Mahabharata · Chapter 2.83

tataḥ prāyādviduro'śvairudārai- rmahājavairbalibhiḥ sādhu dāntaiḥ /
balānniyukto dhṛtarāṣṭreṇa rājñā manīṣiṇāṃ pāṇḍavānāṃ sakāśe //

so'bhipatya tadadhvānamāsādya nṛpateḥ puram /
praviveśa mahābuddhiḥ pūjyamāno dvijātibhiḥ //

sa rājagṛhamāsādya kuberabhavanopamam /
abhyāgacchata dharmātmā dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram //

taṃ vai rājā satyadhṛtirmahātmā ajātaśatrurviduraṃ yathāvat /
pūjāpūrvaṃ pratigṛhyājamīḍha- stato'pṛcchaddhṛtarāṣṭraṃ saputram //
yudhiṣṭhira uvāca //

vijñāyate te manaso'praharṣaḥ kaccitkṣattaḥ kuśalenāgato'si /
kaccitputrāḥ sthavirasyānulomā vaśānugāścāpi viśo'tha kaccit //
vidura uvāca //

rājā mahātmā kuśalī saputra āste vṛto jñātibhirindrakalpaḥ /
prīto rājanputraguṇairvinīto viśoka evātmaratirmahātmā //

idaṃ tu tvāṃ kururājo'bhyuvāca pūrvaṃ pṛṣṭvā kuśalaṃ cāvyayaṃ ca /
iyaṃ sabhā tvatsabhātulyarūpā bhrātṝṇāṃ te dṛsyatāmetya putra //

samāgamya bhrātṛbhiḥ pārtha tasyāṃ suhṛddyūtaṃ kriyatāṃ ramyatāṃ ca /
prīyāmahe bhavatāṃ saṅgamena samāgatāḥ kuravaścāpi sarve //

durodarā vihitā ye tu tatra mahātmanā dhṛtarāṣṭreṇa rājñā /
tāndrakṣyase kitavānsanniviṣṭā- nityāgato'haṃ nṛpate tajjuṣasva //
yudhiṣṭhara uvāca //

dyūte kṣattaḥ kalaho vidyate naḥ ko vai rocatane budhyamānaḥ /
kiṃ vā bhavānmanyate yuktarūpaṃ bhavadvākye sarva eva sthitāḥ smaḥ //
vidura uvāca //

jānāmyahaṃ dyūtamanarthamūlaṃ kṛtaśca yatno'sya mayā nivāraṇe /
rājā ca māṃ prāhimottvatsakāśaṃ śrutvā vidvañśreya ihācarasva //
yudhiṣṭhira uvāca //

ke tatrānye kitavā dīvyamānā vinā rājño dhṛtarāṣṭrasya putraiḥ /
pṛcchāmi tvāṃ vidura brūhi nastān yairdīvyāmaḥ śataśaḥ sannipatya //
vidura uvāca //

gandhārarājaḥ śakunirviśāmpate rājā'tidevī kṛtahasto matākṣaḥ /
viniṃśatiścitrasenaśca rājā satyavrataḥ purumitro jayaśca //
yudhiṣṭhira uvāca //

mahābhayāḥ kitavāḥ sanniviṣṭā māyopadhā devitāro'tra santi /
dhātrā tu diṣṭasya vaśe kiledaṃ sarvaṃ jagattiṣṭhati na svatantram //

nāhaṃ rājño dhṛtarāṣṭrasya śāsanā- nna gantumicchāmi kave durodaram /
iṣṭo hi putrasya pitā sadaiva tadasmi kartā vidurāttha māṃ yathā //

na cākāmaḥ śakuninā devitāhaṃ na cenmāṃ jiṣṇurāhvayitā sabhāyām /
āhūto'haṃ na nivarte kadācit tadāhitaṃ śāśvataṃ vai vrataṃ me //
vaiśampāyana uvāca //

evamuktvā viduraṃ dharmarājaḥ prāyātrikaṃ sarvamājñāpya tūrṇam /
prāyācchvobhūte sagaṇaḥ sānuyātraḥ saha strībhirdaupadāmādi kṛtvā //

daivaṃ hi prajñāṃ muṣṇāti cakṣusteja ivāpatat /
dhātuśca vaśamanveti pāśairiva naraḥ sitaḥ //

ityuktvā prayayau rājā saha kṣatrrā yudhiṣṭhiraḥ /
amṛṣyamāṇastasyātha samāhvānamarindamaḥ //

bāhlikena rathaṃ yattamāsthāya paravīrahā / paricchanno yayau pārtho bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaḥ /
rājaśriyā dīpyamāno yayau brahmapuraḥ saraḥ //

sandideśa tataḥ preṣyānāgatānnagaraṃ prati /
tataste nṛpaśārdūla cakrurvai nṛpaśāsanam //

tato rājā mahātejāḥ saṃyamya saparicchadam / brāhmaṇaiḥ svasti vācyātha prayayau mandirādbahiḥ

brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā gatyarthaṃ sa yathāvidhi /
anyebhyaḥ sa tu dattvā ca gantumevopacakrame //

sarvalakṣaṇasampannaṃ rājahaṃsaparicchadam /
tamāruhya mahārājo gajendraṃ ṣaṣṭihāyanam //

hārī kirīṭī hemābhaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ /
rarāja rājanpārtho vai parayā nṛpaśobhayā //

rukmavedigataḥ prājyo jvalanniva hutāśanaḥ /
tato jagāma rājā sa prahṛṣṭanaravāhanaḥ //

rathaghoṣeṇa mahatā pūrayanvai nabhaḥ sthalam /
saṃstūyamānaḥ stutibhiḥ sūtamāgadhabandibhiḥ //

mahāsainyena sahito yathādityaḥ svaraśmibhiḥ /
pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani //

babhau yudhiṣṭhiro rājā paurṇamāsyāmivoḍurāṭ /
cāmarairhemadaṇḍaiśca dhūyamānaḥ samantataḥ //

jayāśiṣaḥ prahṛṣṭānāṃ narāṇāṃ pathi pāṇḍavaḥ /
pratyagṛhṇādyathānyāyaṃ yathaāvadbharatarṣabhaḥ //

tathaiva sainikā rājanrājānamanuyānti ye /
teṣāṃ halahalāśabdo divaṃ stabdhaḥ pratiṣṭhitaḥ //

nṛpasyāgne yayau rājanbhīmaseno rathī balī /
ubhau pārśvagatau rājñaḥ satalpau vai sukalpitau //

adhirūḍhau yamau cāpi jagmaturbharatarṣabha /
śobhayantau mahāsainyaṃ tāvubhau rūpaśālinau //

pṛṣṭhato'nuyayau jiṣṇurvīraḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ /
śvetāśvo gāṇḍivaṃ gṛhya agnidattaṃ rathaṃ gataḥ //

sainyamadhye yayau rājankururājo yudhiṣṭhiraḥ /
draupadīpramukhā nāryaḥ sānugāḥ saparicchadāḥ //

āruhya tā vicitrāṅgyo yānāni vividhāni ca / mahatyā senayā rājannagre yānāni vividhāni ca /

samṛddhanaranāgāśvaṃ sapatākarathadhvajam /
sannaddhavaranistriṃśaṃ pathi nirghoṣaniḥ svanam //

śaṅkhadundubhitālānāṃ veṇuvīṇānuvanāditam /
śuśubhe pāṇḍavaṃ sainyaṃ prayāsyattattadā nṛpa //

yathā kubero laṅkāyāṃ purā cātyantaśobhayā /
mahatyā senayā sārdhaṃ gurumindraṃ sa gacchati //

tathā yayau sa pārtho'pi asaṅkhyeyavibhūtinā /
susamṛddhena sainyena yathā vaiśravaṇastathā //

sa sarāṃsi nadīścaiva vanānyupavanāni ca /
atyakrāmanmahārāja purīṃ cābhyavapadyata //

sa hāstinasamīpe tu kururājo yudhiṣṭhiraḥ /
cakre niveśanaṃ tatra tataḥ sa sahasainikāḥ //

śive deśe same caiva nyavasatpāṇḍavastadā /
tatorājansamāhūya śokavihvalayā girā //

etadvākyaṃ ca sarvasvaṃ dhṛtarāṣṭracikīrṣitam /
ācacakṣe yathāvṛttaṃ viduro'tha nṛpasya ha //

tacchrutvā bhāṣitaṃ tena dharmarājo'bravīdidam / na marṣayāmyahaṃ kṣattaḥ samāhvānaṃ vrataṃ hi me /
svastyastu loke viprāṇāṃ prajānāṃ caiva sarvadā //
vaiśampāyana uvāca //

praviveśa tato rājā nagaraṃ nāgasāhvayam /
dhṛtarāṣṭreṇa cāhūtaḥ kālasya samayena ca //

sa hāstinapuraṃ gatvā dhṛtarāṣṭragṛhaṃ yayau /
samiyāya ca dharmātmā dhṛtarāṣṭreṇa pāṇḍavaḥ //

tathā bhīṣmeṇa droṇena karṇena ca kṛpeṇa ca / samiyāya yathānyāyaṃ drauṇinā ca vibhuḥ saha

sametya ca mahābāhuḥ somadattena caiva ha /
dūryodhanena sabhrātrā saubalena ca vīryavān //

ye cānye tatra rājānaḥ pūrvameva samāgatāḥ /
duḥśāsanena vīreṇa sarvairbhrātṛbhireva ca //

jayadrathena ca tathā kurubhiścāpi sarvaśaḥ /
tataḥ sarvairmahābāhurbhrātṛbhiḥ piravāritaḥ //

praviveśa gṛhaṃ rājño dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ /
dadarśa tatra gāndhārīṃ devīṃ patimanuvratām //

snuṣābhiḥ saṃvṛtāṃ śaśvattārābhiriva rohiṇīm /
abhivādya sa gāndhārīṃ tayā ca pratinanditaḥ //

dadarśa pitaraṃ vṛddhaṃ prajñācakṣuṣamīśvaram //

rājñā mūrdhanyupāghrātāste ca kauravanandanāḥ /
catvāraḥ pāṇḍavā rājanbhīmasenapurogamāḥ //

tato harṣaḥ samabhavatkauravāṇāṃ viśāmpate /
tāndṛṣṭvā puruṣavyāghrānpāṇḍavānpriyadarśanān //

viviśuste'bhyanujñātā ratnavanti gṛhāṇi ca /
dadṛśuścopayātāro dropadīpramukhāḥ striyaḥ //

yājñasenyāḥ parāmṛddhiṃ dṛṣṭvā prajvalitāmiva /
snuṣāstā dhṛtarāṣṭrasya nātipramanaso'bhavan //

tataste puruṣavyāghrā gtavā strībhistu saṃvidam /
kṛtvā vyāyāmapūrvāṇi kṛtyāni pratikarma ca //

tataḥ kṛtāhnikāḥ sarve divyacandanabhūṣitāḥ /
kalyāṇamanasaścaiva brāhmaṇānsvasti vācya ca //

manojñamaśanaṃ bhuktvā viviśuḥ śaraṇānyatha /
upagīyamānā nārībhirasvapankurupuṅgavāḥ //

jagāma teṣāṃ sā rātriḥ puṇyā rativihāriṇām /
stūyamānāśca viśrāntāḥ kāle nidrāmathātyajan //

mukhoṣitāste rajanīṃ prātaḥ sarve kṛtāhnikāḥ /
sabhāṃ ramyāṃ praviviśuḥ kitavairabhinanditāḥ //