Mahabharata · Chapter 3.107

*tetaṃ dṛṣṭvā hayaṃ rājansamprahṛṣṭatanūruhāḥ /
anādṛt mahātmānaṃ kapilaṃ kālacoditāḥ //

samphuddhāḥ sampradhāvanta vājigrahaṇakāṅkṣiṇaḥ /
tataḥ kruddho mahārāja kapilo munisattamaḥ //

vāsudeveti yaṃ prāhuḥ kapilaṃ munipuṅgavam /
sa cakṣurvikataṃ kṛtvā tejasteṣu samutsṛjan //

dadāha sumahātejā mandabuddhīnsa sāgarān /
ṣaṣṭiṃ ratāni sahasrāṇi yugapanmunisattamaḥ //

tāndṛṣṭvā bhasmasādbhūtānnāradaḥ sumahātapāḥ /
sagarāntikamāgatya tacca tasmai nyavedayat //

sa tacchrutvā vaco ghoraṃ rājā munimukhodgatam /
mahūrtaṃ vimanā bhūtvā sthāṇorvākyamacintayat //

sa putranidhanotthena duḥkhena samabhiplutaḥ /
ātmānamātmanā'śvāsya hayamevānvacintayat //

aśumantaṃ samāhūya asamañjasutaṃ tadā /
pautraṃ bharataśārdūla idaṃ vacanamabravīt //

ṣaṣṭistāta sahasrāṇi putrāṇāmamitaujasām /
kāpilaṃ teja āsādya matkṛtenidhanaṃ gatāḥ //

tava cāpi pitā tāta parityakto mayā'nagha /
dharmaṃ saṃrakṣamāṇena paurāṇāṃ hitamicchatā //
yudhiṣṭhira uvāca /

kimarthaṃ rājaśārdūlaḥ sagaraḥ putramātmajam /
tyaktavāndustyajaṃ vīraṃ tanme brūhi tapodhana //
lomaśa uvāca /

asamañja iti khyātaḥ sagarasya suto hyabhūt /
yaṃ śaivyā janayāmāsa paurāṇāṃ sa hi dārakān //

krīḍataḥ sahasā'sādya tatratatra mahīpate /
cūḍāsu krośato gṛhyanadyāṃ cikṣepa durbalān //

tataḥ paurāḥ samājagmurbhayaśokapariplutāḥ /
sagaraṃ cābhyabhāṣanta sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ //

tvaṃ nastrātā mahārāja paracakrādibhirbhayāt /
asamañjabhayāddhorāttato nastrātunarhasi //

paurāṇāṃ vacanaṃ śrutvā ghoraṃ nṛpatisattamaḥ /
muhūrtaṃ vimanā bhūtvāsacivānidamabravīt //

asamañja purādadya suto me vipravāsyatām /
yadi vo matpriyaṃ kāryametacchīdhraṃ vidhīyatām //

evamuktā narendreṇa sacivāste narādhipa /
yathoktaṃ tvaritāścakruryathā'jñāpitavānnṛpaḥ //

etatte sarvamākhyātaṃ yathā putro mahātmanā /
paurāṇāṃ hitakāmena sagareṇa vivāsitaḥ //

aṃśumāṃstu maheṣvāso yaduktaḥ sagareṇa hi /
tatte sarvampravakṣyāmi kīrtyamānaṃ nibodha me //
sagara uvāca /

pituś te'hantyāgena putrāṇāṃ nidhanena ca /
alābhena tathā'śvas paritapyāmi putraka //

tasmādduḥkhābhisantaptaṃ yajñavighnācca mohitam /
hayasyānayanātpautra narakānmāṃ samuddhara //
lomaśa uvāca /

aṃśumānevamuktastu sagaraṇa mahātmanā /
jagāma duḥkhāttaṃ deśaṃ yatravai dāritā mahī //

sa tu tenaiva mārgeṇa samudraṃ praviveśa ha /
apaśyacca mahātmānaṃ kapilaṃ turagaṃ ca tam //

sa dṛṣṭvā tejaso rāśiṃ purāṇamṛpisattamam /
praṇamya śirasā bhūmau kāryamasmai nyavedayat //

tataḥ prīto mahārāja kapiloṃ'śumato'bhavat /
uvāca cainaṃ dharmātmā varadosmīti bhārata //

sa vavre turagaṃ tatra prathamaṃ yajñakāraṇāt /
dvitīyamudakaṃ vavre pitṝṇāṃ pāvanecchayā //

tamuvāca mahātejāḥ kapilo munipuṅgavaḥ /
dadāni tava bhadraṃ te yadyatprārthayase'nagha //

tvayi kṣamā ca dharmaśca satyaṃ cāpi pratiṣṭhitam /
tvayā kṛtārthaḥ sagaraḥ putravāṃśca tvayā pitā //

tava caiva prabhāvena svargaṃ yāsyanti sāgarāḥ /
śalabhatvaṃ gatā ye te mama krodhahutāśane //

pautraśca te tripathagāṃ tridivādānayiṣyati /
pāvanārthaṃ sāgarāṇāṃ toṣayitvā maheśvaram //

hayaṃ nayasva bhadraṃ te yājñiṃ narapuṅgava /
yajñaḥ samāpyatāṃ tāta sagarasya mahātmanaḥ //

aṃśumānevamuktastu kapilena mahātmanā /
ājagāma hayaṃ gṛhya yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ //

sobhivādya tataḥ pādau sagarasya mahātmanaḥ /
mūrdhni tanāpyupāghrātastasmai sarvannayvedayat //

yathā dṛṣṭaṃ śrutaṃ cāpi sāgarāṇāṃ kṣayaṃ tathā /
taṃ cāsmai hayamācaṣṭa yajñavāṭamupāgatam //

tacchrutvā sagaro rājā putrajaṃ duḥkhamatyajat /
aṃśumantaṃ ca sampūjyasamāpayata taṃ kratum //

samāptayajñaḥ sagaro devaiḥ sarvaiḥ sabhājitaḥ /
putratve kalpayāmāsa samudraṃ varuṇālayam //

praśāsya suciraṃ kālaṃ rājyaṃ rājīvalocanaḥ /
pautre bhāraṃ samaveśya jagāma tridivaṃ tadā //

aṃśumānapi dharmātmā mahīṃ sāgaramekhalām /
praśaśāsa mahārāja yathaivās pitāmahaḥ //

tasya putraḥ samabhavaddilīpo nāma dharmavit /
tasminrājyaṃ samādhāya aṃśumānapi saṃsthitaḥ //

dilīpastu tataḥ śrutvā pitṝṇāṃ nidhanaṃ mahat /
paryatapyata duḥkhena teṣāṃ gatimacintayat //

gaṅgāvataraṇae yatnaṃ sumahaccākaronnṛpaḥ /
na cāvatārayāmāsa ceṣṭamāno yathābalam //

tas putra samabhavacchrīmāndharmaparāṇaḥ /
bhagīratha iti khyātaḥ satyavāganasūyakaḥ //

abhiṣicya tu taṃ rājyedilīpo vanamāśritaḥ //

tapaḥ siddhisamāyogātsa rājā bharatarṣabha / vanājjagāma tridivaṃ kālayogena bhārata //