Mahabharata · Chapter 3.65

hṛtarājye nale bhīmaḥ sabhārye'darśanaṃ gate /
cintayāmāsa bahuśaḥ sahāmātyairnarādhipaḥ //

samāhūya dvijānsarvānidaṃ vacanamabravīt /
agrahāraṃ ca dāsyāmigrāmaṃ nagarasammitam //

damayantīṃ nalaṃ caiva paryanveṣati yo dvijaḥ /
gavāṃ śatasahasrāṇi dātā tasmai dvijātaye //

ityuktvā brāhmaṇānsarvānsamāhūya dvijottamān /
prasthāpayāmāsa tadā tayordarśanakāṅkṣayā //

sandideśa ca tānbhīmo vasu dattā ca puṣkalam /
mṛgayadhvaṃ nalaṃ caiva damayantīṃ ca me sutām //

asminkarmaṇi niṣpanne vijñāte niṣadhādhipe /
gavāṃ sahasraṃ dāsyāmi yo vastāvānayiṣyati //

agrahārāṃśca dāsyāmi grāmaṃ nagarasammitam /
hiraṇyañca suvarṇaṃ ca dāsīdāsaṃ tathaiva //

na cecchakyāvihānetuṃ damayantī nalo'pi vā /
jñātamātre'pi dāsyāmi gavāṃ daśaśataṃ dhanam //

ityuktāste yayurhṛṣṭā brāhmaṇāḥ sarvato diśam / purarāṣṭrāṇi cinvanto naiṣadhaṃ saha bhāryayā /
naiva kvāpi prapaśyanti nalaṃ vā bhīmaputrikām //

tataścedipurīṃ ramyāṃ sudevo nāma vai dvijaḥ /
vicinvāno'tha vaidarbhīmapaśyadrājaveśmani //

tayaiva rājamātā ca brāhmaṇānparyaveṣayat /
bhojanārthe sudevo'pi tatraiva praviveśa ha //

kṛśāṃ vivarṇāṃ malināṃ bhartṛśokaparāyaṇām /
puṇyāhavācane rājñaḥ sunandāsahitāṃ sthitām //

mandaṃ prakhyāyamānena rūpeṇāpratimena tām /
nibaddhāṃ dhūmajālena prabhāmiva vibhāvasoḥ //

tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām /
tarkayāmāsa bhaimīti kāraṇairupapādayan //
sudeva uvāca /

yatheyaṃ me purā dṛṣṭā tathārūpeyamaṅganā /
kṛtārthosmyadya dṛṣṭvemāṃ lokakāntāmiva śriyaṃ //

pūrṇacandrānanāṃ śyāmāṃ cāruvṛttapayodharām /
kurvantīṃ prabhayā devīṃ sarvāvitimirā diśaḥ //

cārupadmaviśālākṣīṃ manmathasya ratīmiva /
iṣṭāṃ samastalokasya pūrṇacandraprabhāmiva //

vidarbhasarasastasmāddaivadoṣādivoddhṛtām /
malapaṅkānuliptāṅgīṃ pramlānāṃ nalinīmiva //

paurṇamāsīmiva niśāṃ rāhugrastaniśākarām /
patiśokākulāṃ dīnāṃ kṛśastrotāṃ nadīmiva //

vidhvastaparṇakamalāṃ vitrāsitavihangamām /
hastihastaparikliṣṭāṃ vyākulāmiva padminīm //

sukumārīṃ sujātāṅgīṃ ratnagarbhagṛhocitām /
dahyamānāmivārkeṇa mṛṇālīmiva coddhṛtām //

rūpaudāryaguṇopetāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām /
candralekhāmiva navāṃvyomni nīlābhrasaṃvṛtām //

kāmabhogaiḥ priyairhīnāṃ hīnāṃ bandhujanena ca /
dehaṃ dhārayatīṃ dīnaṃ bhartṛdarśanakāṅkṣayā //

bhartā nāma paraṃ nāryā bhūṣaṇaṃ bhūṣaṇairvinā /
eṣā hi rahitā tena śobhamānā na śobhate //

duṣkaraṃ kurute'tyantaṃ hīno yadanayā nalaḥ /
dhārayatyātmano dehaṃ na śokenāpi sīdati //

imāmasitakeśāntāṃ śatapatrāyatekṣaṇām /
sukhārhāṃ duḥkhitāṃ dṛṣṭvā mamāpi vyathate manaḥ //

kadā nu khaluḥ duḥkhasya pāraṃ yāsyati vai śubhā /
bhartuḥ samāgamātsādhvīrohiṇī śaśino yathā //

asyā nūnaṃ punarlābhānnaiṣadhaḥ prītimeṣyati /
rājā rājyaparibhraṣṭaḥ punarlabdhveva medinīm //

tulyaśīlavayoyuktāṃ tulyābhijanasaṃvṛtam /
naiṣadho'rhati vaidarbhīṃ taṃ ceyamasitekṣaṇā //

yuktaṃ tasyāprameyasya vīryasatvavato mayā /
samāśvāsayituṃ bhāryāṃ patidarśanalālasām //

ahamāśvāsayāmyenāṃ pūrṇacandranibhānanām /
adṛṣṭaduḥkhāṃ duḥkhārtāṃ dhyānarodanatatparām //
bṛhadaśva uvāca /

evaṃ vimṛśya vividhaiḥ kāraṇairlakṣaṇaiśca tām /
upagamya tato bhaimīṃ sudevo brāhmaṇo'bravīt //

ahaṃ sudevo vaidarbhi bhrātuste dayitaḥ sakhā /
bhīmasya vacanādrājñastvāmanveṣṭumihāgataḥ //

kuśalī te pitā rājñi jananī bhrātaraśca te /
āyuṣmantau kuśalinau tatrasthau dārakau ca te //

tvatkṛtebandhuvargāśca gatasatvā ivāsate /
anveṣṭāro brāhmaṇāśca bhramanti śataśo mahīm //
bṛhadaśva uvāca /

abhijñāya sudevaṃ taṃ damayantī yudhiṣṭhira /
paryapṛcchata tānsarvānkrameṇa suhṛdaḥ svakān //

ruroda ca bhṛśaṃ rājanvaidarbhī śokakarśitā /
dṛṣṭvā sudevaṃ sahasā bhrāturiṣṭaṃ dvijottamam //

tato rudantīṃ tāṃ dṛṣṭvā sunandā śokakarśitā /
sudevena sahaikānte kathayantīṃ ca bhārata //

janitryāḥ preṣayāmāsa sairandhrī rudate bhṛśam /
brāhmaṇena sahāgamya tāṃviddhi yadi manyase //

atha cedipatermātā rājñaścāntaḥpurāttadā /
jagāma yatrasā bālā brāhmaṇena sahābhavat //

tataḥ sudevamānāyya rājamātā viśāmpate /
papraccha bhāryā kasyeyaṃ sutā vā kasya bhāminī //

kathaṃ ca naṣṭā jñātibhyo bharturvā vāmalocanā /
tvayā ca viditā vipra kathamevangatā satī //

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tvattaḥ sarvamaśeṣataḥ /
tattvena hi mamācakṣva pṛcchantyādevarūpiṇīm //

evamuktastayā rājansudevo dvijasattamaḥ / sukhopaviṣṭa ācaṣṭa damayantyā yathātatham //