Mahabharata · Chapter 3.3

śaunakenaivamuktastu kuntīputro yudhiṣṭhiḥ / praṇamya dvijaśārdūlaṃ pūjyavākyaṃ subhāṣitam /
purohitamupāgamya bhrātṛmadhye'bravīṣidam //

prasthitānanuyātāro brāhmaṇā vedapāranāḥ /
na cāsmi poṣaṇe śakto bahuduḥkhasamanvitaḥ //

parityaktuṃ na śaknomi dānaśaktiśca nāsti me /
kathamatra mayā kāryaṃ tadbūhi bhagavanmama //
vaiśampāyana uvāca /

muhūrtamiva sa dhyātvā dharmeṇānvīkṣya tāṃ gatim /
yudhiṣṭhiramuvācaidaṃ dhaumyo dharmabhṛtāṃ varaḥ //

purā sṛṣṭāni bhūtāni pīḍyante kṣudhayā bhṛśam /
tato'nukampaṃyāṃ teṣāṃ savitā svapitā yathā //

gatvottasayaṇaṃ tejo rasānuddhṛtya raśmibhiḥ /
dakṣiṇāyanamāvṛtto mahīṃ varṣati vāriṇā //

kṣetrabhūte tatastasminnoṣadhīroṣadhīyatiḥ /
ravestejaḥ samuddhṛtya janayāmāsa vāriṇā //

niṣiktaścandtejobhiḥ sūyate jagato raviḥ /
oṣadhyaḥ ṣaḍrasā medhyāstadannaṃ prāṇināṃ bhuvi //

evaṃ bhānumayaṃ hyannaṃ bhūtānāṃ prāṇadhāraṇam /
nātho'yaṃ sarvabhūtānāṃ tasmāttaṃ śaraṇaṃ vraja //

rājāno hi mahātmāno yonikarmaviśodhitāḥ /
uddharanti prajāḥ sarvāstapa āsthāya puṣkalam //

bhaumena kārtavīryeṇa vainyena nahuṣeṇa ca /
tapoyogasamādhisthairuddhṛtā hyāpadaḥ prajāḥ //

tathā tvamapi dharmātmankarmaṇā ca viśodhitaḥ /
tapa āsthāya dharmeṇa dvijātīnbhara bhārata //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktastu dhaumyena tatkālasadṛśaṃ vacaḥ / tatastvadhyāpayāmāsa mantraṃ sarvārthasādhakam /
aṣṭākṣaraṃ paraṃ mantramārtasya satataṃ priyam //

[vipratyāgasamādhisthaḥ saṃyatātmā dṛḍhavrataḥ / dharmarājo viśuddhātmā tapa ātiṣṭhaduttamam // ]

puṣpopahārairbalibhirarcayitvā divākaram /
so'vagāhya jalaṃ rājā devasyābhimukho'bhavat //

gāṅgeyaṃ vāryupaspṛśya prāṇāyāmena tasthivān / [śuciḥ prayatavāgbhūtvā stotramārabdhavāṃstataḥ
yudhiṣṭhira uvāca /

tvaṃ bhāno jagataścakṣustvamātmā sarvadehinām /
tvaṃ yoniḥ sarvabhūtānāṃ tvamācāraḥ kriyāvatāṃ //

tvaṃ gatiḥ sarvasāṅkhyānāṃ yogināṃ tvaṃ parāyaṇam /
anāvṛtārgaladvāraṃ tvaṃ gatistvaṃ mumukṣatām //

tvayā sandhāryate lokastvayā lokaḥ prakāśyate /
tvayāpavitrīkriyate nirvyājaṃ pālyate tvayā //

tvāmupasthāya kāle tu brāhmaṇā vedapāragāḥ /
svaśākhāvihitairmantrairarcantyṛṣigaṇārcita //

tava divyaṃ rathaṃ yāntamanuyānti varārthinaḥ /
siddhacāraṇagandharvā yakṣaguhyakapannagāḥ //

trayastriṃśacca vai devāstathā vaimānikā gaṇāḥ /
sopendrāḥ samahendrāśca tvāmiṣṭvāsiddhimāgatāḥ //

upayāntyarcayitvā tu tvāṃ vai prāptamanorathāḥ /
divyamandāramālābhistūrṇaṃ vidyādharottamāḥ //

guhyāḥ pitṛgaṇāḥ sapta ye divyā ye ca mānuṣāḥ /
te pūjayitvā tvāmeva gacchantyāśu pradhānatām //

vasavo maruto rudrā ye ca sādhyā marīcipāḥ /
vālakhilyādayaḥ siddhāḥ śreṣṭhatvaṃ prāṇināṃ gatāḥ //

sabrahmakeṣu lokeṣu saptasvapyakhileṣu ca /
na tadbhūtamahaṃ manye yadarkādatiricyate //

santi cānyāni satvānivīryavanti mahānti ca /
na tu teṣāṃ tathā dīptiḥ prabhāvo vāyathā tava //

jyotīṣitvayi sarvāṇi tvaṃ sarvajyotiṣāṃ patiḥ /
tvayisattvaṃ ca sattvaṃ ca sarvebhāvāśca sāttvikāḥ //

tvattejasā kṛtañcakraṃ sunābhaṃ viśvakarmaṇā /
devārīṇāṃ mado yena nāśitaḥ śārṅgadhanvanā //

tvamādāyāṃśubhistejo nidāghe sarvadehinām /
sarvauṣadhirasānāṃ ca punarvarṣāsu muñcasi //

tapantyante dahantyanye garjantyanye tathā ghanāḥ /
vidyotante pravarṣanti tava prāvṛṣi raśmayaḥ //

na tathā sukhayatyagnirna prāvārā na kambalāḥ /
śītavātārditaṃ lokaṃ yathā tava marīcayaḥ //

trayodaśadvīpavatīṃ gobhirbhāsayase mahīm /
trayāṇāmapi lokānāṃ hitāyaikaḥ pravartase //

tava yadyudayo na syādandhaṃ jagadidaṃ bhavet /
na ca dharmārthakāmeṣu pravarteranmanīṣiṇaḥ //

ādhānapaśubandheṣṭimantrayajñatapaḥkriyāḥ /
tvatprasādādavāpyante brahmakṣatraviśāṃ gaṇaiḥ //

yadaharbrahmaṇaḥ proktaṃ sahasrayugasammitam /
tasya tvamādirantaśca kālajñaiḥ parikīrtitaḥ //

manūnāṃ manuputrāṇāṃ jagato'mānavasya ca /
manvantarāṇāṃ sarveṣāmīśvarāṇāṃ tvamīśvaraḥ //

saṃhārakāle samprāpte tava krodhaviniḥsṛtaḥ /
saṃvartakāgnistrailokyaṃ bhasmīkṛtyāvatiṣṭhate //

tvaddīdhitisamutpannā nānāvarṇa mahāghanāḥ /
sairāvatāḥ sāśanayaḥ kurvantyābhūtasamplavam //

kṛtvā dvādaśadhā'tmānaṃ dvādaśādityatāṃ gataḥ /
saṃhṛtyaikārṇavaṃ sarvaṃ tvaṃ śoṣayasi raśmibhiḥ //

tvāmindramāhustvaṃ rudrastvaṃ viṣṇustvaṃ prajāpatiḥ /
tvamagnistvaṃ manaḥ sūkṣmaṃ prabhustvaṃ brahmaśāśvataṃ //

tvaṃ haṃsaḥ savitā bhānuraṃśumālī vṛṣākapiḥ /
vivasvānmihiraḥ pūṣā mitro dharmastathaiva ca //

sahasraraśmirādityastapanastvaṃ gavāṃ patiḥ /
mārtaṇḍo'rko raviḥ sūryaḥ śaraṇyo dinakṛttathā //

divākaraḥ saptasaptirdhāmakeśī virocanaḥ /
āśugāmī tamoghnaśca haritāśvaśca kīrtyase //

saptamyāgathavā ṣaṣṭhyāṃ bhaktyā pūjāṃ karoti yaḥ /
anirviṇṇo'nahankārī taṃ lakṣmīrbhajate naram //

na teṣāmāpadaḥ santi nādhayo vyādhayastathā /
ye tavānanyamanasā kurvantyarcanavandanam //

sarvarogairvirahitāḥ sarvapāpāvivarjitāḥ /
tvadbhāvabhaktāḥ sukhino bhavanti cirajīvinaḥ //

tvaṃ mamāpannakāmasya sarvātithyaṃ cikīrṣataḥ /
annamannapate dātumabhitaḥ śraddhayā'rhasi //

yeca te'nucarāḥ sarve pādopāntaṃ samāśritāḥ /
māṭharāruṇadaṇḍādyāstāṃstānvande'śanikṣubhān //

kṣubhayā sahitā maitrī yāścānyā bhūtamātaraḥ / tāśca sarvā namasyāmi pāntu māṃ śaraṇāgatam // ]
vaiśampāyana uvāca /

kaṇṭhadaghne jale sthitvā mantraiḥ stotraiśca toṣitaḥ / tato divākaraḥ prīto darśayāmāsa pāṇḍavam /
dīpyamānaḥ svavapuṣā jvalanniva hutāśanaḥ //
vivasvānuvāca /

yatte'bhilaṣitaṃ kiñcittattvaṃ sarvamavāpsyasi /
ahamannaṃ pradāsyāmi sapta pañca ca te samāḥ //

gṛhṇīṣva piṭharaṃ tāmraṃ mayā dattaṃ narādhipa /
yāvadvartsyati pāñcālī pātreṇānena suvrata //

phalamūlāmiṣaṃ śākaṃ saṃskṛtaṃ yanmahānase / caturvidhaṃ tadannādyamakṣayyaṃ te bhaviṣyati /
itaścaturdaśe varṣe bhūyo rājyamavāpsyasi //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā tu bhagavāṃstatraivāntaradhīyata //

labdhvā varaṃ tu kaunteyo jalāduttīrya dharmavit /
jagrāha pādau dhaumyasya bhrātṝṃśca pariṣasvaje //

draupadyā saha-sangamya paśyamāno'payātprābhuḥ /
mahānase tadānnaṃ tu sādhayāmāsa pāṇḍavaḥ //

saṃskṛtaṃ prasavaṃ yāti svalpamannaṃ caturvidham /
akṣayyaṃ vardhate cānnaṃ tenābhojayata dvijān //

bhuktavatsu ca vipreṣu bhojayitvā'nujānapi /
śeṣaṃ vighasasañjñaṃ tupaścādbhuṅkte yudhiṣṭhiraḥ //

yudhiṣṭhiraṃ bhojayitvā śeṣamaśnāti pārṣatī / [draupadyāṃ bhujyamānāyāṃ tadannaṃ kṣayameti ca // ]

evaṃ divākarātprāpya divākarasamaprabhaḥ /
kāmānmanobhilaṣitānbrāhmaṇebhyo'dadātprabhuḥ //

purohitapurogāśca tithinakṣatraparvasu /
ijyārthe sampravartante vidhimantrapramāṇataḥ //

tataḥ kṛtasvastyayanā dhaumyena saha pāṇḍavāḥ /
dvijasaṅghaiḥ parivṛtāḥ prayayuḥ kāmyakaṃ vanam //
janamejaya uvāca /

puṣpopahārabalibhirbahuśaśca yathāvidhi /
sarvātmabhūtaṃ sampūjya yataprāṇo jitendriyaḥ //

stavena kena viprarṣe sa tu rājā yudhiṣṭhiraḥ /
viprārthamārādhitavānsūryamadbhutavikramam //

mayi sneho'sti cedbrahmanyadyanugrahabhāgaham / bhagavannāsti cedgudyaṃ tacca me brūhi sāmpratam //
vaiśampāyana uvāca /

śṛṇuṣvāṃvahito rājañśucirbhūtvā samāhitaḥ /
kṣaṇaṃ ca kuru rājendra guhyaṃ vakṣyāmi te hitam //

dhaumyena tu yathāproktaṃ pārthāya sumahātmane /
nāmnāmaṣṭottaraṃ puṇyaṃ śataṃ tacchṛṇu bhūpate //

sūryo'ryabhā bhagastvaṣṭā pūṣā'rkaḥ savitā raviḥ /
gabhastimānajaḥ kālo mṛtyurdhātā prabhākaraḥ //

pṛthivyāpaśca tejaśca khaṃ vāyuśca parāyaṇam /
somo bṛhaspatiḥ śukro budho'ṅgāraka eva ca //

indro vivasvāndīptāṃśuḥ śuciḥ śauriḥ śanaiścaraḥ /
brahmā viṣṇuśca rudraśca skando vaiśravaṇo yamaḥ //

vaidyuto jāṭharaścāgniraindhanastejasāṃ patiḥ /
dharmadhvajo vedakartā vegāṅgo vedavāhanaḥ //

kṛtaṃ tretā dvāparaśca kaliḥ sarvāmarāśrayaḥ /
kalā kāṣṭhā muhūrtāśca pakṣā māsā ṛtustathā //

saṃvatsarakaro'śvatthaḥ kālacakro vibhāvasuḥ /
puruṣaḥ śāśvato yogī vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ //

lokādhyakṣaḥ surādhyakṣo viśvakarmā tamonudaḥ /
varuṇaḥ sāgaroṃśaśca jīmūto jīvano'rihā //

bhūtāśrayo bhūtapati- sarvabhūtaniṣevitaḥ / maṇiḥ suvarṇo bhūtātmā kāmadaḥ sarvatomukhaḥ /
[sraṣṭā saṃvartako vahniḥ sarvasyādiralolupaḥ

anantaḥ kapilo bhānuḥ kāmadaḥ sarvatomukhaḥ.] jayo viśālo varadaḥ sarvadhātuniṣecitā //

manaḥ suparṇo bhūtādiḥ śīghragaḥ prāṇadhārakaḥ /
dhanvantarirdhūmaketurādidevo'diteḥ sutaḥ //

dvādaśātmā'ravindākṣaḥ pitā mātā pitāmahaḥ /
svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam //

devakartā praśāntātmā viśvātmā viśvatomukhaḥ /
carācarātmā sūkṣmātmā maitreṇa vapuṣā'nvitaḥ //

etadvai kīrtanīyasya sūryasyāmitatejasaḥ /
nāmnāmaṣṭaśataṃ puṇyaṃ śakreṇoktaṃ mahātmanā //

śakrācca nāradaḥ prāpto dhaumyaśca tadantaram /
dhaumyādyudhiṣṭharaḥ prāpya sarvānkamānavāptavān //

suragaṇapitṛyakṣasevitaṃ hyasuraniśācarasiddhavanditam /
varakanakahutāśanaprabhaṃ tvamapi manasyabhidhehi bhāskaram //

sūryodaye yaḥ susamāhitaḥ paṭhe- tta putradārāndhanaratnasañcayān / labheta jātismaratāṃ naraḥ sadā
dhṛtiṃ ca medhāṃ ca sa vindate pumān //

[imaṃ stavaṃ devavarasya yo naraḥ prakīrtayecchucisumanāḥ samāhitaḥ /
sa mucyate śokadavāgnisāgarā- llabheta kāmānmanasā yathepsitān //

[imaṃ stavaṃ prayatamanāḥ samādhinā pachedihānyo'pi varaṃ samarthayan /
tattsya dadyācca ravirmanīṣitaṃ tadā'pnuyādyadyapi tatsudurlabham //

yaścedaṃ dhārayennityaṃ śṛṇuyādvāpyabhīkṣṇaśaḥ / putrārthī labhate putraṃ dhanārthī labhate dhanam /
vidyārthī labhate vidyāṃ puruṣopyathavā striyaḥ //

ubhe sandhye paṭhennityaṃ nārī vā puruṣo yadi /
āpadaṃ prāpya mucyeta baddho mucyeta bandhanāt //

sangrāme ca jayennityaṃ vipulaṃ cāpnuyādvasu / mucyate sarvapāpebhyaḥ sūryalokaṃ sa gacchati // ]