Mahabharata · Chapter 2.92

tathā tu dṛṣṭvā bahu tatra devīṃ rorūyamāṇāṃ kurarīmivārtām /
nocurvacaḥ sādhvathavā'pyasādhu mahīkṣito dhārtarāṣṭrasya bhītāḥ //

dṛṣṭvā tathā pārthivaputrapautrāṃ- stūṣṇīmbhūtāndhṛtarāṣṭrasya putraḥ /
smayannivedaṃ vacanaṃ babhāṣe pāñcālarājasya sutāṃ tadānīm //
duryodhana uvāca //

tiṣṭhatvayaṃ praśna udārasatve bhīme'rjune sahadeve tathaiva /
patyau ca te nakule yājñaseni vadantvete vacanaṃ tvatprasūtam //

anīśvaraṃ vibruvantvāryamadhye yudhiṣṭhiraṃ tava pāñcāli hetoḥ /
kurvantu sarve cānṛtaṃ dharmarājaṃ pāñcāli tvaṃ mokṣyase dāsabhāvāt //

dharme sthito dharmasuto mahātmā svayaṃ cedaṃ kathayatvindrakalpaḥ /
īśo vā te hyanīśo'thavaiṣa vākyādasya kṣipramekaṃ bhajasva //

sarve hīme kauraveyāḥ sabhāyāṃ duḥkhāntare vartamānāstavaiva /
na vibruvantyāryasatvā yathāva- tpatīṃśca te samavekṣyālpabhāgyān //
vaiśampāyana uvāca //

tataḥ sabhyāḥ kururājasya tasya vākyaṃ sarve praśaśaṃsustathoccaiḥ /
celāvedhāṃścāpi cakrurnadanto hāhetyāsīdapi caivārtanādaḥ //

śrutvā tuṃ tadvākyamanoharaṃ ta- ddharṣaścāsītkauravāṇāṃ sabhāyām /
sarve cāsanpārthivāḥ prītimantaḥ kuruśreṣṭhaṃ dhārmikaṃ pūjayantaḥ //

yudhiṣṭhiraṃ ca te sarve samudaikṣanta pārthivāḥ /
kiṃ nu vakṣyati dharmajña iti sācīkṛtānanāḥ //

kiṃ nu vakṣyati bībhatsurajito yudhi pāṇḍavaḥ /
bhīmaseno yamau cobhau bhṛśaṃ kautūhalānvitāḥ //

tasminnuparate śabde bhīmaseno'bravīdidam /
pragṛhya ruciraṃ divyaṃ bhujaṃ candanacarcitam //

yadyeṣa gururasmākaṃ dharmarājo mahāmanāḥ /
na prabhuḥ syātkulasyāsya na vayaṃ marṣayemahi //

īśo naḥ puṇyatapasāṃ prāṇānāmapi ceśvaraḥ /
manyate jitamātmānaṃ yadyeṣa vijitā vayam //

na hi mucyeta me jīvanpadā bhūmimupaspṛśan /
martyadharmā parāmṛśya pāñcālyā mūrdhajānimān //

paśyadhvaṃ hyāyatau vṛttau bhujau me parighāviva /
naitayorantaraṃ prāpya mucyetāpi śatakratuḥ //

dharmapāśasitastvevamadhigacchāmi saṅkaṭam /
gauraveṇa niruddhaśca nigrahādarjunasya ca //

dharmarājanisṛṣṭastu siṃhaḥ kṣudramṛgāniva /
dhārtarāṣṭārānimānpāpānniṣpaṣeyaṃ talāsibhiḥ //
vaiśampāyana uvāca //

tamuvāca tadā bhīṣmo droṇo vidura eva ca /
kṣamyatāmidamityevaṃ sarvaṃ sambhāvyate tvayi //
karṇa uvāca //

trayaḥ kileme hyadhanā bhavanti / dāsaḥ putraścāsvatantrā ca nārī /
dāsasya patnī tvadhanasya bhadre hīnaśvarā dāsadhanaṃ ca sarvam //

praviśya rājñaḥ parivāraṃ bhajasva tatte kāryaṃ śiṣṭamādiśyate'tra /
īśāstu sarve tava rājaputri bhavanti vai dhārtarāṣṭrā na pārthāḥ //

anyaṃ vṛṇīṣva patimāśu bhāmini yasmāddāsyaṃ na labhasi devanena /
avācyā vai patiṣu kāmavṛtti- rnityaṃ dāsye viditaṃ tattavāstu //

parājito nakulo bhīmaseno yudhiṣṭharaḥ sahadevārjunau ca /
dāsībhūtā tvaṃ hi vai yājñaseni parājitāste patayo naiva santi //

prayojanaṃ janmani kiṃ na manyate parākramaṃ pauruṣaṃ caiva pārthaṭaḥ /
pāñcālyasya drupadasyātmajāmimāṃ sabhāmadhye yo vyadevīd्glaheṣu //
vaiśampāyana uvāca //

tadvai śrutvā bhīmaseno'tyamarṣī bhṛśaṃ niśaśvāsa tadā'rtarūpaḥ /
rājānugo dharmapāśānubaddho dahannivainaṃ krodhasaṃraktadṛṣṭiḥ //
bhīma uvāca //

nāhaṃ kupye sūtaputrasya rāja- nneṣa satyaṃ dāsadharmaḥ pradiṣṭaḥ /
kiṃ vidviṣo vai māmevaṃ vyāhareyu- rnādevīstvaṃ yadyanayā narendra //
vaiśampāyana uvāca //

bhīmasenavacaḥ śrutvā rājā duryodhanastadā /
yudhiṣṭhiramuvācedaṃ tūṣṇīmbhūtamacetanam //

bhīmārjunau yamau caiva sthitau te nṛpa śāsane /
praśnaṃ brūhi ca kṛṣṇāṃ tvamajitāṃ yadi manyase //

evamuktvā tu kaunyeyamapohya vasanaṃ svakam /
smayannivekṣya pāñcālīmaiśvaryamadamohitaḥ //

kadalīdaṇḍasadṛśaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam /
gajahastapratīkāśaṃ vajrapratimagauravam //

abhyutsmayitvā rādheyaṃ bhīmamādharṣayanniva /
draupadyāḥ prekṣamāṇāyāḥ savyamūrumadarśayat //

bhīmasenastamālokya netre utphālya lohite /
provāca rājamadhye taṃ sabhāṃ viśrāvayanniva //

pitṛbhiḥ saha sālokyaṃ mā sma gacchedvṛkodaraḥ /
yadyetamūruṃ gadayā na bhindyāṃ te mahāhave //
vaiśampāyana uvāca //

kruddhasya tasya sarvebhyaḥ srotobhyaḥ pāvakārciṣaḥ /
vṛkṣasyeva viniśveruḥ koṭarebhyaḥ pradahyataḥ //
vidura uvāca //

paraṃ bhayaṃ paśyata bhīmasenā- ttadbudhyadhvaṃ pārthivāḥ prātipeyāḥ /
daiverito nūnamayaṃ purastā- tparo'nayo bharateṣūdapādi //

atidyūtaṃ kṛtamidaṃ dhārtarāṣṭra yasmātstriyaṃ vivadadhvaṃ sabhāyām /
yogakṣemau naśyato vaḥ samagrau pāpānmantrānkuravo mantrayanti //

imaṃ dharmaṃ kuravo jānatāśu dhvaste dharme pariṣatsampraduṣyet /
imāṃ cetpūrvaṃ kitavo'glahiṣya- dīśo'bhaviṣyadaparājitātmā //

svapne yathaitadvijitaṃ dhanaṃ syā- devaṃ manye yasya dīvyatyanīśaḥ /
gāndhārarājasya vaco niśamya dharmādasmātkuravo mā'payāta //
duryodhana uvāca //

bhīmasya vākye tadvadevārjunasya sthito'haṃ vai yamayoścaivameva /
yudhiṣṭhiraṃ te pravadantvanīśa- matho dāsyānmokṣase yājñaseni //
arjuna uvāca //

īśo rājā pūrvamāsīd्glahe naḥ kuntīsuto dharmarājo mahātmā /
īśastvayaṃ kasya parājitātmā tajjānīdhvaṃ kuravaḥ sarva eva //
karṇa uvāca //

duśśāsana nibodhedaṃ vacanaṃ vai prabhāṣitam / kimanena ciraṃ vīra nayasva drapadātmajām /
dāsībhāvena bhuṅkṣva tvaṃ yatheṣṭaṃ kurunandana //
vaiśampāyana uvāca //

tato gāndhārarājasya putraḥ śakunirabravīt /
sādhu karṇa mahābāho yatheṣṭaṃ kriyatāmiti //

tato duśśāsanastūrṇaṃ drupadasya sutāṃ balāt / praveśayitumārabdhaḥ sa cakarṣa durātmavān // tato vikrośati tadā pāñcālī varavarṇinī //
draupadyuvāca /

paritrāyasva māṃ bhīṣṇa droṇa drauṇe tathā kṛpa /
paritrāyasva vidura dharmiṣṭho dharmavatsala //

dhṛtarāṣṭra mahārāja paritrāyasva vai snuṣām / gāndhāri tvaṃ mahābhāge sarvajñe sarvadarśini /
piratrāyasva māṃ bhīruṃ suyodhanabhayārditām //

tvamārye vīrajanani kiṃ māṃ paśyasi yādavīm /
kliśyamānāmanāryeṇa na trāyasiva vadhūṃ svakām //

yadi lālapyamānāṃ māṃ na kaścitkiñcidabravīt /
hā hatā'smi sumandātmā suyodhanavaśaṃ gatā //

na vai pāṇḍurnarapatirna dharmo na ca devarāṭ / na cāyurnāśvinau vā'pi paritrāyanti vai snuṣām // dhikkaṣṭaṃ yadi jīveyaṃ mandabhāgyā pativratā //
vidura uvāca //

śṛṇomi vākyaṃ tava rājaputri neme pārthāḥ kiñcidapi bruvanti /
sā tvaṃ priyārthaṃ śṛṇu vākyameta- dyaducyate pāpamatiḥ kṛtaghnaḥ //

suyodhanaḥ sānucaraḥ suduṣṭaḥ sahaiva rājā nikṛtaḥ sūnunā ca
yadyeṣa vācaṃ mahaducyamānāṃ na śroṣyate pāpamatiḥ suduṣṭaḥ //
vaiśampāyana uvāca //

ityevamuktvā drupadasya putrīṃ kṣattā'bravīddhṛtarāṣṭrasya putram /

mā kliśyatāṃ vai drupadasya putrīṃ mā tvaṃ carīṃ drakṣyasi rājaputra //
vidura uvāca //

yadyevaṃ tvaṃ mahārāja saṅkleśayasi draupadīm / acireṇaiva kālena putraste saha mantribhiḥ /
gamiṣyati kṣayaṃ pāpaḥ pāṇḍavakṣayakāraṇāt //

bhīmārjunābhyāṃ kruddhābhyāṃ mādrīputradvayena ca /
tasmānnivāraya sutaṃ mā vināśaṃ vicintaya //
vaiśampāyana uvāca //

etacchutvā mandabuddhirnottaraṃ kiñcidabravīt /
tato duryodhanastatra daivamohabalātkṛtaḥ //

acintya kṣatturvacanaṃ harṣeṇāyatalocanaḥ /
ūrū darśayate pāpo draupadyā vai muhurmuhuḥ //

ūrau sandarśyamāne tu nirīkṣya tu suyodhanam /
vṛkodarastadālokya netre colphālya lohite //

etatsamīkṣyātmani cāvamānaṃ niyamya manyuṃ balanānsa mānī /
rājānujaḥ saṃsadi kauravāṇāṃ viniṣkramanvākyamuvāca bhīmaḥ //

ahaṃ duryodhanaṃ hantā karṇaṃ hantā dhanañjayaḥ /
śakuniṃ cākṣakitavaṃ sahadevo haniṣyati //

idaṃ ca bhūyo vakṣyāmi sabhāmadhye bṛhadvacaḥ /
satyaṃ devāḥ kariṣyanti yanno yuddhaṃ bhaviṣyati //

suyodhanamimaṃ pāpaṃ hantā'smi gadayā yudhi /
śiraḥ pādena cāsyāhamadhiṣṭhāsyāmi bhūtale //

vakṣaḥ śūrasya nirvāsya paruṣasya durātmanaḥ /
duśśāsanasya rudhiraṃ pāsyāmi mṛgarāḍiva //
arjuna uvāca //

bhīmasena na te santi yeṣāṃ vairaṃ tvayā saha /
nandā gṛheṣu na buddhyante mahadbhayam //

naiva vācā vyavasitaṃ bhīma vijñāyate satām /
yadi sthāsyanti saṅgrāme kṣatradharmeṇa vai saha //

duryodhanasya karṇasya śakuneśca durātmanaḥ /
duśśāsanacaturthānāṃ bhūmiḥ pāsyati śoṇitam //

asūyitāraṃ vaktāraṃ prahṛṣṭānāṃ durātmanām /
bhīmasena niyogātte hantā'haṃ karṇamāhave //

karṇaṃ karṇānugāṃścaiva raṇe hantā'smi patribhiḥ / ye cānye viprayotsyanti buddhimohena māṃ nṛpāḥ /
tānsma sarvañchitairbāṇairnetā'smi yamasādanam //

caledvi himavānsthānānniṣprabhaḥ syāddivākaraḥ /
śaityaṃ somātpraṇaśyeta matsatyaṃ vicaledyadi //
vaiśampāyana uvāca //

utyuktavati pārthe tu śrīmānmādravatīsutaḥ /
pragṛhya vipulaṃ bāhuṃ sahadevaḥ pratāpavān //

saubalasya vadhaprepsuridaṃ vacanamabravīt /
krodhasaṃraktanayano niśvasya ca muhurmuhuḥ //
sahadeva uvāca //

yānakṣānmanyase mūḍha gāndhārāṇāṃ yaśohara /
naite hyakṣāḥ śitā vāṇāstvayaite samare dhṛtāḥ //

yathā caivoktavānbhīmastvāmuddiśya sabāndhavam / kartā'haṃ karmaṇā cāsya kurukāryāṇi sarvaśaḥ /
yadi sthasyāsi saṅgrāme kṣatradharmeṇa saubala //
vaiśampāyana uvāca //

sahadevavacaḥ śrutvā nakulo'pi viśāmpate /
darśanīyatamo nṝṇāmidaṃ vacanamabravīt //
nakula uvāca //

suteyaṃ yajñasenasya dyūte'smindhṛtarāṣṭrajaiḥ /
yairvācaḥ śrāvitā rūkṣā dhūrtairduryodhanapriyaiḥ //

dhārtarāṣṭrānsudurvṛttānmumūrṣūnkālacoditān /
darśayiṣyāmi bhūyiṣṭhamahaṃ vaivasvatakṣayam //

ulūkaṃ ca durātmānaṃ saubalasya priyaṃ sutam /
hantā'hamasmi samare mama śatruṃ narādhamam //

nideśāddharmarājasya draupadyāḥ padavīṃ caran /
nardhārtarāṣṭāṃ pṛthivīṃ kartāsmi nacirādivā //
draupadyuvāca //

yasmāccoruṃ darśayase yasmāccoruṃ nirīkṣase /
tasmāttava hyadharmiṣṭha ūrau mṛtyurbhaviṣyati //

yasmāccaivaṃ kleśayati bhrātā te māṃ durātmavān /
tasmādudhiramevāsya pāsyate vai vṛkodaraḥ //

imaṃ ca pāpiṣṭhamatiṃ karṇaṃ samutabāndhavam /
sāmātyaṃ saparīvāraṃ haniṣyati dhanañjayaḥ //

kṣudradharmaṃ naikṛtikaṃ śakuniṃ pāpacetasam /
sahadevo raṇe kruddho haniṣyati sabāndhavam //
vaiśampāyana uvāca //

evamukte tu vacane draupadyā dharmaśīlayā /
tato'ntarikṣātsumahatpuṣpavarṣamavāpatatam //

teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā nocustatra sabhāsadaḥ /
arjunasya bhayādrājannabhūnniśśabdamatra vai //