Mahabharata · Chapter 3.77

praśānte tu pure hṛṣṭe sampravṛtte mahotsave /
mahatyā senayā rājā damayantīmupānayat //

puṇyaślokaṃ tu rājyasthaṃ śrutvā bhīmo mahīpatiḥ /
mudā paramayā yukto babhūva bharatarṣabha //

atha hṛṣṭamanā rājā mahatyā senayā saha /
sutāṃ prasthāpayāmāsa puṇyaślokāya dhīmate //

damayantīmapi pitā satkṛtyaparavīrahā /
prāsthāpayadameyātmā bhīmo bhīmaparākramaḥ //

āgatāyāṃ tu vaidarbhyāṃ saputrāyāṃ nalo nṛpaḥ /
vartayāmāsa mudito dovarāḍiva nandane //

tathā prakāśatāṃ yāto jambūdvīpe sa rājasu /
punaḥ sve cāvasadrājye pratyāhṛtya mahāyaśāḥ //

īje ca vividhairyajñairvidhivaccāptadakṣiṇaiḥ /
tathā tvamapi rājendra sasuhṛdvakṣyase cirāt //

duḥkhametādṛśamprāpto nalaḥ parapurañjayaḥ /
devanena naraśreṣṭha sabhāryo bharatarṣabha //

ekākinaiva sumahannalena pṛthivīpate /
duḥkhamāsāditaṃ ghoraṃ prāptaścābhyudayaḥ punaḥ //

tvaṃ punarbhrātṛsahitaḥ kṛṣṇayā caiva pāṇḍava /
kathāścāpi samākarṇya dharmamevānucintayan //

brāhmaṇaiśca mahābhāgairvedavedāṅgapāragaiḥ /
nityamanvāsyase rājaṃstatra kā paridevanā //

karkoṭakasya nāgas damayantyā nalasya ca /
ṛtuparṇasya rājarṣeḥ kīrtanaṃ kalināśanam //

itihāsamimaṃ cāpi kalināśanamacyuta /
śakyamāśvasituṃ śrutvā tvadvidhena viśāmpate //

asthiratvaṃ ca sañcintya puruṣārthas nityadā /
tasyodaye vyaye cāpi na cintayitumarhasi //

śrutvetihāsaṃ nṛṣate samāśvasihi mā śucaḥ /
vyasane tvaṃ mahārāja na viṣīditumarhasi //

viṣamāvasthite daive pauruṣe'phalatāṃ gate /
viṣādayanti nātmānaṃ sattvāpāśrayiṇo narāḥ //

ye cedaṃ kathayiṣyanti nalas caritaṃ mahat /
śroṣyanti cāpyabhīkṣṇaṃ vai nālakṣmīstānbhajiṣyati //

arthāstasyopapatsyante dhanyatāṃ ca gamiṣyati /
itihāsamimaṃ śrutvā purāṇaṃ śaśvaduttamam //

putrānpautrānpaśūṃścāpi labhate nṛṣu cāgryatām /
ārogyaprītimāṃścaiva bhaviṣti na saṃśayaḥ //

bhayātrasyasi yacca tvamāhvayiṣyati māṃ punaḥ /
akṣajña iti tatte'haṃ nāśayiṣyāmi pārthiva //

vedākṣahṛdayaṃ kṛtsnamahaṃ satyaparākrama /
upapadyasva kaunteya prasanno'haṃ bravīmi te //
vaiśampāyana uvāca /

tato hṛṣṭamanā rājā bṛhadaśvamuvāca ha /
bhagavannakṣahṛdayaṃ jñātumicchāmi tattvataḥ //

kaunteyenaivamuktastu bṛhadaśvo mahāmuniḥ / tato'kṣahṛdayaṃ prādātpāṇḍavāya mahātmane /
labdhvā ca pāṇḍavo rājā viśokaḥ samapadyata //
bṛhadaśva uvāca /

punareva tu vakṣyāmi yastvatto duḥkhito nṛpaḥ /
taṃ śṛṇuṣva mahārāja sarvaduḥkhāpanuttaye //

ikṣvākūṇāṃ kule jāto mahātmā pṛthivīpatiḥ /
triśaṅkuriti vikhyātorājarājo mahādyutiḥ //

hariścandrastato jajñe guṇaratnākaro nṛpāt /
tato viśeṣairvividhairyajñairvipuladakṣiṇaiḥ //

sa tu loke varaḥ puṃsāṃ puṇyaśloko mahāyaśāḥ /
satyavādī madhuravāksatyena bahubhāṣitā //

tasya bhāryā'bhavadbhūmau sauśīlyasamalankṛtā /
uśīnarasya rājarṣerduhitā puṇyalakṣaṇā //

svayaṃvare mahābhāgaṃ varayāmāsa bhāminī /
hariścandraṃ sametānāṃ rājñāṃ madye patiṃ vibhum //

tayā saha mahīpālaḥ satyavatyā manojñayā /
reme ca suciraṃ kālaṃ rājā rājyamavāpya ca //

tasyāṃ devyāṃ hariścandrājjajñe rājīvalocanaḥ /
putraḥ puṇyavatāṃ śreṣṭho lohitāśva iti śrutaḥ //

devyā putreṇa sahitaḥ puṇyaśloko mahāyaśāḥ /
vasiṣṭhayājyo nṛpatirīje śuṇyairmahādhvaraiḥ //

etasminneva kāle tu viśvāmitro divaṃ gataḥ /
puruhūtapurīṃ ramyāmājagāmendrasevayā //

upasthāne ca saṃvṛtte devendrasya mahātmanaḥ /
ājagāma vasiṣṭho'pi vāmadevasahāyavān //

upasthāne ca saṃvṛtte sukhāsīne purandare /
varṇyamāneṣu ca tadā satyavādiṣu rājasu //

tasyāṃ saṃsadisarvasmāddhariścandro'pi paprathe /
yajñadānatapaḥśīlasatyavākyadṛjhavrataiḥ //

vasiṣṭhaḥ paramaprītaḥ svayājyaparikīrtanāt /
tathāpi viśvāmitrastaṃ na sehe satyabhūṣitam //

hariścandraṃ prati tadā viśvāmitravasiṣṭhayoḥ /
paṇaḥ kṛtastadā paścādviśvāmitreṇa pārthivaḥ //

rājyāccāpi sukhāccāpi sahasā cāvaropitaḥ /
avāpa paramaṃ duḥkhaṃ maraṇādamanoharam //
vaiśampāyana uvāca /

tacchrutvā paramaprīto dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ / bhrātṛbhirbrāhmaṇaiścaiva draupadyā ca samanvitaḥ /
vismayaṃ paramaṃ gatvā sādhusādhvityabhāṣata //

tato hariścandrakathāṃ ca sarve śrutvā tu rājā manujendraketuḥ /
vihāya śokaṃ vijahāra bhūyaḥ smaranhariścandramanantakīrtim //

kathāmevaṃ tathā kṛtvā hariścandranalāśrayām / āmantrya pāṇḍavānsarvānbṛhadaśvo jagāma ha /
uktvā cāśu saro'gacchadupaspraṣṭuṃ mahātapāḥ //

bṛhadaśva gate pārthamaśrauṣītsavyasācinam /
vartamanaṃ tapasyugre vāyubhakṣaṃ manīṣiṇam //

brāhmaṇaebhyastapasvibhyaḥ sampatadbhyastatastataḥ /
tīrthaśailavanebhyaśca sametebhyo dṛḍhavrataḥ //

itipārtho mahābāhurdurāpaṃ tapa āsthitaḥ /
na tathā dṛṣṭapūrvo'nyaḥ kaścidugratapā iti //

yathā dhanañjayaḥ pārthastapasvī niyatavrataḥ /
munirekacaraḥ śrīmāndharmo vigrahavāniva //

taṃ śrutvā pāṇḍavo rājaṃstapyamānaṃ mahāvane /
anvaśocata kaunteyaḥ priyaṃ vai bhrātaraṃ jayam //

dahyamānena tu hṛdā śaraṇārthī mahāvane /
brāhmaṇānvividhajñānānparyapṛcchadyudhiṣṭhiraḥ //

pratigṛhyākṣahṛdayaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ /
āsīddhṛṣṭamanā rājanbhīmasenādibhiryutaḥ //

svabhrātṝnsahitānpaśyankuntīputro yudhiṣṭhiraḥ /
apaśyannarjunaṃ tatrababhūvāśrupariplutaḥ //

santapyamānaḥ kaunteyo bhīmasenamuvāca ha /
kadā drakṣyāmi vai bhīma pārtamatra tavānujam //

matkṛte hi kuruśreṣṭha taṣyate paramaṃ tapaḥ /
tasyākṣahṛdayajñānamākhyāsyāmi kadā nbaham //

sa hi śrutvā'kṣahṛdayaṃ samupāttaṃ mayā vibho / prahṛṣṭaḥ puruṣavyāghro bhaviṣyati na saṃśayaḥ //