Mahabharata · Chapter 3.273

jayadrathastu samprekṣyabhrātarāvudyatāyudhau /
prādāvattūrṇamavyagro jīvitepsuḥ suduḥkhitaḥ //

latābhiḥ saṃvṛte kakṣe kirīṭaṃ ratnabhāsvaram /
apavidhyapradhāvantaṃ nilīyantaṃ vanāntare //

bhīmasenastu taṃ kakṣe līyamānaṃ bhayākulam / mārgamāṇo'vatīryāśu rathādratnavibhūpitāt /
abhidrutya nijagrāhakeśapakṣe hyamarṣaṇaḥ //

samudyamya ca taṃ bhīmo niṣpipepa mahītale /
gale gṛhītvārājānaṃ pātayāmāsa caiva ha //

punaḥ sa jīvamānasya tasyotpatitumicchataḥ /
padā mūrdhni mahābāhuḥ prāharadvilapiṣyataḥ //

tasya jānū dadau bhamo jaghne cainamaratninā /
sa mohamagamadrājā prahāravarapīḍitaḥ //

saroṣaṃ bhīmasenaṃ tu vārayāmāsa phalgunaḥ /
duḥśalāyāḥ kṛterājā yattvāmāheti kaurava //
bhīma uvāca /

nāyaṃ pāpasamācāro matto jīvitumarhati /
kṛṣṇāyāstadanarhāyāḥ parikleṣṭā narādhamaḥ //

kinnu śakyaṃ mayā kartuṃ yadrājā satataṃ ghṛṇī /
tvaṃ ca bāliśayā buddhyā sadaivāsmānprabādhase //

evamuktvā saṭāstasya pañcacakre vṛkodaraḥ /
ardhacandreṇa vāṇena kiñcidabruvatastadā //

vikalpayitvā rājānaṃ tataḥ prāha vṛkodaraḥ /
jīvituṃ cecchase mūḍha hetuṃ me gadataḥ śṛṇu //

dāsosmīti tvayā vācyaṃ saṃsatsu ca sabhāsu ca /
evaṃ cejjīvitaṃ dadyāmeṣa yuddhajito vidhiḥ //

evamastviti taṃ rājā kṛcchramāṇo jayadrathaḥ /
provāca puruṣavyāghraṃ bhīmamāhavaśobhinam //

tata enaṃ viceṣṭantaṃ vaddhvā pārtho vṛkodaraḥ /
rathamāropayāmāsa visañjñaṃ pāṃsukuṇṭhitam //

tatastaṃ rathamāsthāya bhīmaḥ pārtānugastadā /
agryamāśramamadhyasthāmabhyagacchadyudhiṣṭhiram //

darśayāmāsa bhīmastu tadavasthaṃ jayadratham /
taṃ rājā prāhasaddṛṣṭvā mucyatāmiti cābravīt //

rājānaṃ cābravīdbhīmo draupadyai kathayeti vai /
dāsabhāvaṃ gato hyeṣa pāṇḍūnāṃ pāpacetanaḥ //

tamuvāca ca tato jyeṣṭho bhrātā sapraṇayaṃ vacaḥ /
muñcemamadhamācāraṃ pramāṇā yadi te vayam //

draupadī cābravīdbhīmamabhiprekṣya yudhiṣṭhiram /
dāso'yammucyatāṃ rātrastvayāpañcaśikhaḥ kṛtaḥ //

evamuktaḥ sa bhīmastu bhrātrā caiva ca kṛṣṇayā /
mumoca taṃ mahāpāpaṃ jayadrathamacetanam //

sa mukto'bhyetyarājānamabhivādya yudhiṣṭhiram /
vavande vihvalorājātāṃśca vṛddhānmunīṃstadā //

tamuvāca dhṛṇī rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ /
tathājayadrathaṃ dṛṣṭvā gṛhītaṃ savyasācinā //

adāso gaccha muktosi maivaṃ kārṣīḥ punaḥ kvacit /
strīkāmuka dhigastu tvāṃ kṣudraḥ kṣatrasahāyavān //

evaṃvidhaṃ hi ka kuryāttvadanayaḥ puruṣādhamaḥ /
karma dharmaviruddhaṃ vai lokaduṣṭaṃ ca durmate //

gatasattvamiva jñātvā kartāramaśubhasya tam /
samprekṣyabharataśreṣṭhaḥ kṛpāṃ cakre narādhipaḥ //

dharme te vardhatāṃ vuddhirmā cādharme manaḥ kṛthāḥ /
sāśca sāthapādātaḥ svasti gaccha jayadratha //

evamuktastu savrījaṃ tūṣṇīṃ kiñcidavāṅyukhaḥ /
jagāma rājā duḥkhārto gaṅgādvārāya bhārata //

sa devaṃ śaraṇaṃ gatvā virūpākṣamumāpatim /
tapaścacāra vipulaṃ tasya prīto vṛṣadhvajaḥ //

baliṃ svayaṃ pratyagṛhṇātprīyamāṇastrilocanaḥ /
varaṃ cāsmai dadau devaḥ sa jagrāha ca tacchṛṇu //

samastānsarathānpañcajayeyaṃ yudhi pāṇḍavān /
iti rājā'bravīddevaṃ neti devastamabravīt //

ajayyāṃścāpyavadhyāṃśca vārayiṣyasi tānyudhi /
ṛte'rjunaṃ mahābāhuṃ naraṃ nāma sureśvaram //

badaryāṃ taptatapasaṃ nārāyaṇasahāyakam /
ajitaṃ sarvalokānāṃ devairapi durāsadam //

mayā dattaṃ pāśupataṃ divyamapratimaṃ śaram /
avāpa lokapālebhyo vajrādīnsa mahāśarān //

devadevo hyanantātmā viṣṇuḥ suraguruḥ prabhuḥ /
pradhānapuruṣo'vyaktoviśvātmāviśvamūrtimān //

yugāntakāle samprāpte kālāgnirdahate jagat / saparvatārṇavadvīpaṃ saśailavanakānanam /
nirdahannāgalokāṃścapātālatalacāriṇaḥ //

athāntarikṣe sumahannānāvarṇāḥ payodharāḥ / ghorasvarā vinadinastaṭinmālāvalambinaḥ /
samuttiṣṭhandiśaḥ sarvāvivarṣantaḥ samantataḥ //

tato'gnīṃ śamayāmāsuḥ saṃvartāgniniyāmakāḥ /
akṣamātraiśca dhārābhistiṣṭhantyāpūrya sarvaśaḥ //

ekārṇave tadātasminnupaśāntacarācare / naṣṭacandrārkapavane grahanakṣatravarjite /
caturyugasahasrānte salilenāplutā mahī //

tato nārāyaṇākhyastu sahasrākṣaḥ sahasrapāt /
sahasraśīrpā puruṣaḥ svapnukāmastvatīndriyaḥ //

phaṇāsahasravikaṭaṃ śeṣaṃ paryaṅkabhoginam / sahasramiva tigmāṃśusanghātamamitadyutim /
kundenduhāragokṣīramṛṇālakumudaprabham //

tatrāsau bhagavāndevaḥ svapañjalanidhau tadā /
naiśena tamasā vyāptāṃ svāṃ rātrinkurute vibhuḥ //

satvodrekātprabuddhastu śūnyaṃ lokamapaśyata /
imaṃ codāharantyatraślokaṃ nārāyaṇaṃ prati //

āpo nārāstattanava ityapāṃ nāma śuśrumaḥ /
ayanaṃ tena caivāste tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ //

pradhyānasamakālaṃ tuprajāhetoḥ sanātanaḥ /
dhyātamātre tu bhagavannābhyāṃ padmaḥ samutthitaḥ //

tataścaturmukho brahmā nābhipadmādviniḥsṛtaḥ /
tatropaviṣṭaḥ sahasā brahmā lokapitāmahaḥ //

śūnyaṃ dṛṣṭvā jagatkṛtsnaṃ mānasānātmanaḥ samān /
tato marīcipramukhānmaharṣīnasṛjannava //

te'sṛjansarvabhūtāni trasāni sthāvarāṇi ca /
yakṣarākṣasabhūtāni piśācoragamānuṣān //

sṛjate brahmamūrtistu rakṣate pauruṣī tanuḥ /
raudrī bhāvena śamayettisro'vasthāḥ prajāpateḥ //

na śrutaṃ te sindhupate viṣṇoradbhutakarmaṇaḥ /
kathyamānāni munibhirbrāhmaṇairvedapāragaiḥ //

jalena samanuprāpte sarvataḥ pṛthivītale /
tadā caikārṇave tasminanekākāśe prabhuścaran //

niśāyāmiva khadyotaḥ prāvṛṭ्kāle samantataḥ /
pratiṣṭhānāya pṛthivīṃ mārgamāṇastadā'bhavat //

jale nimagnāṃ gāṃ dṛṣṭvācoddhartuṃ manasecchati /
kinnu rūpamahaṃ kṛtvāsalilāduddhare mahīm //

evaṃ sañcintya manasā dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā /
jalakrīḍābhirucitaṃ vārāhaṃ rūpamasmarat //

kṛtvā varāhavapupaṃ vāṅmayaṃ vedasammitam /
daśayojanavistīrṇamāyataṃ śatayojanam //

mahāparvatavarṣmābhaṃ tīkṣṇadaṃṣṭrampradīptimat /
mahāmeghaughanirghopaṃ nīlajīmūtasannibham //

bhūtvā yajñavarāho vai apaḥ samprāviśatprabhuḥ /
daṃṣṭreṇaikena coddhṛtyasve sthāne nyaviśanmahīm //

punareva mahābāhurapūrvāṃ tanumāśritaḥ /
narasya kṛtvā'rdhatanuṃ siṃhasyārdhatanuṃ prabhuḥ //

daityendrasya sabhāṃ gatvāpāṇiṃ saṃspṛśyapāṇinā /
daityānāmādipuruṣaḥ surārirditinandanaḥ //

dṛṣṭvā cāpūrvavapuṣaṃ krodhātsaṃraktalocanaḥ /
śūlodyatakaraḥ sragvī hiraṇyakaśipustadā //

meghastanitanirghoṣo nīlābhracayasannibhaḥ /
devārirditijo vīro nṛsiṃhaṃ samupādravat //

samutpatya tatastīkṣṇairmṛgendreṇa balīyasā /
nārasiṃhena vapuṣādāritaḥ karajairbhṛśam //

evaṃ nihatya bhagavāndaityenad्raṃ ripughātinam / bhūyo'nyaḥ puṇḍarīkākṣaḥ prabhurlokahitāya ca /
kaśyapasyātmajaḥ śrīmānadityā garbhadhāritaḥ //

pūrṇe varṣasahasre tu prasūta bhargamuttamam //

durdināmbhodasadṛśo dīptākṣo vāmanākṛtiḥ / daṇḍī kamaṇḍaludharaḥ śrīvatsorasi bhūṣitaḥ /
jaṭī yajñopavītī ca bhagavānbālarūpadhṛk //

yajñavāṭaṃ gataḥ śrīmāndānavendrasya vai tadā /
bṛhaspatisahāyo'sau praviṣṭo balino makhe //

taṃ dṛṣṭvāvāmanatanuṃ prahṛṣṭo balirabravīt /
prītosmi darśane vipra brūhi tvaṃ kiṃ dadānite //

evamuktastu balinā vāmanaḥ pratyuvāca ha //

svastītyuktvā baliṃ devaḥ smayamāno'bhyabhāṣata /
medinīṃ dānavapate dehi me vikramatrayam //

balirdadau prasannātmā viprāyāmitatejase /
tato divyādbhutatamaṃ rūpaṃ vikramatohareḥ //

vikramaistribhirakṣobhyo jahārāśu sa medinīm /
dadau śakrāya ca mahīṃ viṣṇurdevaḥ sanātanaḥ //

eṣa te vāmano nāma prādurbhāvaḥ prakīrtitaḥ /
tena devāḥ prādurāsanvaiṣṇavaṃ cocyate jagat //

asatāṃ nigrahārthāya dharmasaṃrakṣaṇāya ca / avatīrṇo manuṣyāṇāmajāyata yadukṣaye /
yaṃ devaṃviduṣogānti tasya karmāṇi saindava //

anādyantamajaṃ devaṃ prabhuṃlokanamaskṛtam /
yaṃ devaṃ viduṣogāntitas karmāṇi saindhava //

yamāhurajitankṛṣṇaṃ śaṅkhacakragadādharam /
śrīvatsadhāriṇaṃ devaṃ pītakauśeyavāsasam //

pradhānaṃ so'straviduṣāṃ tena kṛṣṇana rakṣyate //

sahāyaḥ puṇḍarīkākṣaḥ śrīmānatulavikramaḥ /
samānasyandane pārthamāsthāya paravīrahā //

na śakyate tena jetuṃ tridaśairapi duḥsahaḥ /
kaḥ punarmānuṣo bhāvo raṇe pārthaṃ vijeṣyati //

tamekaṃ varjayitvātu sarvaṃyaudhiṣṭhiraṃ balam /
caturaḥ pāṇḍavātrājandinaikaṃ jepyase ripūn //

tasmāttvampārtharahitānpāṇḍavānvārayiṣyasi /
etaddhi puruṣavyāghra mayā datto varastava //
vaiśampāyana uvāca /

ityevamuktvā nṛpatiṃ sarvapāpaharo haraḥ /
umāpatiḥ paśupatiryajñahā tripurārdanaḥ //

vāmanairvikaṭaiḥ kubjairugraśravaṇadarśanaiḥ /
vṛtaḥ pāriṣadairghorairnānāpraharaṇodyataiḥ //

tryambako rājaśārdūla bhaganetranipātanaḥ /
umāsahāyo bhagavāṃstatraivāntaradhīyata //

evamuktastu nṛpatiḥ svameva bhavanaṃ yayau / pāṇḍavāśca vane tasminnyavasankāmyake tathā //