Mahabharata · Chapter 3.213
dharmavyādhastu nipuṇaṃ punareva yudhiṣṭhira /
viprarṣabhamuvācedaṃ sarvadharmabhṛtāṃvara //
śrutipramāṇo dharmo'yamiti vṛddhānuśāsanam /
sūkṣmā gatirhi dharmas bahuśākhā hyanantikā //
prāṇāntike vivāhe ca vaktavyamanṛtaṃ bhavet /
anṛtena bhavetsatyaṃ satyenaivānṛtaṃ bhavet //
yadbhūtahitamatyantaṃ tatsatyamiti dhāraṇā /
viparyayakṛto'dharmaḥ paśya dharmasya sūkṣmatām //
yatkarotyaśubhaṃ karma śubhaṃ vā yadi sattama /
avaśyaṃ tatsamāpnoti puruṣo nātra saṃśayaḥ //
viṣamāṃ ca daśāṃ prāpto devāngarhati vai bhṛśam /
ātmṛnaḥ karmadoṣeṇa na vijānātyapaṇḍitaḥ //
mūḍho naikṛtikaścāpi capalaśca dvijottama /
na śubhaṃ karma badhnāti puruṣaṃ pāṣaniścayam //
sukhaduḥkhaviparyāso yadā samupapadyate /
nainaṃ prajñā sunītaṃ vā trāyate naiva pauruṣam //
yo yamicchedyathā kāmaṃ taṃ taṃ kāmaṃ sa āpnuyāt /
yadi syādaparādhīnaṃ pauruṣas kriyāphalam //
saṃyatāścāpi dakṣāśca matimantaśca mānavāḥ /
dṛśyante niṣphalāḥ santaḥ prahīṇāḥ sarvakarmabhiḥ //
bhūtānāmaparaḥ kaściddhiṃsāyāṃ satatotthitaḥ /
vañcanāyāṃ ca lokasya sa sukhenaiva yujyate //
aceṣṭamapi cāsīnaṃ śrīḥ kañcidupatiṣṭhati /
kaścitkarmāṇi kurvanhi na prāpyamadhigacchati //
devāniṣṭvā tapastaptvā kṛpaṇaiḥ putragṛdhnubhiḥ /
daśamāsadhṛtā garbhā jāyante kulapāṃsanāḥ //
apare dhanadhānyaiśca bhogaiśca pitṛsañcitaiḥ /
vipulairabhijāyante labdhāstaireva maṅgalaiḥ //
na dehajā manuṣyāṇāṃ vyādhayo dvijasattama /
karmajā hi manuṣyāṇāṃ rogā nāstyatra saṃśayaḥ //
ādhibhiścaiva bādhyante vyālaiḥ kṣudramṛgā iva /
vyādhayo vinivāryante mṛgā vyādhairiva dvija //
yeṣāmasti ca bhoktavyaṃ grahaṇīrogapīḍitāḥ /
na śaknuvanti te bhoktuṃ ceṣṭitaṃ pūrvakarmayā //
apare bāhubalinaḥ kliśyanti bahavo janāḥ /
duḥkhena cādhigacchanati bhojanaṃ dvijasattama //
iti lokamanākrandaṃ dehaśaṅkāpariplutam /
srotasā'sakṛdākṣiptaṃ hriyamāṇaṃ balīyasā //
na mriyeyurna jīryaiyuḥ sarve syuḥ sarvakāmikāḥ /
nāpriyaṃ pratipaśyeyurvidhiśca yadi no bhavet //
uparyupari lokasya sarvo gantuṃ samīhate /
yatate ca yathāthakti na ca tadvartate tathā //
bahavaḥ sampradṛśyante tulyanakṣatramaṅgalāḥ /
mahattu phalavaiṣamyaṃ dṛśyate karmasiddhiṣu //
na kecidīśate brahmansvayangrāhyasya sattama /
karmaṇāṃ prākṛtānāṃ vai iha siddhiḥ pradṛśyate //
tathā śrutiriyambrahmañjīvaḥ kila sanātanaḥ /
śarīramadhruvaṃ loke sarveṣāṃ prāṇināmiha //
vadhyamāne śarīre tu dehanāśo bhavatyuta /
jīvaḥ sankramate'nyatrakarmabanadhanibandhanaḥ //
brāhmaṇa uvāca /
kathaṃ dharmavidāṃśreṣṭha jīvo bhavati śāśvataḥ /
etadicchāmyahaṃ jñātuṃ tattvena vadatāṃvara //
vyādha uvāca /
na jīvanāśosti hi dehabhede mithyaitadāhurmriyatīti mūḍhāḥ /
jīvastu dehāntaritaḥ prayāti daśārdhataivās śarīrabhedaḥ //
anyo hi nāśnāti kṛtaṃ hi karma manuṣyaloke manujas kaścit /
yattena kiñciddhi kṛtaṃhi karma tadaśnute nāsti kṛtasya nāśaḥ //
supuṇyaśīlā hi bhavanti puṇyā narādhamāḥ pāpakṛto bhavanti /
naro'nuyātastviha karmabhiḥ svai- stataḥ samutpadyati bhāvitastaiḥ //
brāhmaṇa uvāca /
kathaṃ sambhavate yonau kathaṃ vā puṇyapāpayoḥ /
jātīḥ puṇyā hyapuṇyāś kathaṃ gacchati sattama //
vyādha uvāca /
garbhādhānasamāyuktaṃ karmedaṃ sampradṛśyate /
samāsena tu te kṣipraṃ pravakṣyāmi dvijottama //
yathā sambhṛtasambhāraḥ punareva prajāyate /
śubhakṛcchubhayonīṣu pāpakṛtpāpayoniṣu //
śubhaiḥ prayogairdevatvaṃvyāmiśrairmānuṣo bhavet /
mohanīyairviyonīṣu tvadhogāmī ca kilbiṣaiḥ //
jātimṛtyujarāduḥkhaiḥ satataṃ samabhidrutaḥ /
saṃsāre pacyamānaśca doṣairātmakṛtairnaraḥ //
tiryagyonisahasrāṇi gatvā narakameva ca /
jīvāḥ samparivartante karmabandhanibandhanāḥ //
jantustu karmabhistaistaiḥ svakṛtaiḥ pretya duḥkhitaḥ /
tadduḥkhapratighātārthamapuṇyāṃ yonimāpnute //
tataḥ karma samādatte punaranyannavaṃ bahu /
pacyate tu punastena bhuktvā'pathyamivāturaḥ //
ajasrameva duḥkhārto'duḥkhitaḥ sukhisañjñitaḥ /
tato nivṛttabandhatvātkarmaṇāmudayādapi //
parikrāmati saṃsāre cakravadbahuvedanaḥ /
sa cennivṛttabandhastu viśuddhaścāpi karmabhiḥ //
tapoyogasamārambhaṃ kurute dvijasattama /
karmabhirbahubhiścāpi lokānaśnāti karmabhiḥ //
[sa cennivṛttabandhastu viśuddhaścāpi karmabhiḥ.] prāpnoti sukṛtām̐llokānyatragatvā na śocati //
pāpaṃ kurvanapuṇyavṛttaḥ puṇyasyāntaṃ na gacchati / puṇyaṃ kurvanpuṇyavṛttaḥ puṇyasyāntaṃ na gacchati /
tasmātpuṇyaṃ yatetkartuṃ varjayīta ca pāpakam //
anasūyuḥ kṛtajñaśca kalyāṇānyeva sevate /
sukhāni dharmamarthaṃ ca svargaṃ ca labhate naraḥ //
saṃskṛtasya ca dāntas niyatasya yatātmanaḥ /
prājñāsyānantarā vṛttirihi loke paratra ca //
satāṃ dhaṟmeṇa varteta kriyāṃ śiṣṭavadācaret /
asankleśena lokasya vṛttiṃ lipseta vai dvijaḥ //
santi hyāgamavijñānāḥ śiṣṭāḥ śāstre vicakṣaṇāḥ /
svadharmeṇa kriyā loke kurvāṇāste hyasankarāḥ //
prājño dharmeṇa ramate dharmaṃ caivopajīvati /
tasmāddharmādavāptena dhanana dvijasattama //
tasyaiva siñcate mūlaṃ guṇānpaśyati yatra vai / dharmātmā bhavati hyevaṃ cittaṃ cāsya prasīdati /
sa mitrajanasantuṣṭa iha pretya ca nandati //
śabdaṃ sparśaṃ tathā rūpaṃ gandhāniṣṭāṃsca sattama /
prabhutvaṃ labhate cāpi dharmasyaitatphalaṃ viduḥ //
dharamasya ca palaṃ labdhvā na tuṣyati mahādvija /
atuṣyamāṇo nirvedamādatte jñānacakṣuṣā //
prajñācakṣurnara iha doṣaṃ naivānurudhyate /
virajye yathākāmaṃ na ca dharmaṃ vimuñcati //
phalatyāge ca yatate dṛṣṭvā lokaṃ kriyātmakam /
tato mokṣe prayatate nānupāyādupāyataḥ //
evaṃ nirvedamādatte pāpaṃ karma jahāti ca /
dhārmikaścāpi bhavati mokṣaṃ ca labhate param //
tapo niḥśreyasaṃ jantostasya mūlaṃ śamo damaḥ /
tena sarvānavāpnoti kāmānyānmanasecchati //
indriyāṇāṃ nirodhena satyena ca damena ca /
brahmaṇaḥ padamāpnoti yatparaṃ dvijasattama //
brāhmaṇa uvāca /
indriyāṇīti yānyāhuḥ kāni tāni yatavrata /
nigrahaśca kathaṃ kāryo nigrahasya ca kiṃ phalam //
kathaṃ ca phalamāpnoti teṣāṃ dharmabhṛtāṃvara / etadicchāmi tattvena dharmaṃ jñātuṃ sudhārmika //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0