣyanvai tasminvāse dhṛtavrataḥ //

viditaṃ bhavatāṃ sarve rdhārtarāṣṭrairyathā vayam / sammantrāhṛtarājyāśca nissvāśca bahuśaḥ kṛtāḥ /
uṣitāḥ smo vane kṛcchraṃ tathā varṣāṇi dvādaśa //

ajñātacaryāsamayaṃ śeṣaṃ varṣaṃ trayodaśam /
tadvatsyāmaḥ kvacicchannāstadanujñātumarhatha //

ityuktā dharmarājena brāhmaṇāḥ paramāśiṣaḥ /
prayujyāpṛcchya bharatānyathāsvaṃ prayayurgṛhān //

sarve vedavido mukhyā yatayo munayastadā /
āśīruktvā yathānyāyaṃ punardarśanakāṅkṣiṇaḥ //

te tu bhṛtyāśca dūtāśca śilpinaḥ paricārakāḥ /
anujñāpya yathānyāyaṃ punardarśanakāṅkṣiṇaḥ //

saha dhaumyena vidvāṃsastathā te pañca pāṇḍavāḥ /
utthāya prayayurvīrāḥ kṛṣṇāmādāya bhārata //

krośamātramatikramya tasmādvāsānnimittataḥ /
śvobhūte manujavyāghrāśchannavāsārthamudyatāḥ //

pṛthak śāstravidaḥ sarve sarve mantraviśāradāḥ /
sandhivigrahatatvajñā mantrāya samupāviśan //