Mahabharata · Chapter 2.78

yanmayā pāṇḍavoyānāṃ dṛṣṭaṃ tacchṛṇu bhārata /
āhṛtaṃ bhūmipālairhi vasu mukhyaṃ tatastataḥ //

nāvidaṃ mūḍhamātmānaṃ dṛṣṭvāhaṃ tadarerdhanam /
phalato bhūmito vā'pi pratipadyasva bhārata //

aurṇānbailānvārṣadaṃśān jātarūpapariṣkṛtān /
prāvārājinamukhyāṃśca kāmbhojaḥ pradadau bahūn //

aśvāṃstittirikalmāṣāṃstriśataṃ śukanāsikān /
aṣṭravāmīstrigartāśca puṣṭāḥ pīluśamīṅgudaiḥ //

gopāḥ svīyena sahitāstadādāya catuṣpadam /
vasātayo'nyaddravyaṃ dvāri tasyāvatasthire //

kamaṇḍalūnupādāya jātarūpamayañchivān / ratnāni ca hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ caiva kevalam /

prīyamāṇaḥ prasannātmā svayaṃ svajanasaṃvṛtaḥ /
traikharvo rathamukhyeśaḥ pāṇḍavāya nyavedayat //

yaśca sa dvijamukhyena rājñaḥ śaṅkho niveditaḥ /
prītyā dattaḥ kuvindena dharmarājāya dhīmate //

taṃ sarve bhrātaro bhrātre daduḥ śaṅkhaṃ kirīṭine /
taṃ pratyagṛhṇādbībhatsustoyajaṃ hemamālinam //

citraṃ niṣkasahasreṇa bhrājamānaṃ svatejasā /
ruciraṃ darśanīyaṃ ca pūjitaṃ viśvakarmaṇā //

adhārayacca dharmaśca taṃ namasya punaḥ punaḥ /
yo'nādane'pi nadati sa nanādādhikaṃ tadā //

praṇādādbhūmipāstasya peturhīnāḥ khatejasā /
dhṛṣṭadyumnaḥ pāṇḍavāśca sātyakiḥ keśavo'ṣṭamaḥ //

satvena svena sampannā anyonyapriyakāriṇaḥ /
visañjñānbhūmipāndṛṣṭvā māṃ ca te prāhasaṃstadā //

tataḥ prahṛṣṭo bībhatsuradadāddhemaśṛṅgiṇaḥ /
śatānanaḍuhānpañca dvijamukhyāya bhārata //

sumukhena balirmukhyaḥ preṣito'jātaśatrave /
kuvindena hiraṇyaṃ ca vāsāṃsi vividhāni ca //

kāśmīrarājo mārdvīkaṃ śuddhaṃ ca sarasaṃ madhu /
baliṃ ca kutsnamādāya pāṇḍavāyābhyuṭapāgamat //

yavanā hayānupādāya pārvatīyānmanojavān /
āsanāni mahārhāṇi kambalāṃśca mahādhanān //

navānsūkṣmāṃśca hṛdyāṃśca parārthyānsupradarśanān /
anyacca vividhaṃ ratnaṃ dvāri te nyavatasthire //

śrutāyurapi kāliṅgo maṇiratnamanuttamam /
aṅgaḥ striyo darśanīyā jātarūpavibhūṣitāḥ //

vaṅgo jāmbūnadamayānparyaṅgāñchataśo nṛpa /
dakṣiṇātsāgarābhyāśātprāvārāṃśca paraśśatam //

audakāni saratnāni baliṃ cādāya bhārata /
anyebhyo bhūmipālebhyaḥ pāṇḍavāya nyavedayat //

dārduraṃ candanaṃ mukhyaṃ bhāraṃ ṣaṇṇavati drutam /
pāṇḍavāya dadau pāṇḍyaḥ śaṅkhāṃstāvata eva ca //

candanāgaru cānantaṃ muktāvaiḍūryacitritāḥ /
colaśca keralaścomau dadatuḥ pāṇḍavāya vai //

aśmako hemaśṛṅgīśca dogdhrīrhemavibhūṣitaḥ /
savatsāḥ kumbhadohāśca sahasrāṇyadadāddaśa //

saindhavānāṃ sahasrāṇi hayānāṃ pañcaviṃśatim /
adadātsaindhavo rājā hemamālyairalaṅkṛtān //

sauvīro hastibhiryuktānrathāṃśca triśataṃ parān /
jātarūpapariṣkārānmaṇiratnavibhūṣitān //

madhyandinārkapratimāṃstejasā jvalitāniva /
baliṃ ca kṛtsnamādāya pāṇḍavāya nyavedayat //

avantirājo ratnāni vividhāni sahasraśaḥ /
hārāṅgadāṃśca mukhyānvai vividhaṃ ca vibhūṣaṇam //

dāsīnāmayutaṃ cāpi balimādāya bhārata /
sabhādvāri naraśreṣṭha didṛkṣuravatiṣṭhate //

daśārṇaścedirājaśca śūrasenaśca vīryavān / vastrāṇi mukhyānyādāya ratnāni vividhāni ca /
baliṃ ca kṛtsnamādāya pāṇḍavāya nyavedayat //

kāśirājena hṛṣṭena balī rājñi niveditaḥ /
aśītigosahasrāṇi śatānyaṣṭau ca dantinām //

ayutaṃ ca nadījānāṃ hayānāṃ hemamālinām /
vividhāni ca ratnāni kāśirājo baliṃ dadau //

kṛtakṣaṇaśca vaidehaḥ kausalaśca bṛhadbalaḥ /
dadaturvājimukhyāṃśca sahasrāṇi caturdaśa //

śaibyo vasādibhiḥ sārdhaṃ trigarto mālavaiḥ saha /
tebhyo ratnāni dadaturekaiko bhūmipo'mitam //

hārānmukhyānparārdhyāṃśca vividhaṃ ca vibhūṣaṇam /
śataṃ dāsīsahasrāṇi kārpāsikanivāsinām //

śyāmāstanvīrdīrghakeśīrhemābharaṇabhūṣitāḥ /
baliṃ ca kṛtsnamādāya bhārukaccho nararṣabha //

śuddhānviprottamārhāṃśca kambalapravarāndadau /
te sarve pāṇḍuputrasya dvāryatiṣṭhandidṛkṣavaḥ //

upāyanaṃ yadā dadyustadā dvāramalabhyata /
indrakṛṣṭairvardhayanti dhānyairnadamukhaistu ye //

samudranikaṭe jātāḥ parisindhunivāsinaḥ /
te vai drumāḥ pāradāśca kāśyakairātakaiḥ saha //

baliṃ vividhamādāya ratnāni vividhāni ca /
ajāvikaṃ gohiraṇyaṃ kharoṣṭraṃ phalavanmadhu //

kambalānvividhāṃścaiva dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ /
prāgjyotiṣapatiḥ śūro mlecchānāmadhipo balī //

yavanaiḥ sahito rājā bhagadatto mahābalaḥ /
ājāneyānhayāñchīghramādāyānilaraṃhasaḥ //

baliṃ ca kṛtsnamādāya dvāri tiṣṭhati vāritaḥ /
aśvasāramayānbhāṇḍāñchubhāndantatsarūnasīn //

prāgjyotiṣādhipo dattvā bhagadatto'vrajattadā /
vyakṣāṅkhyakṣāṃllalāṭākṣānnānādigbhyaḥ samāgatān //

auṣṇīṣaānahayāṃścaiva bāhukānpuruṣādakān /
ekapādāṃśca tatrāhamapaśyaṃ dvāri vāritān //

balyarthaṃ dadatastasya hiraṇyaṃ rajataṃ vasu /
indragopakasaṅkāśāñchukavarṇānmanojavān //

tathaivendrāyudhanibhānsandhyābhrasadṛśānapi /
anekavarṇānāraṇyāngṛhītvāśvāṃstathā bahūn //

jātarūpamanarghyaṃ ca dadustasyaikapādakāḥ /
siṃhalaśca tadā rājā parigṛhya dhanaṃ bahu //

gośīrṣaṃ haritaśyāmaṃ candanapravaraṃ mahat /
bhārāṇāṃ śatamekaṃ tu dvāri tiṣṭhati vāritaḥ //

ye nagnaviṣayā rājanbarbareyāśca viśrutāḥ / śataṃ dāsīsahasrāṇāṃ kambalāṃśca sahasraśaḥ /
parigṛhya mahārāja dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ //

pauṇḍrāśca dāmaliptāśca yathākāmakṛto nṛpāḥ /
kāleyakaṃ ca rūpyaṃ ca parigṛhya paricchadān //

agarūnsphāṭikāṃścaiva dantāñjātīphalāni ca /
takkolāṃśca lavaṅgāśca karpūrāṃśca mahābala //

anyāṃśca vividhāndravyānparigṛhyopatasthire /
ete sarve mahātmāno dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ //

śaileyaśca tato rājā patrorṇānparigṛhya saḥ /
dvāri tiṣṭhanmahārāja dvārapālairnivāritaḥ //

cīnā hūṇāḥ kaṣāḥ kācāḥ parvatāntaravāsinaḥ /
āhārṣurdaśasāhasrānvinnītāndikṣu viṃśrutān //

auṣṇīkaṃ kambalaṃ caiva kīṭajaṃ maṇijaṃ tathā /
pramāṇarāgasparśāḍhyaṃ bāhvīcīnasamudbhavam //

rasān gandhānpraśaṃsantastato dvāramalabhyata /
kharvaṭāstomarāścaiva śūrā vardhanakāstathā //

celānbahuvidhāngṛhya dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ /
prākkoṭā nāṭakeyāśca nandīnagarakāstathā //

nāpitāstraipurāścaiva pañcameyāḥ sahorujāḥ /
tathā cāṭavikāḥ sarve nānādravyaparicchadān //

parigṛhya mahārāja dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ /
śakāstuṣārāḥ kauravya romakāḥ śṛṅgiṇośmakāḥ //

balādūrugamā rājangaṇitaṃ cārbudaṃ mayā /
kūṭīkṛtaṃ suvarṇaṃ ca padmakiñjalkasannibham //

śitāndīrghānasīnanyānyaṣṭiśaktiparaśvathān /
ślakṣṇaṃ vastramakārpasamāvikaṃ mṛdu cājinam //

balaṃ mattaṃ samādāya dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ /
āsanāni mahārhāṇi yānāni śayanāni ca //

maṇikāñcanacitrāṇi gajadantamayāni ca /
rathāṃśca vividhākārāñjāmbūnadapariṣkṛtān //

hayairvinītaiḥ sampannānvaiyāghraparivāritān / vicitrānsaparistomāṃścāpāni vividhāni ca /

nārācānarghanārācāñchastrāṇi vividhāni ca /
etaddravyaṃ mahadgṛhya pūrvadeśādhipo nṛpaḥ //

praviṣṭo yajñasadanaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥ /
jantucelāndvisāhasrāndukūlānyayutāni ca //

kāṃsyāni caiva bhāṇḍāni mahārhāṇi kuthāni ca /
etānyanyāni ratnāni dadau pārthasya vai mudā //

anyānbahuvidhānrājannaraḥ sāgaramāśritāḥ /
ratnāni vividhāngṛhya daduste pāṇḍavāya tu //

mālavāśca tato rājanratnāni vividhāni ca /
godhūmānāṃ ca rājendra droṇānāṃ koṭisammitam //

anyāṃśca vividhāndhānyānparigṛhya mahābalaḥ /
pāṇḍavāya dadau prītyā praviveśa mahādhvaram //

nānāratnānbahūngṛhya surāṣṭrādhipatirnṛpaḥ /
tailakumbhānmahārāja droṇānāmayutāni ca //

guḍānapi sa tānsvādūnsahasraśakaṭairnṛpaḥ /
etāni sarvāṇyādāya dadau kuntīsutāya saḥ //

anye ca pārthivā rājannānādeśasamāgatāḥ /
ratnāni vividhāngṛhya daduste kauravāya tu //

jambūdvīpe samaste tu sarāṣṭravanaparvate /
karaṃ tu na prayaccheta nāsti pārthasya pārthivaḥ //

naraḥ saptasu varṣesu tadyajñe nāsti nāgataḥ /
kraturnānāgaṇaiḥ kīrṇo babhau śakrasado yathā //

imāṃśca dāyānvividhānnibodha mama pārthiva /
yajñāpthe rājabhirdattānmahato dhanasañcayān //

merumandarayormadhye śailodāmabhito nadīm /
ye te kīcakaveṇūnāṃ chāyāṃ ramyāmupāsate //

khaṣā ekāsanādyarhāḥ pradarā dīrghaveṇavaḥ /
pāradāśca kulindāśca taṅkaṇāḥ parataṅkaṇāḥ //

tadvai pipīlikaṃ nāma uddhṛtaṃ yatpipīlikaiḥ /
jātarūpaṃ droṇameyamahārṣuḥ kuñjaśo narāḥ //

kṛṣṇavālāṃśca camarāñchuklavālāṃstathā parān /
himavatpuṣpajaṃ caiva svādukṣaudrarasaṃ bahu //

uttarebhyaḥ kurubhyaśca vyūḍhamālyairmahātmabhiḥ /
uttarādapi kailāsādoṣadhīḥ sumahābalāḥ //

pārvatīyāścarājāna āhṛtya praṇatāḥ sthitāḥ /
ajātaśatrave rājandvāri tiṣṭhanti vāritāḥ //

ye parārghyā himavataḥ sūryodayagireranu /
evaṃrūpāḥ samudrānte lauhityamabhitaśca ye //

--- --

-- ---

-- --

-- --

-- --

śibitraigartayaudheyā rājanyā madrakaiḥ saha /
vasuteyāḥ samauleyā dāhakṣudrakamālavaiḥ //

cauṇḍikāścaudakāścaiva sālvāścaiva viśampate /
aṅkavaṅkāśca yavanā anavadyā gayaiḥ saha //

sujātayaḥ śreṇimantaḥ śreyāṃsaḥ śastradhāriṇaḥ /
āhārṣuḥ kṣatriyā vittaṃ śataśo'jātaśatravai //

vaṅkāḥ kaliṅgā magadhāstāmraliptāḥ sapuṇḍrakāḥ /
dukūlaṃ kauśikaṃ caiva patrorṇaṃ caiva bhārata //

upāvṛttā nṛpāstasya daduḥ prītiṃ na cāgaman /
ucyante tatra hi dvārsthairbalimādāya viṣṭhitāḥ //

īṣādantānhemakakṣyānpadmavarṇānkuthāvṛtān /
śailābhānnityamattāṃścāpyabhitaḥ kāmyakaṃ saraḥ //

kṣamāvataḥ kulīnāṃśca kuñjarānsaparicchadān /
dattvaikaiko daśaśatāndvāreṇa praviśantviti //

vaidehakāśca puṇḍrāśca gauleyāstāmraliptakāḥ /
marukāḥ kāśikā dardā bhaumeyā naṭanāṭakāḥ //

karṇāṭāḥ kāṃsyakuṭṭāśca padmajālāḥ satīnarāḥ /
dākṣiṇātyāḥ pulindāśca śaverāstaṅkaṇāḥ śaṣāḥ //

barbarā yavanāścaiva gargarābhīrakāstathā /
pallavāḥ śakakārūśāstumbakāḥ kāśikāstadā //

ete cānye ca bahavo nānādigabhyaḥ samāgatāḥ /
anyaiścopahṛtānyatra ratnāni hi mahātmabhiḥ //

samudrasāravaiḍūryānmuktāḥ śaṅkhāstathaiva ca /
śubhāvartāñchubhāñchuktīḥ siṃhalāḥ samupāharan //

sambhṛtānmaṇicīraiśca śyāmāṃstāmrāntalocanān / rājā citraratho nāma gandharvo vāsavānugaḥ /
śatāni catvāryadadaddhayānāṃ vātaraṃhasām //

tumburustu pramudito gandharvo vājināṃ śatam /
āmrapatrasavarṇānāmadadaddhemamālinām //

kṛtī rājā ca kauravya śūkarāṇāṃ viśāmpate /
adadadgajaratnānāṃ śatāni subahūnyatha //

virāṭena tu matsyena balyarthaṃ hemamālinām /
kuñjarāṇāṃ sahasre dve mattānāṃ samupāhṛte //

pāṃsurāṣṭrādvamudāno rājā ṣaḍviṃśatiṃ gajān /
aśvānāṃ casahasre dve rājankāñcanamālinām //

javasatvopapannānāṃ vayasthānāṃ narādhipa /
baliṃ ca kṛtsnamādāya pāṇḍavebhyo nyavedayat //

yajñasenena dāsīnāṃ sahasrāṇi caturdaśa /
dāsānāmayutaṃ caiva sadārāṇāṃ viśāmpate //

gajayuktā mahārāja rathāḥ ṣaḍviṃśatistathā /
rājyaṃ ca kṛtsnaṃ pārthebhyo yajñārthaṃ vai niveditam //

vāsudevo'pi vārṣṇeyo mānaṃ kurvankirīṭinaḥ /
adadadgajamukhyānāṃ sahasrāṇi caturdaśa //

ātmā hi kṛṣṇaḥ pārthasya kṛṣṇasyātmā dhanañjayaḥ /
yadbrūyādarjunaḥ kṛṣṇaṃ sarvaṃ kuryādasaṃśayam //

kṛṣṇo dhanañjayasyārthe svargalokamapi tyajet /
tathaiva pārthaḥ kṛṣṇārthe prāṇānapi parityajet //

surabhīṃścandanarasānhemakumbhasamāsthitān /
malayāddardurāccaiva candanāgurusañcayān //

maṇiratnāni bhāsvanti kāñcanaṃ sūkṣmavastrakam /
colapāṇḍyāvapi dvāraṃ na lebhāte hyupasthitau //

samudrasāraṃ vaidūryaṃ muktāsaṅghāṃstathaiva ca /
śataśaśca kuthāṃstatra siṃhalāḥ samupāharan //

saṃvṛtā maṇicīraistu śyāmāstāmrāntalocanāḥ /
tā gṛhītvā narāstatra dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ //

prītyarthaṃ brāhmaṇaścaiva kṣatriyāśca vinirjitāḥ /
upājahrurviśaścaiva śūdrāḥ śuśrūṣavastathā //

prītyā ca bahumānāccāpyupāgacchanyudhiṣṭhiram /
sarve mlecchāḥ sarvavarṇā ādimadhyāntajāstathā //

nānādeśasamutthaiścana nānājitibhireva ca /
paryasta iva loko'yaṃ yudhiṣṭhiraniveśane //

uccāvacānupagrāhānrājabhiḥ prāpitānbahūn /
śatrūṇāṃ paśyato duḥkhānmumūrṣā me vyajāyata //

bhṛtyāstu ye pāṇḍavānāṃ tāṃste vakṣyāmi pārthiva /
yeṣāmāmaṃ ca pakvaṃ ca saṃvidhatte yudhiṣṭhiraḥ //

ayutaṃ trīṇi padmāni gajārohāḥ sasādinaḥ /
rathānāmarbudaṃ cāpi pādātā bahavastathā //

pramīyamāṇamāṃ ca pacyamānaṃ tathaiva ca /
visṛjyamānaṃ cānyatra puṇyāhasvana eva ca //

nābhuktavantaṃ nāpītaṃ nālaṅkṛtamasatkṛtam /
apaśyaṃ sarvavarṇānāṃ yudhiṣṭhiraniveśane //

aṣṭāśītisahasrāṇi snātakā gṛhamedhinaḥ / triṃśaddāsīka ekaiko yānbibharti yudhiṣṭhiraḥ /
suprītāḥ paritṛṣṭāśca te hyāśaṃsattyarikṣayam //

daśānyāni sahasrāṇi yatīnāmūrdhvaretasām /
bhuñjate rukmapātrībhiryudhiṣṭhiraniveśane //

abhuktaṃ bhuktavadvāpi sarvamākubjavāmanam /
abhuñjānā yājñasenī pratyavaikṣadviśāmpate //

dvau karau na prayacchetāṃ kuntīputrāya bhārata /
sāmbandhikenapāñcālāḥ sakhyenāndhakavṛṣṇayaḥ //