Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 2.64

2.64.1

bibhīṣikābhirbahvībhirbhīṣayanbhīṣma pārthivān /
na vyapatrapase kasmādvṛddhaḥ sankulapāṃsanaḥ //

2.64.2

yuktametattṛtīyāyāṃ prakṛtau vartatā tvayā /
vaktuṃ dharmādapetārthaṃ tvaṃ hi sarvakurūttamaḥ //

2.64.3

nāvi nauriva sambaddhā yathāndho vāndhamanviyāt /
tathābhūtā hi kauravyā yeṣāṃ bhīṣma tvamagraṇīḥ //

2.64.4

pūtanāghātapūrvāṇi karmāṇyasya viśeṣataḥ /
tvayā kīrtayatā'smākaṃ bhūyaḥ pravyathitaṃ manaḥ //

2.64.5

avaliptasya mūrśasya keśavaṃ stotumicchataḥ /
kathaṃ bhīṣma na te jihvā śatadheyaṃ vidīryate //

2.64.6

yatra kutsā prayoktavyā bhīṣma bālatarairnaraiḥ /
tamimaṃ jñānavṛddhaḥ sangopaṃ saṃstotumicchasi //

2.64.7

yadyanena hatā bālye śakuniścitramatra kim /
tau vā'śvavṛṣabhau bhīṣṇa yau na yuddhaviśāradau //

2.64.8

cetanārahitaṃ kāṣṭhaṃ yadyanena nipātitam /
pādena śakaṭaṃ bhīṣṇa tatra kiṃ kṛtamadbhutam //

2.64.9

arkapramāṇau tau vṛkṣau yadyanena nipātitau / nāgaśca damito'nena tatra ko vismayaḥ kṛtaḥ //

2.64.10

valmīkamātraḥ saptāhaṃ yadyanena dhṛto'calaḥ /
tadā govardhano bhīṣma na taccitraṃ mataṃ mama //

2.64.11

bhuktametena bahvannaṃ krīḍatā nagamūrdhani /
iti te bhīṣṇa śṛṇvānāḥ pare vismayamāgatāḥ //

2.64.12

yasya cānena dharmajña bhuktamannaṃ balīyasaḥ / sa cānena hataḥ kaṃsa ityetattu balīyasaḥ /

2.64.13

sa cānena hataḥ kaṃsa ityetattu mahādbhutam // na te śrutamidaṃ bhīṣma nūnaṃ kathayatāṃ satām /

2.64.14

yadvakṣye tvāmadharmajñaṃ vākyaṃ kurukulādhama // strīṣu goṣu na śastrāṇi pātayedbrāhmaṇeṣu ca /

2.64.15

iti santo'nuśāsanti sañjanā dharmiṇaḥ sadā /
bhīṣma loke hi tatsarvaṃ vitathaṃ tvayi dṛśyate //

2.64.16

jñānavṛddhaṃ ca vṛddhaṃ ca bhūyāṃsaṃ keśavaṃ mama /
ajānata ivākhyāsi saṃstuvankauravādhama //

2.64.17

goghraḥ strīghnaśca sanbhīṣma tvadvākyādyadi pūjyate /
evambhūtaśca yo bhīṣma kathaṃ saṃstavamarhati //

2.64.18

asau matimatāṃ śreṣṭho ya eṣa jagataḥ prabhuḥ / sambhāvayati cāpyevaṃ tvadvākyācca janārdanaḥ /
evametatsarvamiti tatsarvaṃ vitathaṃ dhruvam //

2.64.19

ātmānamātmanā'dhātuṃ yadi śakto janārdanaḥ /
akāmayantaṃ taṃ bhīṣma kathaṃ sādhviva paśyasi //

2.64.20

na gāthā gāthinaṃ śāsti bahucedapi gāyati /
prakṛtiṃ yānti bhūtāni kuliṅgaśakuniryathā //

2.64.21

nūnaṃ prakṛtireṣā te jaghanyā nātra saṃśayaṭaḥ /
nadīsutatvātte cittaṃ cañcalaṃ na sthiraṃ smṛtam //

2.64.22

ataḥ pāpīyasī caiṣāṃ pāṇḍavānāmapīṣyate /
yeṣāmarcyatamaḥ kṛṣṇastvaṃ ca yeṣāṃ pradarśakaḥ //

2.64.23

dharmavāṃstvamadharmajñaḥ satāṃ mārgādavaplutaḥ /
ko hi dharmiṇamātmānaṃ jānañjñānavidāṃ varaḥ //

2.64.24

kuryādyathā tvayā bhīṣama kṛtaṃ dharmamavekṣatā /
cettvaṃ dharmaṃ vijānāsi yadi prājñā matistava //

2.64.25

anyakāmā hi dharmajñā kanyakā prājñamāninā /
ambā nāmeti bhadraṃ te kathaṃ sā'pahṛtā tvayā //

2.64.26

tāṃ tvayā'pahṛtāṃ bhīṣma kanyāṃ naiṣitavānnṛpaḥ /
bhrātā vicitravīryaste satāṃ mārgamanusmaran //

2.64.27

bhāryayoryasya cānyena miṣataḥ prājñamāninaḥ /
tava jātānyapatyāni sajjanācarite pathi //

2.64.28

ko hi dharmo'sti te bhīṣama brahmacaryamidaṃ vṛthā /
yaddhārayasi mohādvā klībatvādvā na saṃśayaḥ //

2.64.29

na tvaṃ tava dharmajña paśyāmyupacaraṃ kvacit /
na hi te sevitā vṛddhā ya evaṃ dharmamabravīḥ //

2.64.30

iṣṭaṃ dattamadhītaṃ ca yajñāśca bahudakṣiṇāḥ /
sarvametadapatyasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm //

2.64.31

vratopavāsairbahubhiḥ kṛtaṃ bhavati bhīṣma yat /
sarvaṃ tadanapatyasya moghaṃ bhavati niścayāt //

2.64.32

so'napatyaśca vṛddhaśca mithyādharmānuśāsanāt /
haṃsavattvamapīdānīṃ jñātibhyaḥ prāpnuyā vadham //

2.64.33

evaṃ hi kathayantyanye narā jñānavidaḥ purā /
bhīṣma yattadahaṃ samyagvakṣyāmi tava śṛṇvataḥ //

2.64.34

vṛddhaḥ kila samudrānte kaściddhaṃso'bhavatpurā /
dharmavāganyathāvṛttaḥ pakṣiṇaḥ so'nuśāsti ca //

2.64.35

dharma carata mā'dharmamiti tasya vacaḥ kila /
pakṣiṇaḥ śuśruvurbhīṣma satataṃ dharmavādinaḥ //

2.64.36

haṃsasya tu vacaḥ śrutvā muditāḥ sarvapakṣiṇaḥ /
ūcuścaiva svagā haṃsaṃ parivārya ca sarvaśaḥ //

2.64.37

kathayasva bhavānsarvaṃ pakṣiṇāṃ tu samāsataḥ /
ko hi nāma dvijaśreṣṭha brūhi no dharma uttamaḥ //
haṃsa uvāca //

2.64.38

prajāsvahiṃsā dharmo vai hiṃsā'dharmaḥ khagavrajāḥ /
etadevānuboddhavyaṃ dharmādharmaḥ samāsataḥ //
śiśupāla uvāca //

2.64.39

vṛddhahaṃsavacaḥ śrutvā pakṣiṇaste susaṃhitāḥ /
ūcuśca dharmalubdhāste smayamānā ivāṇḍajāḥ //

2.64.40

dharmaṃ yaḥ kurute nityaṃ loke dhīrataro'ṇḍajaḥ /
sa yatra gaccheddharmātmā tanme brūhīha tattvataḥ //
haṃsa uvāca //

2.64.41

bālā yūyaṃ na jānīdhvaṃ dharmasūkṣmaṃ vihaṅgamāḥ / dharmaṃ yaḥ kurute loke satataṃ śubhabuddhinā /
na cāyuṣo'nte svaṃ dehaṃ tyaktvā svargaṃ sa gacchati //

2.64.42

tathā'hamapi ca tyaktvā kāle dehamimaṃ dvijāḥ /
svargalokaṃ gamiṣyāmi iyaṃ dharmasya vai gatiḥ //

2.64.43

evaṃ dharmakathāṃ cakre sa haṃsaḥ pakṣiṇāṃ bhṛśam /
pakṣiṇaḥ śuśruvurbhīṣma satataṃ dharmameva te //

2.64.44

athāsya bhakṣyamājahruḥ samudrajalacāriṇaḥ /
aṇḍajā bhīṣma tasyānye dharmārthamiti śuśruma //

2.64.45

te ca tasya samabhyāśe nikṣipyāṇḍāni sarvaśaḥ /
samudrāmbhasyamodanta caranto bhīṣma pakṣiṇaḥ //

2.64.46

teṣāmaṇḍāni sarveṣāṃ bhakṣayāmāsa pāpakṛt /
sa haṃsaḥ sampramattānāmapramattaḥ svakarmaṇi //

2.64.47

tataḥ prakṣīyamāṇeṣu teṣu teṣvaṇḍajo'paraḥ /
aśaṅkata mahāprājñaḥ sa kadāciddadarśa ha //

2.64.48

tataḥ saṅkathayāmāsa dṛṣṭvā haṃsasya kilbiṣam /
teṣāṃ paramaduḥkhārtaḥ sa pakṣī sarvapakṣiṇām //

2.64.49

tataḥ pratyakṣato dṛṣṭvā pakṣiṇaste samīpagāḥ /
nijaghnastaṃ tadā haṃsaṃ mithyāvṛttaṃ kurūdvaha //

2.64.50

evaṃ tvāṃ haṃsadharmāṇamapīme vasudhādhipāḥ /
nihanyurbhīṣma saṅkruddhāḥ pakṣiṇastaṃ yathāṇḍajam //

2.64.51

gāthāmapyatra gāyanti ye purāṇavido janāḥ /
bhīṣma yāṃ tāṃ ca te samyakvathayiṣyāmi bhārata //

2.64.52

antarātmanyabhihate rauṣi patrarathāśuci /
aṇḍabhakṣaṇakarmaitattava vācamatīyate //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc