Mahabharata · Chapter 3.60

apakrānte nale rājandamayantī gataklamā /
abudhyata varārohā santrastā vijane vane //

apaśyamānā bhartāraṃ śokaduḥkhasamanvitā /
prākrośaduccaiḥ santrastā mahārājeti naiṣadham //

hā nātha hā mahārāja hā svāminkiṃ jahāsi mām /
hā hatā'smi vinaṣṭā'smi bhītā'smi vijane vane //

nanu nāma mahāraja dharmajñaḥ satyavāgasi /
kathaṃvidhastvaṃhi tathā suptāmutsṛjya māṃ gataḥ //

kathamutsṛjyagantā'si vaśyāṃ bhāryāmanuvratām /
viśeṣato nāpakṛtaḥ pareṇāpakṛto hyasi //

śakyase na giraḥ satyāḥ kartuṃ mayi nareśvara /
yāstvayā lokapālānāṃ sannidhau kathitāḥ purā //

nākāle vihito mṛtyurmartyānāṃ puruṣarṣabha /
yatra kāntā tvayotsṛṣṭā muhūrtamapi jīvati //

paryāptaḥ parihāso'yametāvānpuruṣarṣabha /
bhṛśaṃ bhītāsmi durdharṣa darśayātmānamīśvara //

dṛśyase dṛśyase rājanneṣa tiṣṭhasi naiṣadha /
āvārya gulmairātmānaṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase //

nṛśaṃsāṃ vata rājendra yanmāmevangatāmiha /
vilapantīṃ samāliṅgya nāśvāsayasi pārthiva //

na śocāmyahamātmānaṃ na cānyadapi kiñcana /
kathaṃ nu bhavitāsyeka iti tvāṃ nṛpa śocaye //

kathaṃ nu rājaṃstṛṣitaḥ kṣukṣitaḥ śramakarśitaḥ /
sāyāhne vṛkṣamūleṣu māmapaśyanbhaviṣyasi //

tataḥ sā tīvraśokārtā pradīpteva ca manyunā /
itaścetaśca rudatī paryadhāvata duḥkhitā //

muhurutpatate bālā muhuḥ patati vihvalā /
muhurālīyate bhītā muhuḥ krośati roditi //

atīva śokasantaptā muhurniḥśvas vihvalā /
uvāca bhaimī niḥśvas rodamānā pativratā //

yasyābhiśāpādduḥkhārto naiṣa nandati naiṣadhaḥ /
tasya bhūtasya tadduḥkhādduḥkhamabhyadhikaṃ bhavet //

apāpacetasaṃ pāpo ya evaṃ kṛtavānnalam /
tasmādduḥkhataraṃ prāpya jīvatvamasukhajīvikām //

evaṃ tu vilapantī sā rājño bhāryā mahātmanaḥ /
anveṣati sma bhartāraṃ vane śvāpadasevite //

unmattavadbhīmasutā vilapantī tatastataḥ /
hāhā rājanniti muhuritaścetaśca dhāvati //

tāṃ śuṣyamāṇāmatyarthaṃ kurarīmiva vāśatīm / karuṇaṃ bahuśocantīṃ vilapantīṃ sumadhyamām /

sahasā'bhyāgatāṃ bhaimīmabhyāśaparivartinīm /
jagrāhājagaro grāho mahākāyaḥ kṣudhānvitaḥ //

sā grasyamānā graheṇa śokena ca parājitā /
nātmānaṃ śocati tathā yathā śocati naiṣadham //

dvā nātha māmiha vane grasyamānāmanāgasam /
grāheṇānena vijane kimarthaṃ nānudhāvasi //

kathaṃ bhaviṣyasi punarmāmanusmṛtya naiṣadha / [kathaṃ bhavāñjagāmādya māmutsṛjya vane prabho.]
pāpānmuktaḥ punarlabdhvā buddhiṃ coto dhanāni ca //

śrāntasya te kṣudhārtas pariglānasya naiṣadha /
kaḥ śramaṃ rājaśārdūla nāśayiṣyati te'nagha //
bṛhadaśca uvāca /

tāṃ tu dṛṣṭvā tathā grastāmurageṇāyatekṣaṇām /
ākrandamānāṃ saṃśrutya javenābhisasāra ha //

tāṃ tu dṛṣṭvā tathā grastāmurageṇāyatekṣaṇām / tvaramāṇo mṛgavyādhaḥ sañcarangahane vane /
samabhikramya vegena satvaraḥ sa vanecaraḥ //

mukhe taṃ pāṭayāmāsa śastreṇa niśitena ca /
nirviceṣṭaṃ bhujaṅgaṃ taṃ viśas mṛgajīvanaḥ //

mokṣayitvā sa tāṃvyādhaḥ prakṣālya salilena ha /
samāśvāsya kṛtāhārāmatha papraccha bhārata //

kasya tvaṃ mṛgaśāvākṣi kathaṃ cāsyāgatā vanam /
kathaṃ cedaṃ mahatkṛcchraṃ prāptavatyasi bhāmini //

damayantī tathā tena pṛcchyamānā viśāmpate /
sarvametadyathāvṛttamācacakṣe'sya bhārata //

tāmardhavastrasaṃvītāṃ pīnaśroṇipayodharām /
sukumārānavadyāṅgīṃ pūrṇacandranibhānanām //

arālapakṣmanayanāṃ tathā madhurabhāṣiṇīm /
lakṣayitvā mṛgavyādhaḥ kāmasya vaśamīyivān //

tāmatha ślakṣṇayā vācā lubdhako mṛdupūrvayā /
sāntvayāmāsa kāmārtastadabudhyata bhāminī //

damayantyapi taṃ duṣṭamupalabhya pativratā /
tīvraroṣasamāviṣṭā prajajvāleva manyunā //

sa tu pāpamatiḥ kṣudraḥ pradharṣayitumāturaḥ /
durdharṣāṃ tarkayāmāsa dīptāmagniśikhāmiva //

damayantī tu duḥkhārthā patirājyavinākṛtā /
atītavākyathe kāle śaśāpainaṃ ruṣā kila //

yathā'haṃ naiṣadhādanyaṃ manasā'pi na cintaye /
tathā'yaṃ patatāṃ kṣudraḥ parāsurmṛgajīvanaḥ //

uktamātre tu vacane tayā sa mṛgajīvanaḥ / vyasuḥ papāta medinyāmagnidagdha iva drumaḥ //