Mahabharata · Chapter 3.11

kirmīrasya vadhaṃ kṣattaḥ śrotumicchāmi kathyatām /
rakṣasā bhīmasenasya kathamāsītsamāgamaḥ //
vidura uvāca /

śṛṇu bhīmasya karmedamatimānaṣakarmaṇaḥ /
śrutapūrvaṃ mayā teṣāṃ kathānteṣu punaḥ punaḥ //

itaḥ prayātā rājendra pāṇḍavā dyūtanirjitāḥ /
jagmustribhirahorātraiḥ kāmyakaṃ nāma tadvanam //

rātrau niśīthe tvābhīle gate'rdhasamaye nṛpa /
pracāre puruṣādānāṃ rakṣasāṃ ghorakarmaṇām //

tadvanaṃ tāpasā nityamaśeṣā vanacāriṇaḥ /
dūrātpariharanti sma puruṣādabhayātkila //

teṣāṃ praviśatāṃ tatra mārgamāvṛtya bhārata /
dīptākṣaṃ bhīṣaṇaṃ rakṣaḥ molmukaṃ pratyapadyata //

bāhū mahāntau kṛtvā ca tathāsyaṃ ca bhayānakam /
sthitamāvṛtyapanthānaṃ yena yānti kurūdvahāḥ //

daṣṭoṣṭhadaṃṣṭraṃ tāmrākṣaṃ pradīptordhvaśiroruham /
sārkaraśmitaḍiccakraṃ sabalākamivāmbudam //

sṛjantaṃ rākṣasīṃ māyāṃ mahānādanināditam /
muñcantaṃ vipulānnādānsatoyamiva toyadam //

tasya nādena santrastāḥ pakṣiṇaḥ sarvatodiśam /
vimuktanādāḥ sampetuḥ sthalajā jalajaiḥ saha //

sampradrutamṛgadvīpimahiṣarkṣasamākulam /
tadvanaṃ tasya nādena samprasthitamivābhavat //

tasyoruvātābhihatāstāmrapallavabāhavaḥ /
vidūrajātāśca latāḥ samāśliṣyanti pādapān //

tasminkṣaṇe'tha pravavau māruto bhṛśadāruṇaḥ /
rajasā saṃvṛtaṃ tena naṣṭarkṣamabhavannabhaḥ //

pañcānāṃ pāṇḍuputrāṇāmavijñāto mahāripuḥ /
pañcānāmindriyāṇāṃ tu śokāveśa ivātulaḥ //

sa dṛṣṭvā pāṇḍavāndūrātkṛṣṇājinasamāvṛtān /
āvṛṇottadvanadvāraṃ maināka iva parvataḥ //

taṃ samāsādya vitrastā kṛṣṇā kamalalocanā /
adṛṣṭapūrvaṃ santrāsānnyamīlayata locane //

duḥśāsanakarotsṛṣṭaviprakīrṇaśiroruhā /
pañcaparvatamadhyasthā nadīvākulatāṃ gatā //

vimuhyamānāṃ tāṃ tatra jagṛhuḥ pañca pāṇḍavāḥ /
indriyāṇi prasaktāni viṣayeṣu yathāratim //

atha tāṃ rākṣasīṃ māyāmutthitāṃ ghoradarśanām /
rakṣoghnairvividhairmantrairdhaumyaḥ samyakprayojitaiḥ //

paśyatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ nāśayāmāsa vīryavān /
sa naṣṭamāyo'tibalaḥ krodhavisphāritekṣaṇaḥ //

kāmamūrtidharaḥ krūraḥ kālakalpo vyadṛśyata /
tamuvāca tato rājā dīrghaprajño yudhiṣṭhiraḥ //

ko bhavānkasya vā kiṃ te kriyatāṃ kāryamucyatām /
pratyuvācātha tadrakṣo dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram //

ahaṃ vakasya vai bhrātā kirmīra iti viśrutaḥ /
vane'sminkāmyake śūnye nivasāmi gatajvaraḥ //

yudhi nirjitya puruṣānāhāraṃ nityamācaran / ke yūyamabhisamprāptā bhakṣyabhūtā mamāntikam /
yudhi nirjityavaḥ sarvānbhakṣayiṣye gatajvaraḥ //
vidura uvāca /

yudhiṣṭhirastu tacchrutvā vacastasya durātmanaḥ /
ācacakṣe tataḥ sarvaṃ gotranāmādi bhārata //

pāṇḍavo dharmarājo'haṃ yadi te śrotramāgataḥ /
sahito bhrātṛbhiḥ sarvairbhīmasenārjunādibhiḥ //

hṛtarājyo vane vāsaṃ vastuṃ kṛtamatistataḥ /
vanamabhyāgato ghoramidaṃ tava parigraham //

vismayaṃ paramaṃ gatvā rākṣaso ghoradarśanaḥ / kirmīrastvabravīdenaṃ diṣṭyā devairidaṃ mama /
upapāditamadyeha cirakālānmanoratham //

bhīmasenavadhārthaṃ hi nityamabhyudyatāyudhaḥ /
carāmi pṛthivīṃ kṛtsnāṃ nainaṃ cāsādayāmyaham //

soyamāsādito diṣṭyā bhrātṛhā kāṅkṣitaściram /
anena hi mama bhrātā bako vinihataḥ priyaḥ //

vaitrakīyavane rājanbrāhmaṇacchadmarūpiṇā /
vidyābalamupāśritya na hmastyasyaurasaṃ balam //

hiḍimbaśca sakhā mahmaṃ dayito vanagocaraḥ /
hato durātmanā'nena svasā cāsya hṛtā purā //

soyamabhyāgato mūḍho mamedaṃ gahanaṃ vanam /
pracārasamaye'smākamarddharātre sthite same //

adyāsya yātayiṣyāmi tadvairaṃ cirasambhṛtam /
tarpayiṣyāmi ca bakaṃ rudhireṇāsya bhūriṇā //

adyāhamanṛṇo bhūtvā bhrātuḥ sakhyustathaiva ca /
śāntiṃ labdhāsmi paramāṃ hatvā rākṣasakaṇṭakam //

yadi tena purā mukto bhīmaseno bakena vai /
adyainaṃ bhakṣayiṣyāmi paśyataste yudhiṣṭhira //

enaṃ hi vipulaprāṇamadya hatvā vṛkodaram /
sambhakṣya jarayiṣyāmi yathā'gastyo mahāsuram //

evamuktastu dharmātmā satyasandho yudhiṣṭhiraḥ /
naitadastīti sakrodho bhartsayāmāsa rākṣasam //

tato bhīmo mahābāhurārujyatarasā drumam /
daśavyāmamathodviddhaṃ niṣpatramakarottadā //

cakāra sajyaṃ gāṇḍīvaṃ vajraniṣpeṣagauravam /
nimeṣāntaramātreṇa tathaiva vijayo'rjunaḥ //

nivārya bhīmo jiṣṇuṃ taṃ tadrakṣo meghaniḥsvanam /
abhidrutyābravīdvākyaṃ tiṣṭhatiṣṭheti bhārata //

ityuktvainamatikruddhaḥ kakṣyāmutpīḍya pāṇḍavaḥ / niṣpiṣya pāṇinā pāṇiṃ sandaṣṭauṣṭhapuṭo balī /
tamabhyadhāvadvegena bhīmo vṛkṣāyudhastadā //

yamadaṇḍapratīkāśaṃ tatastaṃ tasya mūrdhani /
pātayāmāsa vegena kuliśaṃ maghavāniva //

asambhrāntaṃ tu tadrakṣaḥ samare pratyadṛśyata /
cikṣepa colmukaṃ dīptamaśaniṃ jvalitāmiva //

tadudastamalātaṃ tu bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ /
padā savyena cikṣepa tadrakṣaḥ punarāvrajat //

kirmīraścāpi sahasā vṛkṣamutpāṭya pāṇḍavam /
daṇḍapāṇiriva kruddhaḥ samare pratyadhāvata //

tadvṛkṣayuddhamabhavanmahīruhavināśanam /
vālisugrīvayorbhrātroryathā strīkāṅkṣiṇoḥ purā //

śīrṣayoḥ patitā vṛkṣā vibhidurnaikadhā tayoḥ /
yathaivotpalapatrāṇi mattayordvipayostathā //

mūrdhnijarjharabhūtāstu bahavastatra pādapāḥ /
cīrāṇīva vyudastāni rejustatra mahāvane //

tadvṛkṣayuddhamabhavanmahūrtaṃ bharatarṣabha /
rākṣasānāṃ ca mukhyasya narāṇāmuttamasya ca //

tataḥ śilāṃ samutkṣipya bhīmasya yudhi tiṣṭhataḥ /
prāhiṇodrāsaḥ kruddho bhīmasenaścacāla ha //

taṃ śilātāḍanajaḍaṃ paryadhāvata rākṣasaḥ /
bāhuvikṣiptakiraṇaḥ svarbhānuriva bhāskaram //

tāvanyonyaṃ samāśliśya prakarṣantau parasparam /
ubhāvapi cakāśete pravṛddhau vṛṣabhāviva //

tayorāsītsutumulaḥ samprahāraḥ sudāruṇaḥ /
nakhadaṃṣṭrāyudhavatorvyāghrayoriva dṛptayoḥ //

duryodhananikārācca bāhuvīryācca darpitaḥ /
kṛṣṇānayanadṛṣṭaśca vyavardhata vṛkodaraḥ //

abhihatyātha bāhubhyāṃ pratyagṛhṇādamarṣitaḥ /
mātaṅgamiva mātaṅgaḥ prabhinanakaraṭāmukham //

sa cāpyenaṃ tato rakṣaḥ pratijagrāha vīryabān /
tamākṣipadbhīmaseno balena balināṃ varaḥ //

tayorbhujaviniṣpeṣādubhayorbalinostadā /
śabdaḥ samabhavadghoro veṇusphoṭasamo yudhi //

athainamākṣipya balādgṛdya madhye vṛkodaraḥ /
dhūnayāmāsa vegena vāyuścaṇḍa iva drumam //

sa bhīmena parāmṛṣṭo durbalo balināṃ raṇe /
vyaspandata yathāprāṇaṃ vicakarṣa ca pāṇḍavam //

tata enaṃ pariśrāntamupalakṣya vṛkodaraḥ /
yokrayāmāsa bāhubhyāṃ paśuṃ raśanayā yathā //

vinadantaṃ mahānādaṃ bhinnabhirīsvanaṃ balī /
bhrāmayāmāsa suciraṃ visphurantamacetasam //

taṃ viṣīdantamājñāya rākṣasaṃ pāṇḍunandanaḥ / pragṛhya tarasā dorbhyāṃ paśumāramamārayat /

ākramya ca kaṭīdeśe jānunā rākṣasādhamam /
pīḍayāmāsa pāṇibhyāṃ tasya kaṇṭhaṃvṛkodaraḥ //

atha jarjarasarvāṅgaṃ vyāvṛttanayanolbaṇam /
bhūtale bhrāmayāmāsa vākyaṃ cedamuvāca ha //

hiḍimbabakayoḥ pāpa na tvamaśrupramārjanam /
kariṣyasi gataścāpi yamasya sadanaṃ prati //

ityevamuktvā puruṣapravīra- staṃ rākṣasaṃ krodhaparītacetāḥ /
visrastavastrābharaṇaṃ sphuranta- muddhāntacittaṃ vyasumutsasarja //

tasminhate toyadatulyarūpe kṛṣṇāṃ puraskṛtya narendraputrāḥ /
bhīmaṃ praśasyātha guṇairanekai- rhṛṣṭāstato dvaitavanāya jagmuḥ //
vidura uvāca /

evaṃ vinihataḥ saṅkhye kirmoro manujādhipa /
bhīmena vacanāttas dharmarājasya kaurava //

tato niṣkaṣṭakaṃ kṛtvā vanaṃ tadayarājitaḥ /
draupadyā saha dharmajño vasatiṃ tāmuvāsa ha //

samāśvāsya ca te sarve draupadīṃ bharatarṣabhāḥ /
prahṛṣṭamanasaḥ prītyā prasaśaṃsurvṛkodaram //

bhīmabāhubalotpiṣṭe vinaṣṭe rākṣase tataḥ /
viviśuste vanaṃ vīrāḥ kṣemaṃ nihatakaṇṭakam //

sa mayā gacchatā mārge vinikīrṇo bhayāvahaḥ /
vane mahati duṣṭātmā dṛṣṭo bhīmabalāddhataḥ //

tatrāśrauṣamahaṃ caitatkarma bhīmas bhārata /
brāhmaṇānāṃ kathayatāṃ ye tatrāsansamāgatāḥ //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ vinihataṃ saṅkhye kirmīraṃ rakṣasāṃ varam /
śrutvā dhyānaparo rājā niśaśvāsārtavattadā //