Mahabharata · Chapter 2.97

śṛṇu rājanpurā'cintyānarjunasya ca sāhasān /
arjuno dhanvināṃ śreṣṭho duṣkaraṃ kṛtavānpurā //

drupadasya pure rājandraupadyāśca svayaṃvara // ābālavṛddhasaṅkṣobhe sarvakṣatrasamāgame /
kṣiprakārī jale matsyaṃ durnirīkṣyaṃ sasarja ha //

sarvairnṛpairasādhyaṃ tatkārmukapravaraṃ ca vai /
kṣaṇena sajyamakarotsarvakṣatrasya paśyataḥ //

tato yantramayaṃ vidhvā visāraṃ phalguno balī /
kṛṣṇayā hemamālyena skandhe sa pariveṣṭitaḥ //

tatastayā vṛtaṃ pārthaṃ dṛṣṭvā sarve nṛpāstadā / roṣātsarvāyudhāngṛhya kruddhā vīrā mahaujasaḥ /
vaikartanaṃ puraskṛtya sarve pārthamupādravan //

sa sarvānpārthivāndṛṣṭvā kruddhānpārtho mahābalaḥ /
vārayitvā śaraistīkṣṇairajayattatra sa svayam //

jitvā tu tānmahīpālānsarvānkarṇapurogamān /
lebhe kṛṣṇāṃ śubhāṃ pārtho yudhvā vīryabalāttadā //

sarvakṣatrasamūheṣu ambāṃ bhīṣmo yathā purā /
tataḥ kadācidbībhatsustīryayātrāṃ yayau svayam //

atholūpīṃ śubhāṃ tāta nāgarājasatāṃ tadā /
nāgeṣvāpa varāgryeṣu prārthito'tha yathā tathā //

tato godāvarīṃ kṛṣṇāṃ kāverīṃ cāvagāhata /
tatra pāṇḍyaṃ samāsādya tasya kanyāmavāpa saḥ //

labdhvā jiṣṇurmudaṃ tatra tato yāmyāṃ diśaṃ yayau //

sa dakṣiṇaṃ samudrāntaṃ gatvā cāpsarasāṃ ca vai /
kumāratīrthamāsādya mokṣayāmāsa cārjunaḥ //

grāharūpāśca tāḥ pañca atiśauryeṇa vai balāt /
kanyātīrthaṃ samabhyetya tato dvāravatīṃ yayau / //

tatra kṛṣṇanideśātsa subhadrāṃ prāpya phalgunaḥ /
tāmāropya rathopasthe prayayau svapurīṃ prati //

athādāya gate pārthe te śrutvā sarvayādavāḥ /
tamabhyadhāvantsaṅkruddhāḥ siṃhavyāghragaṇā iva //

pradyumnaḥ kṛtavarmā ca gadaḥ sāraṇasātyakī /
āhukaścaiva sāmbaśca cārudeṣṇo vidūrathaḥ //

anye ca yādavāḥ sarve baladevapurogamāḥ /
ekameva pare kṛṣṇaṃ gajavājirathairyutāḥ //

athāsādya vane yāntaṃ parivārya dhanañjayam /
cakruryuddhaṃ susaṅkruddhā bahukoṭyaśca yādavāḥ //

eka eva tu pārthastairyuddhaṃ cakre sudāruṇam /
tena teṣāṃ samaṃ yuddhaṃ muhūrtaṃ prababhūva ha //

tataḥ pārtho raṇe sarvānvārayitvā śitaiḥ śaraiḥ / balādvijitya rājendra vīrastānsarvayādavān /
tāṃ subhadrāmathādāya śakraprasthaṃ viveśa ha //

bhūyaḥ śṛṇu mahārāja phalgunasya ca sāhasam /
dadau sa vahnerbibhatsuḥ prārthitaṃ khāṇḍavaṃ vanam //

labdhamātre tu tenātha bhagavānhavyavāhanaḥ /
bhakṣituṃ khāṇḍavaṃ rājaṃstatrasthānupacakrame //

tatastaṃ bhakṣayantaṃ vai savyasācī vibhāvasum / rathā dhanvī śarāngṛhya sa kalāpayutaḥ prabhuḥ /
pālayāmāsa rājendra svavīryeṇa mahābalaḥ //

tataḥ śrutvā mahenadrastu meghāṃstānsandideśa ha /
tenoktā meghasaṅghāste vavarṣurativṛṣṭibhiḥ //

tato meghagāṇānpārthaḥ śaravrātaiḥ samāntataḥ /
khagamairvārayāmāsa tadāścaryamivābhavat //

vāritānmeghasaṅghāṃśca śrutvā kruddhaḥ purandaraḥ / pāṇḍaraṃ gajamāsthāya sarvadevagaṇairvṛtaḥ /
yayau pārthena saṃyoddhuṃ rakṣārthaṃ khāṇḍavasya ca //

rudrāśca marutaścaiva vasavaścāśvinau tadā / ādityāścaiva sādhyāśca niśvedevāśca bhārata /
gandharvāścaiva sahitā anye devagaṇāśca ye //

te sarve śastrasampannā dīpyamānāḥ svatejasā /
dhanañjayaṃ jighāṃsantaḥ prapeturvibudhādhipāḥ //

yugānte yāni dṛśyante nimittāni mahāntyapi /
sarvāṇi tatra dṛśyante nimittāni mahīpate //

tato devagamāḥ sarve pārthaṃ samabhidudruvuḥ /
asambhrāntastu tāndṛṣṭvā sa tāṃ devamayīṃ camūm //

tvaritaḥ phalguno gṛhya tīkṣṇāṃstānāśugāṃstadā /
indraṃ devāṃśca samprekṣya tasthau kāla ivātyaye //

tato devagaṇāḥ sarve bībhatsuṃ sapurandarāḥ /
avākirañcharavrātairmānuṣaṃ taṃ mahīpate //

tataḥ pārtho mahātejā gāṇḍivaṃ gṛhya satvaraḥ /
vārayāmāsa devānāṃ śaravrātaiḥ śarāṃstadā //

punaḥ kruddhāḥ surāḥ sarve martyaṃ taṃ subhahābalāḥ /
nānāśastrairvavarṣustaṃ savyasācī mahīpate //

tānpārthaḥ śastravarṣānvai visṛṣṭānvibudhaistadā /
dvidhā tridhā sa ciccheda sa eva niśitaiḥ śaraiḥ //

punaśca pārthaḥ saṅkruddho maṇḍalīkṛtakārmukaḥ /
devasaṅghāñcharaistīkṣṇairarpayanvai samantataḥ //

tato devagaṇāḥ sarve yudhvā pārthena vai muhuḥ /
raṇe jetumaśakyaṃ taṃ jñātvā te bharatarṣabha //

śāntāste vibudhāḥ sarve pārthabāṇābhipīḍitāḥ /
sadvipaṃ vāsavaṃ tyaktvā dudruvuḥ sarvato diśam //

prācīṃ rudrāḥ sagandharvā dakṣiṇāṃ maruto yayuḥ /
diśaṃ pratīcīṃ bhītāste vasavaśca tathā'śvinau //

ādityāścaiva viśve ca dudruvurvā udaṅmukhāḥ /
sādhyāścordhvamukhā bhītāścintayanto'sya sāyakān //

evaṃ suragaṇāḥ sarve prādravantsarvato diśam /
muhurmuhuḥ prekṣamāṇāḥ pārthameva sakārmukam //

vidrutāndevasaṅghāṃstānraṇe dṛṣṭvā purandaraḥ /
tataḥ kruddho mahātejāḥ pārthaṃ bāṇairavākirat //

pārtho'pi śakraṃ vivyātha mānuṣo vibudhādhipam //

tataḥ so'śmamayaṃ varṣaṃ vyasṛjadvibudhādhipaḥ /
taccharairarjuno varṣaṃ pratijāghne'tyamarṣaṇaḥ //

atha saṃvardhayāmāsa tadvarṣaṃ devarāḍapi /
bhūya eva mahāvīryaṃ jijñāsuḥ savyasācinaḥ //

so'śmavarṣaṃ mahāvegamiṣubhiḥ pāṇḍavo'pi ca /
vilayaṃ gamayāmāsa harṣayanpākaśāsanam //

upādāya tu pāṇibhyāmaṅgadaṃ nāma parvatam /
sadrumaṃ vyasṛjacchakro jighāṃsuḥ śvetavāhanam //

tato'rjuno vegavadbhirjvalamānairajihyagaiḥ /
bāṇairvidhvaṃsayāmāsa girirājaṃ sahasradhā //

śakraṃ ca pātayāmāsa śaraiḥ pārtho mahānyudhi /
tataḥ śakro mahārāja raṇe vīraṃ dhanañjayam //

jñātvā jetumaśakyaṃ taṃ tejobalasamanvitam /
parāṃ prīti yayau tatra putraśauryeṇa vāsavaḥ //

tadā tatra na tasyāsti divi kaścinmahāyaśāḥ /
samartho nirjaye rājannapi sākṣātprajāpatiḥ //

tataḥ pārthaḥ śarairhatvā yakṣarākṣasapannagān /
dīpte cāgnau mahātejāḥ pātayāmāsa santatam //

pratiṣedhayituṃ pārthaṃ na śekustatra kecana /
dṛṣṭvā nivāritaṃ śakraṃ divi devagaṇaiḥ saha //

yathā suparṇaḥ somārthaṃ vibudhānajayatpurā /
tathā jitvā surānpārthastarpayāmāsa pāvakam //

tato'rjunaḥ svavīryeṇa tarpayitvā vibhāvasum /
rathaṃ dhvajaṃ ca sahayaṃ divyānastrāṃśca pāṇḍavaḥ //

gāṇḍīvaṃ ca dhanuḥ śreṣṭhaṃ tūṇī cākṣayasāyakau /
etānyapi ca bībhatsurlebhe kīrti ca bhārata //

bhūyo'pi śṛṇu rājendra pārtho gatvottarāṃ diśam /
vijitya navavarṣāṃśca sapurāṃśca saparvatān //

jambudvīpaṃ vaśe kṛtvā sarvaṃ tadbharatarṣabha /
balājjitvā nṛpānsarvānkare caviniveśya ca //

ratnānyādāya sarvāṇi gatvā caiva punaḥ purīm / tato jyeṣṭhaṃ mahātmānaṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram /
rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ kārayāmāsa bhārata //

sa tānyanyāni karmāṇi kṛtavānarjunaḥ purā /
arjunena samo vīrye triṣu lokeṣu na kvacit //

devadānavayakṣāśca piśācoragarākṣasāḥ /
bhīṣmadroṇādayaḥ sarve kuravaśca mahārathāḥ //

loke sarvanṛpāścaiva vīrāścānye dhanurdharāḥ /
ete pārthaṃ raṇe yuktāḥ pratiyoddhuṃ na śaknuyuḥ //

ahaṃ hi nityaṃ kauravya phalgunaṃ hṛdi saṃsthitam /
apaśyaṃ cintayitvā taṃ samudvigno'smi tadbhayāt //

gṛhe gṛhe ca paśyāmi tāta pārthamahaṃ sadā /
śaragāṇḍīvasaṃyuktaṃ pāśahastamivāntakam //

api pārthasahasrāṇi bhītaḥ paśyāmi bhārata /
pārthabhūtamidaṃ sarvaṃ nagaraṃ pratibhāti me //

pārthameva hi paśyāmi rahite tāta bhārata /
dṛṣṭvā svapnagataṃ pārthamuddhamāmi vicetanaḥ //

akārādīni nāmāni arjunagrastacetasaḥ /
aśvākṣarāmbujāścaiva trāsaṃ sañjanayanti me //

nāsti pārthādṛte tāta paravīrādbhayaṃ mama /
prahlādaṃ vā baliṃ vāpi hanyāddhi vijayo raṇe //

tasmāttena mahārāja yuddhaṃ nastāta na kṣamam /
ahaṃ tasya prabhāvajño nityaṃ duḥkhaṃ vahāmi ca //

purā hi daṇḍakāraṇye mārīcasya yathā bhayam /
bhavedrāme mahāvīrye tathā pārthe bhayaṃ mama //
dhṛtarāṣṭra uvāca //

jānāmyeva mahadvīyaṃ jiṣṇoretaddurāsadam /
etadvīrasya pārthasya kārṣīstvaṃ tu vipriyam //

dyūtaṃ vā śastrayuddhaṃ vā duvākyaṃ vā kathañcana /
eteṣvevaṃ kṛte tasya vigrahaścaiva vo bhavet //

tasmāttvaṃ putra pārthena nityaṃ snehena vartaya /
yaśca pārthena sambandho vartate cennaro bhuvi //

tasya nāsti bhayaṃ kiñcitriṣu lokeṣu bhārata /
tasmāttvaṃ jiṣṇunā vatsa nityaṃ snehena vartaya //
duryodhana uvāca //

dyūte pārthasya kauravya māyayā nikṛtiḥ kṛtā /
tasmādvi no jayastāta anyopāyena no bhavet //
dhṛtarāṣṭra uvāca //

upāyaśca na kartavyaḥ pāṇḍavānprati bhārata /
pārthānprati purā vatsa bahūpāyāḥ kṛtāstvayā //

tānupāyānhi kaunteyā bahuśo vyaticakramuḥ /
tasmādvitaṃ jīvitāya naḥ kulasya janasya ca //

tvaṃ cikīrṣasi cedvatsa samitraḥ sahabāndhavaḥ /
sabhrātṛkastvaṃ pārthena nityaṃ snehena vartaya //
vaiśampāyana uvāca //

dhṛtarāṣṭravacaḥ śrutvā rājā duryodhanastadā /
cintayitvā muhūrtaṃ tu vidhinā codito'bravīt //

punardīvyāma bhadraṃ te vanavāsāya pāṇḍavaiḥ / evametānvaśe kartuṃ śakṣyāmaḥ puruṣarṣabha // ṣa

te vā dvādaśa varṣāṇi vayaṃ vā dyūtanirjitāḥ /
praviśema mahāraṇyamajinaiḥ prativāsitāḥ //

trayodaśaṃ ca svajanairajñātāḥ parivatsaram /
jñātāśca punaranyāni vane varṣāṇi dvādaśa //

nivasema vayaṃ te vā tathā dyūtaṃ pravartatām /
akṣānuptvā punardyūtamidaṃ kurvantu pāṇḍavaḥ //

etatkṛtyatamaṃ rājannasmākaṃ bharatarṣabha /
ayaṃ hi śakunirveda savidyāmakṣasampadam //

dṛḍhamūlaṃ vayaṃ rājye mitrāṇi parigṛhya ca /
sāravadvipulaṃ sainyaṃ satkṛtya ca durāsadam //

te ca trayodaśaṃ varṣaṃ pārayiṣyanti cedvratam /
jeṣyāmastānvayaṃ rājatrocatāṃ te parantapa //
dhṛtarāṣṭra uvāca //

tūrṇaṃ pratyānayasvaitānkāmaṃ vyadhvagatānapi /
āgacchantu punardyūtamidaṃ kurvantu pāṇḍavaḥ //
vaiśampāyana uvāca //

tato droṇaḥ somadatto bāhlīkaścaiva gautamaḥ /
viduro droṇaputraśca vaiśyāputraśca vīryavān //

bhūriśravāḥ śāntanavo vikarṇaśca mahārathaḥ /
mā dyūtamityabhāṣanta śamo'stviti ca sarvaśaḥ //

akāmānāṃ ca sarveṣāṃ suhṛdāmarthadarśinām /
akarotpāṇḍavāhvānaṃ dhṛtarāṣṭraḥ sutapriyaḥ //

athābravīnmahārāja dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram /
putrahārdāddharmayuktā gāndhārī śokakarśitā //

jāte duryodhane kṣattā mahāmatirabhāṣata /
nīyatāṃ paralokāya sādhvayaṃ kulapāṃsanaḥ //

vyanadajjātamātro hi gomāyuriva bhārata /
anto nūnaṃ kulasyāsya kuravastannibodhata //

mā nimajjīḥ svadoṣeṇa mahāpsu tvaṃ hi bhārata /
mā bālānāmaśiṣṭānāmabhimaṃsthā matiṃ prabho //

mā kulasya kṣaye ghore kāraṇaṃ tvaṃ bhaviṣyasi /
baddhaṃ setuṃ ko nu bhindyāddhamecchāntaṃ ca pāvakam //

śame sthitānko nu pārthānkopayedbharatarṣabha /
smarantaṃ tvāmājamīḍhaṃ smārayiṣyāmyahaṃ punaḥ //

śāstraṃ na śāsti durbuddhiṃ śreyase cetarāya ca /
na vai vṛddho bālamatirbhavedrājankathañcana //

tvannetrāḥ santu te putrā mā tvāṃ dīrṇāḥ prahāsiṣuḥ /
tasmādayaṃ madvacanāttyajyatāṃ kulapāṃsanaḥ //

tathā te na kṛtaṃ rājanputrasnehānnarādhipa /
tasya prāptaṃ phalaṃ viddhi kulāntakaraṇāya yat //

śamena dharmeṇa nayena yuktā yā te buddhiḥ sā'stu te mā pramādīḥ /
pradhvaṃsinī krūrasamāhitā śrī- rmṛduprauḍhā gacchati putrapautrān //

athābravīnmahārājo gāndhārīṃ dharmadarśinīm /
antaḥ kāmaṃ kulasyāstu na śaknomi nivāritum //

yathecchanti tathaivāstu pratyāgacchantu pāṇḍavāḥ /
punardyūtaṃ ca kurvantu māmakāḥ pāṇḍavaiḥ saha //