Mahabharata · Chapter 3.29

draupadyā vacanaṃ śrutvā ślakṣṇākṣarapadaṃ śubham /
uvāca draupadīṃ rājā smayamāno yudhiṣṭhiraḥ //

kāraṇe bhavatī kruddhā dhārtarāṣṭrasya durmateḥ / yena krodhaṃ mahāprajñe bahudhā bahumanyase /
krodhamūlaṃ haraṃ śatruṃ kāraṇaiḥ śṛṇu taṃ mama //
yudhiṣṭhira uvāca /

krodho hantā manuṣyāṇāṃ krodho bhāvayitā punaḥ / iti viddhi mahāprātre krodhamūlau bhavābhavau /

yo hi saṃharate krodhaṃ bhāvastasya suśobhane / yo na saṃharate krodhaṃ tasyābhāvo bhavatyuta /
abhāvakāraṇaṃ tasmātkrodho bhavati śobhane //

yaḥ punaḥ puruṣaḥ krodhaṃ nityaṃ visṛjate śubhe /
tasyābhāvāya bhavati krodhaḥ paramadāruṇaḥ //

krodhamūlo vināśo hi prajānāmiha dṛśyate /
tatkathaṃ mādṛśaḥ krodhamutsṛjellokanāśanam //

kruddhaḥ pāpaṃ naraḥ kuryātkruddho hanyādgurūnapi /
kruddhaḥ paruṣayā vācā śreyaso'pyavamanyate //

vācyāvācye hi kupito na prajānāti karhicit /
nākāryamasti kruddhasya nāvācyaṃ vidyate tathā //

hiṃsyātkrodhādavadhyāṃstu vadhyānsampūjayīta ca /
ātmānamapi ca kruddhaḥ preṣayedyamasādanam //

etāndoṣānprapaśyadbhirjitaḥ krodho manīṣibhiḥ /
icchadbhiḥ paramaṃ śreya iha cāmutra cottamam //

taṃ krodhaṃ varjitaṃ dhīraiḥ kathamasmadvidhaśraret /
etaddraupadi saṃsmṛtyana me manyuḥ pravardhate //

ātmānaṃ ca parāṃścaiva trāyate mahato bhayāt /
krudhyantamapratikrudhyandūyoreṣa cikitsakaḥ //

mūḍho yadi kliśyamānaḥ krudhyate'śaktimānnaraḥ /
balīyasāṃ manuṣyāṇāṃ tyajatyātmānamantataḥ //

tasyātmānaṃ santyajato lokā naśyantyanātmanaḥ /
tasmāddraupadyaśaktas manyorniyamanaṃ smṛtam //

vidvāṃstathaiva yaḥ śaktaḥ kliśyamānaḥ prakupyati /
sa nāśayitvā dveṣṭāraṃ paraloke na nandati //

tasmādbalavatā caiva durbalena ca nityadā /
kṣantavyaṃ puruṣeṇāhurāpatsvapi vijānatā //

manyorhi vijayaṃ kṛṣṇe praśaṃsantīha sādhavaḥ /
kṣamāvato jayo nityaṃ sādhoriha satāṃ matam //

satyañcānṛtataḥ śreyo nṛśaṃsāccānṛśaṃsatā / tamevaṃ bahudoṣaṃ ta krodhaṃ sadbhirvivarjitam /
mādṛśo visṛjettasmātsarvalokavināśanam //

tejasvīti yamāhurvai paṇḍitā dīrgadarśinaḥ /
na krodho'bhyantarastas bhavatīti viniścetam //

vastu krodhaṃ samutpannaṃ prajñayā paribādhate /
tejasvinaṃ taṃ viduṣo manyante tattvadarśinaḥ //

kruddho hi kāryaṃ suśroṇi na yathāvatprapaśyati /
nākāryaṃ na ca maryādāṃ naraḥ kruddho'nupaśyati //

hantyavadhyānapi kruddho gurūnrūkṣaistudatyapi /
tasmāttejasi kartavye krodho dūrātpratiṣṭhitaḥ //

dākṣyaṃ hyamarṣaḥ śauryaṃ ca śīghratvamiti tejasaḥ /
guṇāḥ krodhābhibhūtena na śakyāḥ prāptumañjasā //

krodhaṃ tyaktvā tu puruṣaḥ samyaktejo'bhipadyate /
kālayuktaṃ mahāprājñaiḥ kruddhaistejaḥ sudurlabham //

krodhastvapaṇḍitaiḥ śaśvatteja ityabhiniścitam /
rajastu lokanāśāya vihitaṃ mānuṣānprati //

tasmācchaśvattyajetkrodhaṃ puruṣaḥ samyagācaran /
śreyānsvadharmānapago na kruddha iti niścitam //

yadi sarvamabuddhīnāmatikrāntamacetasām /
atikramo madvidhasya kathaṃ svitsyādanindite //

yadi na syurmānuṣeṣu kṣamiṇaḥ pṛthivīsamāḥ /
na syātsandhirmanuṣyāṇāṃ krodhamūlo hi vigrahaḥ //

abhiṣakto hyabhiṣajedāhanyādguruṇā hataḥ /
evaṃ vināśo bhūtānāmamadharmaḥ prathito bhavet //

ākruṣṭa puruṣaḥ sarvaṃ pratyākrośedanantaram /
pratihanyāddhataścaiva tathā hiṃsyācca hiṃsitaḥ //

hanyurhi pitaraḥ putrānputrāścāpi tathā pitṝn /
hanyuśca patayo bhāryāḥ patīnbhāryāstathaiva ca //

evaṃ sankupite loke janma kṛṣṇo na vidyate /
prajānāṃ sandhimūlaṃ hi janma viddhiśubhānane //

tāḥ kṣīyeranprajāḥ sarvāḥ kṣipraṃ draupadi tādṛśāḥ /
tasmānmanyurvināśāya prajānāmabhavāya ca //

yasmāttu loke dṛśyante kṣamiṇaḥ pṛthivīsamāḥ /
tasmājjanma ca bhūtānāṃ bhavaśca pratipadyate //

kṣantavyaṃ puruṣeṇeha sarvāpatsu suśobhane /
kṣamāvato hi bhūtānāṃ janma caiva prakīrtitam //

ākruṣṭastāḍitaḥ kruddhaḥ kṣamate yo bavīyasā / yaśca nityaṃ jitakrodho vidvānuttamapūruṣaḥ /
prabhāvavānapi narastasya lokāḥ sanātanāḥ //

krodhanastvalpavijñānaḥ pretya ceha ca naśyati //

atrāpyudāharantīmā gāthā nityaṃ kṣamāvatām /
gītāḥ kṣamāvatāṃ kṛṣṇe kāśyapena mahātmanā //

kṣamā dharmaḥ kṣamā yajñaḥ kṣamā vedāḥ kṣamā śrutam /
yastamevaṃ vijānāti sa sarvaṃ kṣanturmahati //

kṣamā brahma kṣamā satyaṃ kṣamā bhūtaṃ ca bhāvi ca /
kṣamā tapaḥ kṣamā śaucaṃ kṣamayedaṃ dhṛtaṃ jagat //

ati yajñavidāṃ lokānkṣamiṇaḥ prāpnuvanti ca /
ati brahmavidāṃ lokānati cāpi tapasvinām //

anye vai yajuṣāṃ lokāḥ karmiṇāmapare tathā /
kṣamāvatāṃ brahmaloke lokāḥ paramapūjitāḥ //

kṣamā tejasvināṃ tejaḥ kṣamā brahma tapasvinām /
kṣamā satyaṃ satyavatāṃ kṣamā yajñaḥ kṣamā śabhaḥ //

tāṃ kṣamāṃ tādṛśīṃ kṛṣṇe kathamasmadvidhastyajet /
yatrabrahma ca satyaṃ ca yajñā lokāśca dhiṣṭhitāḥ //

ijyante yajvanāṃ lokāḥ kṣamiṇāmapare tathā / kṣantavyameva satataṃ puruṣeṇa vijānatā /
yadā hi kṣamate sarvaṃ brahma sampadyate tadā //

kṣamāvatāmayaṃ lokaḥ paraścaiva kṣamāvatām /
iha sanmānamṛcchanti paratra ca parā gatim //

yeṣāṃ manyurmanuṣyāṇāṃ kṣamayā'bhihataḥ sadā /
teṣāṃ paratare lokāstasmātkṣāntiḥ parā matā //

iti gītāḥ kāśyapena gāthānityaṃ kṣamāvatām /
śrutvā gāthāḥ kṣamāyāstvaṃ tuṣyadraupadi mā krudhaḥ //

pitāmahaḥ śāntanavaḥ raśamaṃ sampūjayiṣyati /
kṛṣṇaśca devakīputraḥ śamaṃ sampūjayiṣyati //

ācāryo viduraḥ kṣattā śamameva vadiṣyataḥ /
kṛpaśca sañjayaścaiva śamameva vadiṣyataḥ //

somadatto yuyutsuśca droṇaputrastathaiva ca /
pitāmahaśca no vyāsaḥ śamaṃ vadati nityaśaḥ //

etairhi rājā niyataṃ codyamānaḥ śamaṃ prati /
rājyaṃ dāteti me buddhirna cellobhānnaśiṣyati //

kālo'yaṃ dāruṇaḥ prāpto bharatānāmabhūtaye /
niścitaṃ me sadaivaitatpurastādapi bhāmiti //

suyodhano nārhatīti kṣamā māmeva vindati /
arhastatrāhamityevaṃ tasmānmāṃ vindate kṣamā //

etadātmavatāṃ vṛttameṣa dharmaḥ sanātanaḥ / kṣamā caivānṛśaṃsyaṃ ca tatkartā'smyahamañjasā //