Mahabharata · Chapter 2.90

bhavanti gehe bandhakyaḥ kitavānāṃ yudhiṣṭhira /
bhavanti dīvyanti dayā caivāsti tāvasvapi //

kāśyo yaddhanamāhārṣīddravyaṃ yaccānyaduttamam /
tathā'nye pṛthivīpālā yāni ratnānyupāharan //

vāhanāni dhanaṃ caiva kavacānyāyudhāni ca /
rājyamātmā vayaṃ caiva kaitavena hṛtaṃ paraiḥ //

na ca me tatra kopo'bhūtsarvasyeśo hi no bhavān /
imaṃ tvatikramaṃ manyo draupadī yatra paṇyate //

eṣā hyanarhatī bālā pāṇḍavānprāpya kauravaiḥ /
tvatkṛte kliśyate kṣudrairnṛśaṃsairakṛtātmabhiḥ //

asyāḥ kṛte manyurayaṃ tvayi rājannipātyate /
bāhū te sampradhakṣyāmi sahadevāgnimānayaḥ //
arjuna uvāca /

na purā bhīmasena tvamīdṛśīrvaditā giraḥ /
paraiste nāśitaṃ nūnaṃ nṛśaṃsairdharmagauravam //

na sakāmāḥ paro kāryā dharmamevācarottamam /
bhrātaraṃ dhārmikaṃ jyeṣṭhaṃ ko'tivartitumarhati //

āhūto hi parai rājā kṣātraṃ vratamanusmaran /
dīvyate parakāmena tannaḥ kīrtikaraṃ mahat //
bhīmasena uvāca //

evamasminkṛtaṃ vidyāṃ yadi nāhaṃ dhanañjaya /
dīpte'gnau sahitau bāhū nirdaheyaṃ balādiva //
vaiśampāyana uvāca //

tathā tānduḥ khitāndṛṣṭvā pāṇḍavāndhṛtarāṣṭrajaḥ /
kṛṣyamāṇāṃ ca pāñcālīṃ vikarṇa idamabravīt //

yājñasenyā yaduktaṃ tadvākyaṃ vibrūta pārthivāḥ /
avivekena vākyasya narakaḥ sadya eva naḥ //

bhīṣmaśca dhṛtarāṣṭraśca kuruvṛddhatamāvubhau /
sametya nāhatuḥ kiñcidviduraśca mahāmatiḥ //

bhāradvājaśca sarveṣāmācāryaḥ kṛpa eva ca /
kuta etāvapi praśnaṃ nāhaturdvijasattamau //

ye tvanye pṛthivīpālāḥ sametāḥ sarvatodiśam /
kāmakrodhau samutsṛjya te bruvantu yathāmati //

yaditaṃ draupadī vākyamuktavatyasakṛcchubhā /
vimṛśya kasya kaḥ pakṣaḥ pārthivā vadatottaram //
vāśampāyana uvāca //

evaṃ sa bahuśaḥ sarvānuktavāṃstānsabhāsadaḥ /
na ca te pṛthivīpālāstamūcuḥ sādhvasādhu vā //

uktvā'sakṛttathā sarvānvikarṇaḥ pṛthivīpatīn /
pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya niḥśvasannidamabravīt //

vibrūta pṛthivīpālā vākyaṃ mā vā kathañcani /
manye nyāyyaṃ yadatrāhaṃ tadvi vakṣyāmi kauravāḥ //

catvāryāhurnaśreṣṭhā vyasanāni mahīkṣitām /
mṛgayāṃ pānamakṣāṃśca grāmye caivātiraktatām //

eteṣu hi naraḥ sakto dharmamutsṛjya vartate /
yathā'yuktena ca kṛtāṃ kriyāṃ loko na manyate //

tatheyaṃ pāṇḍuputreṇa vyasane vartatā bhṛśam /
samāhūtena kitavairāsthito draupadīpaṇaḥ //

sādhāraṇī ca sarveṣāṃ pāṇḍavānāmaninditā /
jitena pūrvaṃ cānena pāṇḍavena kṛtaḥ paṇaḥ //

iyaṃ ca kīrtitā kṛṣṇā saubalena paṇārthinā /
etatsarvaṃ vicāryāhaṃ manye na vijitāmimām //
vaiśampāyana uvāca //

etacchrutvā mahānnādaḥ sabhyānāmudatiṣṭhata /
vikarṇaṃ śaṃsamānānāṃ saubalaṃ cāpi nindatām //

tasminnuparate śabde rādheyaḥ krodhamūrchitaḥ /
pragṛhya ruciraṃ bāhumidaṃ vacanamabravīt //
karṇa uvāca //

dṛśyante vai vikarṇeha vaikṛtāni bahūnyapi /
tajjātastadvināśāya yathā'gniraraṇiprajaḥ //

ete na kiñcidapyāhuścoditā hyapi kṛṣṇayā /
dharmeṇa vijitāmetāṃ manyante drapadātmajām //

tvaṃ tu kevalabālyena dhārtarāṣṭra vidīryase /
yadbravīṣi sabhāmdhye bālaḥ sthavirabhāṣitam //

na ca dharma yathāvattvaṃ kṛṣṇāṃ ca jiteti sumandadhīḥ /
yadbravīṣi jitāṃ kṛṣṇāṃ na jiteti sumandadhīḥ //

kathaṃ hyavijitāṃ kṛṣṇāṃ manyase dhṛtarāṣṭraja /
yadā sabhāyāṃ sarvasvaṃ nyastavānpāṇḍavāgrajaḥ //

abhyantara ca sarvasve draupadī bharatarṣabha /
evaṃ dharmajitāṃ kṛṣṇāṃ manyase na jitāṃ katham //

kīrtitā draupadī vācā anujñātā ca pāṇḍavaiḥ /
bhavatyavijitā kena hetunaiṣā matā tava //

manyase vā sabhāmetāmānītāmekavāsasam /
adharmeṇeti tatrāpi śṛṇu me vākyamuttamam //

eko bhartā striyā devairvihitaḥ kurunandana /
iyaṃ tvanekavaśagā bandhakīti viniścitā //

asyāḥ sabhāmānayanaṃ na citramiti me matiḥ /
ekāmbaradharatvaṃ vā'pyathavā'pi vivastratā //

yaccaiṣāṃ draviṇaṃ kiñcidya caiṣā ye ca pāṇḍavāḥ /
saubaleneha tatsarvaṃ dharmeṇa vijitaṃ vasu //

duḥśāsana subālo'yaṃ vikarṇaḥ prājñavādikaḥ /
pāṇḍavānāṃ ca vāsāṃsi draupadyāścāpyupāhara //
vaiśampāyana uvāca //

tacchrutvā pāṇḍavāḥ sarve svāni vāsāṃsi bhārata /
avakīryottarīyāṇi sabhāyāṃ samupāviśan //

tato duḥśāsano rājandraupadyā vasanaṃ balāt /
sabhāmadhye sabhākṣipya vyapākraṣṭuṃ pracakrame //

ākṛṣyamāṇe vasane vilalāpa suduḥkhitā /
jñātaṃ mayā visiṣṭhena purā gītaṃ mahātmanā //

mahatyāpadi samprāpte smartavyo bhagavānhariḥ / iti niścitya manasā śaraṇāgatavatsalam /
ākṛṣyamāṇe vasane draupadī kṛṣṇamastarat //

śaṅkhacakragadāpāṇe dvārakānilayācyuta /
govinda puṇḍarīkākṣa rakṣa māṃ śaraṇāgatām //

hā kṛṣṇa dvārakāvāsinkvāsi yādavandana /
imāmavasthāṃ samprāptāmanāthāṃ kimupekṣase //

govinda dvārakāvāsinkṛṣṇa gopījanapriya /
kauravaiḥ paribhūtāṃ māṃ kiṃ na jānāsi keśava //

he nātha he ramānātha vrajanāthārtināśana /
kauravārṇavagnāṃ māmuddharasva janārdana //

kṛṣṇakṛṣṇa mahāyoginviśvātmanviśvbhāvana /
prapannāṃ pāhi govinda kuramadhye'vasīdatīm //

ityanusmṛtya kṛṣṇaṃ sā hariṃ tribhuvaneśvaram /
prārudadduḥ khitā rājanmukhamācchādya bhāminī //

tasya prasāddraupadyāḥ kṛṣṇamāṇe'mbare tadā /
tadrūpamapare vastraṃ prādurāsīdanekaśaḥ //

nānārāgavirāgāṇi vasanānyatha vai prabho /
prādurbhavanti śataśo dharmasya paripālanāt //

tato halahalāśabdastatrāsīdghoradarśanaḥ /
tadadbhutatamaṃ loke vīkṣya sarve mahībhṛtaḥ //

śaśaṃsurdraupadīṃ tatra kutsanto dhṛtarāṣṭrajam /
dhigdhigityaśivāṃ vācamutsṛjankauravānprati //

yadā tu vāsasāṃ rāśiḥ sabhāmadhye samācitaḥ / tadā duḥśāsanaḥ śrānto vrīḍitaḥ samupāviśat

śaśāpa tatra bhīmastu rājamadhye bṛhatsvanaḥ /
krodhādvisphuramāṇauṣṭho viniṣpiṣya kare karam //
bhīma uvāca //

idaṃ me vākyamādadhvaṃ kṣatriyā lokavāsinaḥ /
noktapūrvaṃ narairanyairna cānyo yadvadiṣyati //

yadyetadevamuktvā'haṃ na kuryāṃ pṛthivīśvarāḥ /
pitāmahānāṃ pūrveṣāṃ nāhaṃ gatimavāpnuyām //

asya pāpasya durbuddherbhāratāpasadasya ca /
na pibeyaṃ balādvakṣo bhittvā cedrudhiraṃ yudhi //
vaiśampāyana uvāca //

tasya te tadvacaḥ śrutvā raudraṃ lomapraharṣaṇam //
pracakrurbahulāṃ pūjāṃ kusanto dhṛtarāṣṭrajam //

na vibruvanti kauravyāḥ praśnametamiti sma ha /
sujanaḥ krośati smātra dhṛtarāṣṭraṃ vigarhayan //

vidura uvāca / draupadī praśnamuktvaivaṃ roravīti tvanāthavat /
vaiśampāyana uvāca //

tasya te tadvacaḥ śrutvā raudraṃ lomapraharṣaṇam /
na ca vibrūta taṃ praśnaṃ sabhyā dharmo'tra pīḍyate //

sabhāṃ prapadyate praśnaḥ prajvalanniva havyavād /
taṃ vai satyena dharmeṇa sabhyāḥ praśamayantyuta //

dharmyaṃ praśnamato brūyādāryaḥ satyena mānavaḥ /
vibrūyustatra taṃ praśnaṃ kāmakrodhabalātigāḥ //

vikarṇena yathāprajñamuktaḥ praśno narādhipāḥ /
bhavanto'pi hi taṃ praśnaṃ vibruvantu yathāmati //

yo hi praśnaṃ na vibrūyāddharmadarśī sabhāṃ gataḥ /
anṛte yā phalāvāptistasyāḥ so'rdhaṃ samaśnute //

yaḥ punarvitathaṃ brūyāddharmadaśīṃ sabhāṃ gataḥ /
anṛtasya phalaṃ kṛtsnaṃ sa prāpnotīti niścayaḥ //

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
prahlādasya ca saṃvādaṃ munerāṅgirasasya ca //

prahlādo nāma daityendrastasya putro virocanaḥ /
kanyāhetorāṅgirasaṃ sudhanvānamupādravat //

ahaṃ jyāyānahaṃ jyāyāniti kanyepsayā tadā /
tayordevanamatrāsītprāṇayoriti naḥ śrutam //

tayoḥ praśnavivādo'bhūtprahlādaṃ tāvapṛcchatām /
jyāyānka āvayorekaḥ praśnaṃ prabrūhi mā mṛṣā //

sa vai vivadanādbhītaḥ sudhanvānaṃ vilokayan /
taṃ sudhanvābravītkruddho brahmadamḍa iva jvalan //

yadi vai vakṣyasi mṛṣā prahlādātha na vakṣyasi //
śataghā te śiro vajrī vajreṇa prahariṣyati //

sudhanvanā tathoktaḥ sanvyathito'śvatthaparṇavat /
jagāma kaśyapaṃ daityaḥ paripraṣṭuṃ mahaujasam //
prahlāda uvāca //

tvaṃ vai dharmasya vijñātā daivasyehāsurasya ca /
brāhmaṇasya mahābhāga dharmakṛcchramidaṃ śṛṇu //

yo vai praśnaṃ na vibrūyādvitathaṃ caiva nirdiśet /
ke vai tasya pare lokāstanmamācakṣva pṛcchataḥ //
kaśyapa uvāca //

jānannavibruvanpraśnānkāmātkrodhādbhayāttathā /
sahasraṃ vāruṇānpāśānātmani pratimuñcati //

sākṣī vā vibruvansākṣyaṃ gokarṇaśithilaśvaran /
sahasraṃ vāruṇānpāśānātmani pratimuñjati //

tasya saṃvatsare pūrṇe pāśa ekaḥ pramucyate /
tasmātsatyaṃ tu vaktavyaṃ jānatā satyamuñjasā //

viddho dharmo hyadharmeṇa sabhāṃ yatropapadyate /
na cāsya śalyaṃ kṛntanti viddhāstatra sabhāsadaḥ //

ardhaṃ harati vai śreṣṭhaḥ pādo bhavati kartṛṣu /
pādaścaiva sabhāsatsu ye na nindanti ninditam //

anenā bhavati śreṣṭho mucyante ca sabhāsadaḥ /
eno gacchati kartāraṃ nindārho yatra nindyate //

vitathaṃ tu vadeyurye dharmaṃ prahlāda pṛcchate /
iṣṭāpūrtaṃ ca te ghnti saptasapta parāvarān //

hṛtasvasya hi yadduḥkhaṃ hataputrasya caiva yat /
ṛṇinaḥ prati yaccaiva svārthāddhaṣṭasya caiva yat //

striyāḥ patyā vihīnāyā rājñā grastasya caiva yat /
aputrāyāśca yadduḥkhaṃ vyāghrāghrātasya caiva yat //

adhyūḍhāyāśca yadduḥkhaṃ vyāghrāghrātasya caiva yat //
etāni vai samānyāhurduḥkhāni tridiveśvarāḥ //

tāni sarvāṇi duḥkhāni prāpnoti vitathaṃ bruvan /
samakṣadarśanātsākṣī śravaṇācceti dhāraṇāt //

tasmātsatyaṃ bruvatsākṣī dharmārthābhyāṃ na hīyate /
kaśyapasya vacaḥ śrutvā prahlādaḥ putramabravīt //

śreyānsudhanvā tvatto vai mattaḥ śreyāṃstathāṅgirāḥ /
mātā sudhanvā'yaṃ prāṇānāmīśvarastava //
virocana sudhanvā'yaṃ prāṇānāmīśvarastava //
sudhanvovāca /

putrasnehaṃ piratyajya yastvaṃ dharme vyavasthitaḥ /
anujānāmi te putraṃ jīvatveva śataṃ samāḥ //
vidura uvāca /

evaṃ vai paramaṃ dharmaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ /
yathāpraśnaṃ tu kṛṣṇāyā manyadhvaṃ tatra kiṃ param //
vaiśampāyana uvāca //

vidurasya vacaḥ śrutvā nocuḥ kiñcana pārthivāḥ /
karṇo duḥśāsanaṃ tvāha kṛṣṇaṃ dāsīṃ gṛhānnaya //

tāṃ vepamānāṃ savrīḍāṃ pralapantīṃ sma pāṇḍavān /
duḥśāsanaḥ sabhāmadhye vicakarṣa tapasvinīm //