Mahabharata · Chapter 3.137

eṣā madhuvilā nāma samaṅgā samprakāśate /
etatkardamilaṃ nāma bharatasyābhiṣecanam //

alakṣmyā kila saṃyukto vṛtraṃ hatvā śacīpatiḥ /
āplutaḥ sarvapāpebhyaḥ samaṅgāyāṃ vyamucyata //

etadvinaśanaṃ kukṣau mainākasya nararṣabha /
aditiryatraputrārthaṃ tadannamapacatpurā //

enaṃ parvatarājānamāruhya bharatarṣabhāḥ /
ayaśasyāmasaṃśabdyāmalakṣmīṃ vyapanotsyatha //

ete kanakhalā rājannṛṣīṇāṃ dayitā nagāḥ /
eṣā prakāśate gaṅgā yudhiṣṭhira yaśasvinī //

sanatkumāro bhagavānatra siddhimagātpurā /
ājamīḍhāvagāhyaināṃ sarvapāpaiḥ pramokṣyase //

apāṃ hradaṃ ca puṇyākhyaṃ bhṛgutundaṃ ca parvatam /
tūṣṇīṃ gaṅgāṃ ca kaunteya sānujaḥ samupaspṛśa //

āśramaḥ sthūlaśiraso ramaṇīyaḥ prakāśate /
atra mānaṃ ca kaunteya krodhaṃ caiva vivarjaya //

eṣa raibhyāśramaḥ śrīmānpāṇḍaveya prakāśate /
bhāradvājo yatrakaviryavakrīto vyanaśyata //
yudhiṣṭhira uvāca /

kathaṃ yukto'bhavadṛṣirbharadvājaḥ pratāpavān /
kimarthaṃ ca yavakrītaḥ putro'naśyata vai muneḥ //

etatsarvaṃ yathāvṛttaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ /
karmabhirdevakalpānāṃ kīrtyamānairbhṛśaṃ rame //
lomaśa uvāca /

bharadvājaśca raibhyaśca sakhāyau sambabhūvatuḥ /
tāvūṣaturihātyantaṃ prīyamāṇau vanāntare //

raibhyasya tu sutāvāstāmarvāvasuparāvasū /
āsīdyavakrīḥ putrastu bharadvājasya bhārata //

raibhyo vidvānsahāpatyastapasvī cetaro'bhavat /
tayoścāpyatulā prītirabhavadbharatarṣabha //

yavakrīḥ pitaraṃ dṛṣṭvā tapasvinamasatkṛtam /
dṛṣṭvā ca satkṛtaṃ viprai raibhyaṃ putraiḥ sahānaghaḥ //

paryatapyata tejasvī manyunā'bhipariplutaḥ /
tapastepe tato ghoraṃ vedajñānāya pāṇḍava //

susamiddhe mahatyagnau śarīramupatāpayan /
janayāmāsa santāpamindrasya sumahātapāḥ //

tata indro yavakrītamupagamya yudhiṣṭhira /
abravītkasya hetostvamāsthitastapa uttamam //
yavakrīta uvāca /

dvijānāmanadhītā vai vedāḥ suragaṇārcita /
pratibhāntviti tapyehamidaṃ paramakaṃ tapaḥ //

svādhyāyārthaṃ samārambho mamāyaṃ pākaśāsana /
tapasā jñātumicchāmi sarvajñānāni kauśika //

kālena mahatā vedāḥ śakyā gurumukhādvibho /
prāptuṃ tasmādayaṃ yatnaḥ paramo me samāsthitaḥ //
indra uvāca /

amārga eṣa viprarṣe yena tvaṃ yātumicchasi /
kiṃ vighātena te vipra gacchādhīhi gurormukhāt //
lomaśa uvāca /

evamuktvā gataḥ śakro yavakrīrapi bhārata /
bhūya evākarodyatnaṃ tapasyamitavikramaḥ //

ghoreṇa tapasā rājaṃstapyamāno mahattapaḥ /
santāpayāmāsa bhṛśaṃ devendramiti naḥ śrutam //

taṃ tathā tapyamānaṃ tu tapastīvraṃ mahāmunim /
upetya balabhiddevo vārayāmāsa vai punaḥ //

aśakyo'rthaḥ samārabdho naitadbuddhikṛtaṃ tava /
pratibhāsyanti vai vedāstava caiva pituśca te //
yavakrīta uvāca /

na caitadevaṃ kriyate devarājasamīpsitam /
mahatā niyamenāhaṃ tapsye ghorataraṃ tapaḥ //

samiddhe'gnāvupakṛtyāṅgamaṅgaṃ hoṣyāmi vā maghavaṃstannibodha /
yadyetadevaṃ na karoṣi kāmaṃ mamepsitaṃ devarājeha sarvam //
lomaśa uvāca /

niścayaṃ tamabhijñāya munestasya mahātmanaḥ /
prativāraṇahetvarthaṃ buddhyā sañcintya buddhimān //

tata indro'karodrūpaṃ brāhmaṇasya tapasvinaḥ /
anekaśatavarṣasya durbalasya sayakṣmaṇaḥ //

yavakrītasya yattīrthamucitaṃ śaicakarmaṇi /
bhāgīrathyāṃ tatra setuṃ vālukābhiścakāra saḥ //

yadā'sya vadato vākyaṃ na sa cakre dvijottamaḥ /
vālukābhistataḥ śakro gaṅgāṃ samabhipūrayan //

vālukāmuṣṭimaniśaṃ bhāgīrathyāṃ vyasarjayat /
snātumabhyāgataṃ śakro yavakrītamadarśayat //

taṃ dadarśa yavakrīto yatnavantaṃ nibandhane /
prahasaṃścābravīdvākyamidaṃ sa munipuṅgavaḥ //

kimidaṃ vartate brahmankiñca te ha cikīrṣitam /
atīva hi mahānyatnaḥ kriyate'yaṃ nirarthakaḥ //
indra uvāca /

bandhiṣye setunā gaṅgāṃ sukhaḥ panthā bhaviṣyati /
kliśyate hi janastāta taramāṇaḥ punaḥpunaḥ //
yavakrīta uvāca /

nāyaṃ śakyastvayā baddhuṃ mahānoghastapodhana /
aśakyādvinivartasva śakyamarthaṃ samārabha //
indra uvāca /

yathaiva bhavatā ceda tapo vedārthamudyatam /
aśakyaṃ tadvadasmābhirayaṃ bhāraḥ samāhitaḥ //
yavakrīta uvāca /

yathā tava nirartho'yamārambhastridaśeśvara /
tathā yadi mamāpīdaṃ manyase pākaśāsana //

kriyatāṃ yadbhavecchakyaṃ tvayā suragaṇeśvara /
varāṃśca me prayacchānyāsanyairvidvānbhavitāsmyaham //
lomaśa uvāca /

tasmai prādādvarānindra uktavānyānmahātapāḥ /
pratibhāsyanti te vedāḥ pitrā saha yathepsitāḥ //

yaccānyatkāṅkṣase kāmaṃ yavakrīrgamyatāmiti /
sa labdhakāma pitaraṃ sametyāthedamabravīt //
yavakrīta uvāca /

pratibhāsyanti vai vedā mama tātasya cobhayoḥ /
api cānyānbhaviṣyāvo varā labdhāstathā mayā //
bharadvāja uvāca /

darpaste bhavitā tāta varām̐llabdhvā yathepsitān /
sa darpaparṇaḥ kṛpaṇaḥ kṣiprameva vinaṅkṣyasi //

atrāpyudāharantīmā gāthā devairudāhṛtāḥ /
munirāsītpurā putra bāladhirnāma viśrutaḥ //

sa putraśokādudvigrastapastepe suduṣkaram /
bhavenmama suto'martya ititaṃ labdhavāṃśca saḥ //

tasya prasādo vai devaiḥ kṛto na tvamaraiḥ samaḥ /
nāmartyo vidyate martyo nimittāyurbhaviṣyati //
bāladhiruvāca /

yatheme parvatāḥ śaśvattiṣṭhanti surasattamāḥ /
tāvajjīvenmam suto nirvāṇamuta me mataḥ //
bharadvāja uvāca /

tasya putrastadā jatre medhāvī krodhanastadā /
sa tu labdhavaro darpādṛṣīṃścaivāvamanyata //

vikurvāṇo munīnāṃ ca vyacaratsa mahīmimām /
āsasāda mahāvīryaṃ dhanuṣākṣaṃ manīṣiṇam //

tasyāpacakre medhāvī taṃ śaśāpa sa vīryavān /
bhava bhasmeti coktaḥ sa na bhasma samapadyata //

dhanuṣākṣastu taṃ dṛṣṭvā medhāvinamanāmayam / munistatkāraṇaṃ jñātvā svayaṃ mahiṣarūpadhṛt /
śṛṅgeṇādrīnacalayattato'yambhasmasādabhūt //

nimittamasya maharṣirbhedayāmāsa parvatān /
sa nimitte vinaṣṭe tu mamāra sahasā śiśuḥ //

taṃ mṛtaṃ putramādāya vilalāpa tataḥ pitā //

lālapyamānaṃ taṃ dṛṣṭvā munayaḥ paramārtavat /
ūcurvedavidaḥ sarvai gāthāṃ yāṃ tāṃ nibodha me //

na diṣṭamarthamatyetumīśo'martyaḥ kathañcana /
maharṣirbhedayāmāsa dhanuṣākṣo mahīdharān //

evaṃ labdhvā varānbālā darpapūrṇāstapasvinaḥ /
kṣiprameva vinaśyanti yathā na syāttathā bhavān //

eṣa raibhyo mahāvīryaḥ putrau cāsya tathāvidhau /
taṃ yathā putra nābhyeṣi tathā kuryāstvatandritaḥ //

sa hi kruddhaḥ samarthastvāṃ putra pīḍayituṃ ruṣā /
raibhyaścāpi tapasvī ca kopanaśca mahānṛṣiḥ //
yavakrīta uvāca /

eva kariṣye mā tāpaṃ tāta kārṣīḥ kathañcana /
yathā hi me bhavānmānyastathā raibhyaḥ pitā mama //
lomaśa uvāca /

uktvā sa pitaraṃ ślakṣṇa yavakrīrakutobhayaḥ / viprakurvannṛṣīnanyānatuṣyatparayā mudā //