Mahabharata · Chapter 3.39

gateṣu teṣu sarveṣu tapasviṣu mahātmasu /
pinākapāṇirbhagavānsarvapāpaharo haraḥ //

kairātaṃ veṣamāsthāya kāñcanadrumasannibham /
vibhrājamāno vapuṣā girirmerurivāparaḥ //

śrīgaddhanurupādāya śarāṃścāśīviṣopamān /
niṣpapāta mahārciṣmāndahankakṣamivānalaḥ //

devyā sahomayā śrīmānsamānavrataveṣayā /
nānāveṣadharairhṛṣṭairbhūtairanugatastadā //

kirātaveṣasañchannaḥ strībhiścāpi sahasraśaḥ /
aśobhata tadā rājansa deśo'tīva bhārata //

kṣaṇena tadvanaṃ sarvaṃ niḥśabdamabhavattadā /
nādaḥ prasravaṇānāṃ ca pakṣiṇāṃ cāpyupāramat //

sa sannikarṣamāgamya pārthasyākliṣṭakarmaṇaḥ /
mūkaṃ nāma diteḥ putraṃ dadarśādbhutadarśanam //

vārāhaṃ rūpamāsthāya tarjayantamivārjunam /
hantuṃ paramaduṣṭātmā tamuvācātha phalgunaḥ //

gāṇḍīvaṃ dhanurādāya śarāṃścāśīviṣopamān /
sajyaṃ dhanurvaraṃ kṛtvā jyāghoṣeṇa ninādayan //

yanmāṃ prārthayase hantumanāgasamihāgatam /
tasmāttvāṃ pūrvamevāhaṃ neṣyāmi yamasādanam //

dṛṣṭvā taṃ prahariṣyantaṃ phalgunaṃ dṛḍhadhanvinam /
kirātarūpī sahasā vārayāmāsa śankaraḥ //

mayaiṣa prārthitaḥ pūrvaṃ nīlameghasamaprabhaḥ /
anādṛtyaiva tadvākyaṃ prajahārātha phalgunaḥ //

kirātaśca samaṃ tasminnekalakṣye mahādyutiḥ /
pramumocāśaniprakhyaṃ śaramagniśikhopamam //

tau muktau sāyakau tābhyāṃ samaṃ tatra nipetatuḥ /
mūkasya gātre vistīrṇe śailapṛṣṭhanibhe tadā //

yathā'śanairviniṣpeṣo vajrasyeva ca parvate /
tathā tayoḥ sannipātaḥ śarayorabhavattadā //

sa viddho bahubhirbāṇairdīptāsyaiḥ pannagairiva /
mamāra rākṣasaṃ rūpaṃ bhūyaḥ kṛtvā sudāruṇam //

sa dadarśa tato jiṣṇuḥ puruṣaṃ kāñcanaprabham /
kirātaveṣasañchannaṃ strīsahāyamamitrahā //

tamabravītprītamanā kaunteyaḥ prahasanniva /
ko bhavānaṭate śūnye vane rastrīgaṇasaṃvṛtaḥ //

na tvamasminvane ghore bibheṣi kanakaprabha /
kimarthaṃ ca tvayā viddho mṛgo'yaṃ matparigrahaḥ //

mayā'bhipannaḥ pūrvaṃ hi rākṣaso'yamihāgataḥ /
kāmātparibhavādvā'pi na me jīvanvimokṣyase //

na hyeṣa mṛgayādharmo yastvayā'dya kṛto mayi /
tena tvāṃ bhraṃśayiṣyāmi jīvitātparvatāśrayam //

ityuktaḥ pāṇḍaveyena kirātaḥ prahasanniva /
uvāca ślakṣṇayā vācā pāṇḍavaṃ savyasācinaṃ //

na matkṛte tvayā vīraḥ bhīḥ kāryā vanamantikāt /
iyaṃ bhūmiḥ sadā'smākamucitā vasatāṃ vane //

tvayā tu duṣkaraḥ kasmādiha vāsaḥ prarocitaḥ /
vayaṃ tu bahusattve'sminnivasāmastapodhana //

bhavāṃstu kṛṣṇavatmārbhaḥ sukumāraḥ sukhocitaḥ /
kathaṃ śūnyamimaṃ deśamekākī vicariṣyati //
arjuna uvāca /

gāṇḍīvamāśrayaṃ kṛtvā nārājāṃścāgnisannibhān /
nivasāmi mahāraṇye dvitīya iva pāvakaḥ //

eṣa cāpi mayā janturmṛgarūpaṃ samāśritaḥ /
rākṣaso nihato ghoro hantuṃ māmiha cāgataḥ //
kirāta uvāca /

mayaiṣa dhanvanirmuktaistāḍitaḥ pūrvameva hi /
bāṇairabhihataḥ śete nītaśca yamasādanam //

mamaivāyaṃ lakṣyabhūtaḥ pūrvameva parigrahaḥ /
mamaiva ca prahāreṇa jīvitādvyaparipitaḥ //

doṣānsvānnārhase'nyasmai vaktuṃ svabaladarpitaḥ /
abhiṣaktosmi mandātmanna me jīvanvimokṣyase //

sthiro bhava vimokṣyāmi sāyakānaśanīniva /
ghaṭasva parayā śaktyā muñca tvamapi sāyakān //

tasya tadvacanaṃ śrutvā kirātasyārjunastadā /
roṣamāhārayāmāsa tāḍayāmāsa ceṣubhiḥ //

tato hṛṣṭena manasā pratijagrāha sāyakān /
bhūyobhūya iti prāha mandamandetyuvāca ha //

praharasva śarānetānnārācānmarmabhedinaḥ /
ityukto bāṇavarṣaṃ sa mumoca sahasā'rjunaḥ //

tatastau tatrasaṃrabdhau garjamānau muhurmuhuḥ /
śarairāśīviṣākāraistatakṣāte parasparam //

tato'rjunaḥ śaravarṣaṃ kirāte samavāsṛjat /
tatprasannena manasā pratijagrāha śankaraḥ //

muhūrtaṃ śaravarṣaṃ tu pratigṛhya pinākadhṛk /
akṣatena śarīreṇa tasthau girivācalaḥ //

sa dṛṣṭvā bāṇavarṣaṃ tu maghībhūtaṃ dhanañjayaḥ /
paramaṃ vismayaṃ cakre sādhusādhviti cābravīt //

aho'yaṃ sukumārāṅgo himavacchikharāśrayaḥ /
gāṇḍīvamuktānnārācānpratigṛhṇātyavihvalaḥ //

ko'yaṃ devo bhavetsākṣādrudro yakṣaḥ suro'suraḥ /
vidyate hi giriśreṣṭhe tridaśānāṃ samāgamaḥ //

na hi madvāṇajālānāmutsṛṣṭānāṃ sahasraśaḥ /
śakto'nyaḥ sahituṃ vegamṛte devaṃ pinākinam //

devo vā yadi vā yakṣo rudrādanyo vyavasthitaḥ /
ahamenaṃ śaraistīkṣṇairnayāmi yamasādanam //

tato hṛṣṭamanā jiṣṇurnārācānmarmabhedinaḥ /
vyasṛjacchatadhā rājanmayūkhāniva bhāskaraḥ //

tānprasannena manasā bhagavām̐llokabhāvanaḥ /
śūlapāṇiḥ pratyagṛhṇācchilāvarṣamivācalaḥ //

kṣaṇena kṣīṇabāṇo'tha saṃvṛttaḥ phalgunastadā /
vitrāsaṃ ca jagāmātha taṃ dṛṣṭvā śarasankṣayam //

cintayāmāsa jiṣṇustu bhagavantaṃ hutāśanam /
purastādakṣayau dattau tūṇau yenāsya khāṇḍave //

kiṃ nu mokṣyāmi dhanuṣā yanme bāṇāḥ kṣayaṃ gatāḥ /
ayaṃ ca puruṣaḥ kopi bāṇāngrasati sarvaśaḥ //

ahamenaṃ dhanuṣkoṭyā raśūlāgreṇeva kuñjaram /
nayāmi daṇḍadhārasya yamasya sadanaṃ prati //

pragṛhyātha dhanuṣkoṭyā jyāpāśenāvakṛṣya ca /
muṣṭibhiścāpi hatavānvajrakalpairmahādyutiḥ //

samprāyudhyaddhanuṣkoṭyā kaunteyaḥ paravīrahā /
tadapyasya dhanurdivyaṃ jagrāha girigocaraḥ //

tato'rjuno grastadhanuḥ khaṅgapāṇiratiṣṭhata /
yuddhasyāntamabhīpsanvai vegenābhijagāma tam //

tasya mūrdhni śitaṃ khaṅgamasaktaṃ parvateṣvapi /
mumoya bhujavīryeṇa vikramya kurunandanaḥ //

takasya mūrdhānamāsādya paphālāsivaro hi saḥ /
tato vṛkṣaiḥ śilābhiśca yodhayāmāsa phalgunaḥ //

tadā vṛkṣānmahākāyaḥ pratyagṛhṇādatho śilāḥ /
kirātarūpī bhagavāṃstataḥ pārtho mahābalaḥ //

muṣṭibhirvajrasaṃsparśairdhūmamutpādayanmukhe /
prajahāra durādharṣe kirātasamarūpiṇi //

tataḥ śakrāśanisamairmuṣṭibhirbhṛśadāruṇaiḥ /
kirātarūpī bhagavānardayāmāsa phalgunam //

tataścaṭacaṭāśabdaḥ sudhoraḥ samajāyata /
pāṇḍavasya ca muṣṭīnāṃ kirātas ca yudhyataḥ //

sumuhūrtaṃ tayoryuddhamabhavallomaharṣaṇam /
bhujaprahārasaṃyuktaṃ vṛtravāsavayoriva //

mahārāja tato jiṣṇuḥ kirātamurasā balī /
pāṇḍavaṃ ca viceṣṭantaṃ kirātopyahanadbalāt //

tayorbhujaviniṣpeṣātsandharṣeṇorasostathā /
samajāyata gātreṣu pāvako'ṅgāradhūmavān //

tata enaṃ mahādevaḥ pīḍya gātraiḥ supīḍitam /
tejasā vkramadroṣāccetastasya vimohayan //

tato'bhipīḍitairgātraiḥ piṇḍīkṛta ivābabhau /
phalguno gātrasaṃruddho devadevena bhārata //

nirucchvāso'bhavaccaiva sanniruddho mahāmanāḥ /
tataḥ papāta sammūḍhastataḥ prīto'bhavadbhavaḥ //

sa muhūrtaṃ tathā bhūtvā sacetāḥ punarutthitaḥ /
rudhireṇāplutāṅgastu pāṇḍavo bhṛśaduḥkhitaḥ //

śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gatvā bhagavantaṃ pinākinam /
mṛnmayaṃ sṇḍilaṃ kṛtvāmālyenāpūjayadbhavam //

tacca mālyaṃ tadā pārthaḥ kirātaśirasi sthitam /
apaśyatpāṇḍavaśreṣṭho harṣeṇa prakṛtiṃ gataḥ //

papāta pādayostasya tataḥ prīto'bhavadbhavaḥ / [uvāca cainaṃ vacasā meghagambhīragīrhasaḥ /
jātavismayamālokya tataḥ kṣīṇāṅgasaṃhatim //
bhava uvāca /

bhobho phalguna tuṣṭosmi karmaṇā'pratimena te /
śauryeṇānena dhṛtyā ca kṣatriyo nāsti te samaḥ //

samaṃ tejaśca vīryaṃ ca mamādya tava cānagha /
prītaste'haṃ mahābāho paśya māṃ bharatarṣabha //

dadāmi te viśālākṣa cakṣuḥ pūrvaṃ munirbhavān /
vijeṣyasi raṇe śatrūnapi sarvāndivaukasaḥ //

[prītyā ca te'haṃ dāsyāmi yadastramanivāritam / tvaṃ hi śakto madīyaṃ tadastraṃ dhārayituṃ kṣaṇāt // ]
vaiśampāyana uvāca /

tato devaṃ mahādevaṃ giriśaṃ śūnapāṇinam /
dadarśa phalgunastatra saha devyā mahādyutim //

sa jānubhyāṃ mahīṃ gatvā śirasā praṇipatya ca /
prasādayāmāsa haraṃ pārthaḥ parapurañjayaḥ //
arjuna uvāca /

kapardinsarvabhūteśa bhaganetranipātana /
[devadeva mahādeva nīlagrīva jaṭādhara //

kāraṇānāṃ ca paramaṃ jāne tvāṃ tryambakaṃ vibhum /
devānāṃ ca gatiṃ devaṃ tvatprasūtamidaṃ jagat //

ajeyastvaṃ tribhirlokaiḥ sadevāsuramānuṣaiḥ /
śivāya viṣṇurūpāya viṣṇave śivarūpiṇe //

dakṣiyajñavināśāya harirūpāya te namaḥ /
lalāṭākṣāya śarvāya mīḍhuṣe śūlapāṇaye //

pinākagoptre sūryāya maṅgalyāya ca vedhase /
prasādaye tvāṃ bhagavansarvabhūtamaheśvara //

gaṇeśaṃ jagataḥ śambhuṃ lokakāraṇakāraṇam /
pradhānapuruṣātītaṃ paraṃ sūkṣmataraṃ haram //

vyatikramaṃ me bhagavankṣantumarhasi śankara /
bhagavandarśanākāṅkṣī prāptosmīmaṃ mahāgirim //

dayitaṃ tava deveśa tāpasālayamuttamam /
prasādaye tvāṃ bhagavansarvalokanamaskṛtam //

kṛto mayā'yamajñānādvimardo yastvayā saha /
śaraṇaṃ pratipannāya tatkṣamasvādya śankara //
vaiśampāyana uvāca /

tamuvāca mahātejāḥ prahasanvṛṣabhadhvajaḥ /
pragṛhya ruciraṃ bāhuṃ kṣāntamityeva phalgunam //

pariṣvajya ca bāhubhyāṃ prītātmā bhagavānharaḥ /
punaḥ pārthaṃ sāntvapūrvamuvāca vṛṣabhadhvajaḥ //

gaṅgāṅgitajaṭaḥ śarvaḥ pārthasyāmitatejasaḥ / pragṛhya ruciraṃ bāhuṃ vṛttaṃ tāmratalāṅgulim //