Scripture Library

Mahabharata · Chapter 2.89

2.89.1

ehi kṣattardraupadīmānasva priyāṃ bhāryāṃ sammatāṃ pāṇḍavānām /
sammārjatāṃ veśma paraitu śīghraṃ tatrāstu dāsībhirapuṇyaśīlā //
vidura uvāca //

2.89.2

darvibhāṣaṃ bhāṣitaṃ tvādṛśena na manda sambuddhyasi ---- /
prapāte tvaṃ lambamāno na vetsi vyāghrānmṛgaḥ kopayase'tivelam //

2.89.3

āśīviṣāste śirasi pūrṇakopā mahāviṣāḥ /
mā kopiṣṭhāḥ sumandātmanmā gamastvaṃ yamakṣayam //

2.89.4

na hi dāsītvamāpannā kṛṣṇā bhavitumarhati /
janīśena hi rājñaiṣā paṇe nyasteti me matiḥ //

2.89.5

ayaṃ datte veṇurivātmaghātī phalaṃ rājā dhṛtarāṣṭrasya putraḥ /
dyūtaṃ hi vairāya mahābhayāya matto na ----mantakālam //

2.89.6

nāruntudaḥ syānna ----- na hīnatāḥ paramabhyādadīta /
yayāsya vācā para udvijeta na tāṃ vadeduśatī pāpalokyām //

2.89.7

samuccarantyativādāśca vaktrā- --- śaucati rātryahāni /
parasya nāmarmasu te patanti tānpaṇḍito nāvasṛjetpareṣu //

2.89.8

ajo hi śastramagilatkilaikaḥ śastre vipanne śirasāsya bhūmau /
nikṛntanaṃ svasya kaṇṭhasya ghoraṃ tadvadveraṃ mā kṛthāḥ pāṇḍuputraiḥ //

2.89.9

na kiñciditthaṃ pravadanti pārthā vanecaraṃ vā gṛhamedhinaṃ vā /
tapasvinaṃ vā paripūrṇavidyaṃ bhaṣanti haivaṃ śvanarāḥ sadaiva //

2.89.10

dvāraṃ sughoraṃ narakasya jihyaṃ na budhyate dhṛtarāṣṭrasya putraḥ /
tamanvetāro bahavaḥ kurūṇāṃ dyūtodaye saha duḥśāsanena //

2.89.11

majjantyalābūni śilāḥ plavante muhyanti nāvombhasi śaśvadeva /
mūḍho rājā dhṛtarāṣṭrasya putro na me vācaḥ pathyarūpāḥ śṛṇoti //

2.89.12

anto nūṃ bhavitāyaṃ karūṇāṃ sudāruṇaḥ sarvaharo vināśaḥ /
vācaḥ kāvyāḥ suhṛdāṃ pathyarūpā na śrūyante vardhate lobha eva //
vaiśampāyana uvāca //

2.89.13

dhigastu kṣattāramiti bruvāṇo darpeṇa matto dhṛtarāṣṭrasya putraḥ /
avaikṣata prātikāmīṃ sabhāyā- muvāca cainaṃ paramāryamadhye //
duryodhana uvāca //

2.89.14

tvaṃ prātikāmindraupadīmānayasva na te bhayaṃ vidyate pāṇḍavebhyaḥ /
kṣattā hyayaṃ vivadatyeva bhīto na cāsmākaṃ vṛddhikāmaḥ sadaiva //
vaiśampāyana uvāca //

2.89.15

evamuktaḥ prātikāmī sa sūtaḥ prāyācchīghraṃ rājavaco niśamya /
praviśya ca śveva hi siṃhageṣṭhaṃ samāsadanmahiṣīṃ pāṇḍavānām //
prātikāmyuvāca /

2.89.16

yudhiṣṭhiro dyūtamadena matto duryodhano draupadi tvāmajaiṣīt /
sā tvaṃ prapadyasva dhṛtarāṣṭrasya veśma nayāmi tvāṃ karmaṇi yājñaseni //
draupadyuvāca //

2.89.17

kathaṃ tvevaṃ vadasi prātikāmi- ko hi dīvyedbhāryayā rājaputraḥ /
mūḍo rājā dyūtamadena matto hyabhūnnānyatkaitavamasya kiñcit //
prātikāmyuvāca //

2.89.18

yadā nābhūtkaitavamanyadasya tadā'devītpāṇḍavo'jātaśatruḥ /
nyastāḥ pūrvaṃ bhrātarastena rājñā svayaṃ cātmā tvamatho rājaputri //
draupadyuvāca //

2.89.19

gaccha tvaṃ kitavaṃ gatvā sabhāyāṃ pṛccha sūtaja /
kiṃ tu pūrvaṃ parājaiṣīrātmānamathavā nu mām //

2.89.20

etajjñātvā samāgaccha tato māṃ nayaṃ sūtaja /
jñātvā cikīrṣitamahaṃ rājño yāsyāmi duḥkhitā //
vaiśampāyana uvāca //

2.89.21

sabhāṃ gatvā sa covāca draupadyastadvacastadā /
yudhiṣṭhiraṃ narenadrāṇāṃ madhye sthitamidaṃ vacaḥ //

2.89.22

kasyeśo naḥ parājaiṣīriti tvāmāha draupadī /
kiṃ nu pūrvaṃ parājaiṣīrātmānamathavāpi mām //
vaiśampāyana uvāca //

2.89.23

yudhiṣṭhirastu niścetā gatasatva ivābhavat /
na taṃ sūtaṃ pratyuvāca vacanaṃ sādhvasādhu vā //
duryodhana uvāca //

2.89.24

ihaivāgatya pāñcālī praśnamenaṃ prabhāṣatām /
ihaiva sarve śṛṇvantu tasyāścaitasya yadvacaḥ //
vaiśampāyana uvāca //

2.89.25

sa gatvā rājabhavanaṃ duryodhanavaśānugaḥ /
uvāca draupadīṃ sūtaḥ prātikāmī vyathanniva //

2.89.26

sabhyāstvamī rājaputryāhvayanti manye prāptaḥ saṃśayaḥ kauravāṇām /
na vai samṛddiṃ pālayate laghīyān yastvāṃ sabhāṃ neṣyati rājaputri //
draupadyuvāca //

2.89.27

evaṃ nūnaṃ vyadadhātsaṃvidhātā sparśāvubhau spṛśato vṛddhabālau /
dharmaṃ tvekaṃ paramaṃ prāha loke sa naḥ śamaṃ dhāsyati gopyamānaḥ //

2.89.28

so'yaṃ dharmo mā tyagātkauravānvai sabhyāngatvā pṛccha dharmyaṃ vaco me /
te māṃ brūyurniścitaṃ tatkariṣye dharmātmāno nītimanto variṣṭhāḥ //
vaiśampāyana uvāca //

2.89.29

śrutvā sūtastadvaco yājñasenyāḥ sabhāṃ gatvā prāha vākyaṃ tadānīm /
adhomukhāste na ca kiñcidūcu- rnirbandhaṃ taṃ dhārtarāṣṭrasya buddhvā //

2.89.30

yudhiṣṭhirastu tacchrutvā duryodhanacikīrṣitam /
draupadyāḥ sammataṃ dūtaṃ prāhiṇodbharatarṣabha //

2.89.31

ekavastra tvadhonīvo rodamānā rajasvalā /
sabhāmāgamya pāñcāli śvaśurasyāgrato bhava //

2.89.32

atha tvāmāgatāṃ dṛṣṭvā rājaputrīṃ sabhāṃ tadā /
sabhyāḥ sarve vininderanmanorbhirdhṛtarāṣṭrajam //
vaiśampāyana uvāca //

2.89.33

sa gatvā tvaritaṃ dūtaḥ kṛṣṇāyā bhavanaṃ nṛpa /
nyavedayanmataṃ dhīmāndharmarājasya niścitam //

2.89.34

pāṇḍavāśca mahātmāno dīnā duḥkhasamanvitāḥ /
satyenātiparītāṅgā nodīkṣante sma kiñcana //

2.89.35

tatastveṣāṃ mukhamālokya rājā duryodhanaḥ sūtamuvāca hṛṣṭaḥ /
ihaivaitāmānaya prātikāmin pratyakṣamasyāḥ kuravo bruvantaḥ //

2.89.36

tataḥ sūtastasya vaśānugāmī bhītaśca kopāddrupadātmajāyāḥ /
vihāya mānaṃ punareva sabhyā- nuvāca kṛṣṇāṃ kimahaṃ bravīmi //
dūryodhana uvāca /

2.89.37

duḥśāsanaiṣa mama sūtaputro vṛkodarādudvijate'lpacetāḥ /
svayaṃ pragṛhyānaya yājñasenīṃ kiṃ te kariṣyantyavaśāḥ sapatnāḥ //
vaiśampāyana uvāca //

2.89.38

tataḥ samutthāya sa rājaputraḥ śrutvā bhrātuḥ śāsanaṃ raktadṛṣṭiḥ /
praviśya tadveśma mahārathānā- mityabravīddraupadīṃ rājaputrīm //

2.89.39

ehyehi pāñcāli rājaputrīm / duryodhanaṃ paśya vimuktalajjā /
kurūnbhajasvāyatapatranetre dharmeṇa labdhā'si sabhāṃ paraihi //

2.89.40

tataḥ samutthāya sudūrmanāḥ sā vivarṇamāmṛjya mukhaṃ kareṇa /
ārtā pradudrāva yataḥ striyastā vṛddhasya rājñaḥ kurupuṅgavasya //

2.89.41

tato javenābhisasāra roṣā- dduḥśāsanastāmabhigarjamānaḥ /
dīrgheṣu nīleṣvatha cormimatsu jagrāha keśeṣu narendrapatnīm //

2.89.42

ye rājasūyāvabhṛthe jalena mahākratau mantrapūtena siktāḥ /
te pāṇḍavānāṃ paribhūya vīryaṃ balātpramṛṣṭā dhṛtarāṣṭrajena //

2.89.43

sa tāṃ parākṛṣya sabhāsamīpa- mānīya kṛṣṇāmatidīrghakeśīm /
duḥśāsano nāthavatīmanāthava- ccakarṣa vāyuḥ kadalīmivārtām //

2.89.44

sā kṛṣṇamāṇā namitāṅgayaṣṭiḥ śanairuvācātha rajasvalā'smi /
ekaṃ ca vāso mama mandabuddhe sabhāṃ netuṃ nārhasi māmanārya //

2.89.45

tato'bravīttāṃ prasabhaṃ nigṛhya keśeśu kṛṣṇeṣu tadā sa kṛṣṇām /
kṛṣṇaṃ ca jiṣṇuṃ ca hariṃ naraṃ ca trāyāya vikrośati yājñaseni //

2.89.46

rajasvalā vā bhava yājñaseni ekāmbarā vāpyathavā vivastrā /
dyūte jitā cāsi kṛtā'si dāsī dāsīṣu vāsaśca yathopajoṣam //
vaiśampāyana uvāca /

2.89.47

prakīrṇakeśī patitārdhavastrā duḥśāsanena vyavadhūyamānā /
hīmatyamarṣeṇa ca dahyamānā śanairidaṃ vākyamuvāca kṛṣṇā //
draupadyuvāca /

2.89.48

ime samāyāmupanītaśāstrāḥ kriyāvantaḥ sarva evendrakalpāḥ /
gurusthānā guravaścaiva sarve teṣāmagre notsahe sthātumevam //

2.89.49

naśaṃsakarmaṃstvamanāryavṛta mā mā vivastrāṃ kuru mā vikārṣīḥ /
na marṣayeyustava rājaputrāḥ sendrāpi devā yadi te sahāyāḥ //

2.89.50

dharme sthito dharmasuto mahātmā dharmaśca sūkṣmo nipuṇopalakṣyaḥ /
vācāpi bhartuḥ paramāṇumātra- micchāmi doṣaṃ na guṇānvisṛjya //

2.89.51

idaṃ tvakāryaṃ kuruvīramadhye rajasvalāṃ yatparikarṣase mām /
na cāpi kaścitkurute'tra kutsāṃ dhruvaṃ tavedaṃ matamabhyupetaḥ //

2.89.52

dhigastu naṣṭaḥ khalu bhāratānāṃ dharmastathā kṣatravidāṃ ca vṛttam /
yatra hyatītāṃ kurudharmavelāṃ prekṣanti sarve kuravaḥ sabhāyām //

2.89.53

droṇasya bhīṣmasya ca nāsti sattvaṃ kṣattustathaivāsya canāsti sattvaṃ
kṣattustathaivāsya mahātmanopi / na lakṣayanti kuruvṛddhamukhyāḥ //
vaiśampāyana uvāca //

2.89.54

tathā bruvantī karuṇaṃ sumadhyamā bhartṝnkaṭākṣaiḥ kupitānapaśyat /
sā pāṇḍavānkopaparītadehā- nsandīpayāmāsa kaṭākṣapātaiḥ //

2.89.55

hṛtena rājyena tathā dhanena ratnaiśca mukhyairna tathā babhūva /
yathā trapākopasamīritena kṛṣṇākaṭākṣeṇa babhūva duḥkham //

2.89.56

duḥśāsanaścāpi samīkṣya kṛṣṇā- mavekṣamāṇāṃ kṛpaṇānpatīṃstān /
ādhūya vegena visañjñakalpā- muvāca dāsīti hasansaśabdam //

2.89.57

karṇastu tadvākyamatīva hṛṣṭaḥ sampūjayāmāsa hasansaśabdam /
gāndhārarājaḥ subalasya putra- stathaiva duḥśāsanamabhyanandat //

2.89.58

sabhyāstu ye tatra babhūvuranye tābhyāmṛte dhārtarāṣṭreṇa caiva /
teṣāmabhūdduḥ khamatīva kṛṣṇāṃ dṛṣṭvā sabhāyāṃ parikṛṣyamāṇām //
bhīṣma uvāca /

2.89.59

na dharmasaukṣmyātsubhage vivektuṃ śakromi te praśnamimaṃ yathāvat /
asvāmyaśaktaḥ paṇituṃ parasvaṃ striyāśca bharturvaśatāṃ samīkṣya //

2.89.60

tyajeta sarvāṃ pṛthivīṃ samṛddhāṃ yudhiṣṭhiro dharmamatho na jahyāt /
uktaṃ jito'smīti ca pāṇḍavena tasmānna śaknomi vivektumetat //

2.89.61

dvyūte'dvitīyaḥ śakunirnareṣu kuntīsutastena nisṛṣṭakāmaḥ /
na manyate tāṃ nikṛtiṃ yudhiṣṭhira- stasmān te praśnamimaṃ bravīmi //
draupadyuvāca /

2.89.62

āhūya rājā kuśalairanāryai- rduṣṭātmabhirnaikṛtikaiḥ sabhāyām /
dyūtapriyairnātikṛtaprayatnaḥ kasmādayaṃ nāma nisṛṣṭakāmaḥ //

2.89.63

aśuddhabhāvairnikṛtipravṛttai- rabudhyamānaḥ kurupāṇḍavāgryaḥ /
sambhūya sarvaiśca jito'pi yasmā- tpaścādayaṃ kaitavamabhyupetaḥ //

2.89.64

tiṣṭhanti ceme kuravaḥ sabhāyā- mīśāḥ sutānāṃ ca tathā snupāṇām /
samīkṣya sarve mama cāpi vākyaṃ vibrūta me praśnamimaṃ yathāvat //

2.89.65

na sā sabhā yatra na santi vṛddhā na te vṛddhā ye na vadanti dharmam /
nāsau dharmo yatra na satyamasti na tatsatyaṃ yacchalenānuviddham //
vaiśampāyana uvāca //

2.89.66

tathā bruvantīṃ karuṇaṃ rudantī- mavekṣamāṇāṃ kṛpaṇānpatīṃstān /
duḥśāsanaḥ paruṣāṇyapriyāṇi vākyānyuvācāmadhurāṇi caiva //

2.89.67

tāṃ kṛṣyamāṇāṃ ca rajasvalāṃ ca srastottarīyāmatadarhamāṇām /
vṛkodaraḥ prekṣya yudhiṣṭhiraṃ ca cakāra kopaṃ paramārtarūpaḥ //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0