Mahabharata · Chapter 2.55

śūrasenapuraṃ tyaktvā tato yādavanandanaḥ /
dvārakāṃ bhagavānkṛṣṇaḥ pratyapadyata bhārata //

tato mahātmā yānāni ratnāni vividhāni ca /
yathārhaṃ puṇḍarīkākṣo nairṛtātpratyapadyata //

tatra vighnaṃ caranti sma daiteyāḥ sahadānavaiḥ /
tāñjaghāna mahābāhurvaramattānmahāsurān //

sa vighnamakarottatra narako nāma nairṛtaḥ /
aditiṃ dharṣayāmāsa kuṇḍalārthaṃ yudhiṣṭhira //

na cāsuragaṇaiḥ sarvaiḥ sahitaiḥ karma tatpurā /
kṛtapūrvaṃ mahāghoraṃ yadakārṣīnmahāsuraḥ //

yaṃ mahī suṣuve devī yasya prāgjyotiṣaṃ puram /
viṣayāntapālāścatvāro yasyāsanyuddhadurmadāḥ //

ādevayānamāvṛtya panthānaṃ paryavasthitāḥ /
trāsanāḥ surasaṅghānāṃ virūpai rākṣasaiḥ saha //

hayagrīvo nikumbhaśca ghoraḥ pañcajanastadā /
muraḥ putrasahasraiśca varamatto mahāsuraḥ //

tadvadhārthaṃ mahābāhureṣa cakragadāsibhṛt /
jāto vṛṣṇiṣu devakyāṃ vāsudevo janārdanaḥ //

tasyāsya puruṣendrasyalokaprathitatejasaḥ /
nivāso dvārakāyāṃ tu vidito vaḥ pradhānataḥ //

atīva hi purī ramyā dvārakā vāsavakṣayāt /
ativairājamapyaddhā pratyakṣaste yudhiṣṭhira //

tasmindevapuraprakhye sā sabhā vṛṣṇyupāśrayā /
sudharmeti ca vikhyātā yojanāyatavistṛtā //

tatra vṛṣṇyandakāḥ sarve rāmakṛṣṇapurogamāḥ /
lokayātrāmimāṃ kṛtsnāṃ parirakṣanta āsate //

tatrāsīneṣu sarveṣu kadācidbharatarṣabha /
divyagandhā vavurvātāḥ kusumānāṃ ca vṛṣṭayaḥ //

tataḥ sūryasahasrābhastejorāśirmahādbhutaḥ / madhye tu tejasastasya pāṇḍaraṃ gajamāsthitaḥ /

vṛto devagaṇaiḥ sarvairvāsavaḥ pratyadṛśyata // rāmakṛṣṇau ca rājā ca vṛṣṇyandhakagaṇaiḥ saha /

utpatya sahasā deve namaskāramakurvata // so'vatīrya gajāttūrṇaṃ pariṣvajya janārdanam /

sasvaje baladevaṃ ca rājānaṃ ca tamāhukam // vāsudevoddhavau caiva vikadruṃ ca mahāmatim /

pradyumnasāmbaniśaṭhānaniruddhaṃ ca sātyakim // gadaṃ sāraṇamakrūraṃ bhānujhalliviḍūrathān /

tathaiva kṛtavarṇāṇāṃ cārudeṣṇaṃ mahābalam // devakalpānmahārāja tāndāśārhapurogamān /

piriṣvajya ca dṛṣṭvā ca bhagavānbhūtabhāvanaḥ // vṛṣṇyandhakamahāmātrānpariṣvajyātha vāsavaḥ /

pragṛhya pūjāṃ tairdattāṃ bhagavānpākaśāsanaḥ // so'ditervacanāttāta kuṇḍalārthe janārdanam /

uvāca paramaprīto jahi bhaumaṃ nareśva //
bhīṣṇa uvāca /
nihatya narakaṃ bhaumamāhariṣyāmi kuṇḍale /

evamuktvā'tha govindo rāmamevābhyabhāṣata // pradyumnamaniruddhaṃ ca sāmbaṃ cāpratimaṃ bale /

etāṃścoctkā tathā tatra vāsudevo mahāyaśāḥ // athāruhya suparṇaṃ vai śaṅkhacakragadāsibhṛt /

yayau tadā hṛṣīkeśo devānāṃ hitakāmyayā // taṃ prayāntamamitraghnaṃ devāḥ sahapurandarāḥ /

pṛṣṭhato'nuyayuḥ prītyā stuvanto viṣṇumacyutam / ugrāntrakṣogaṇānhatvā narakasya mahāsurān /

kṣurāntānmauravānpāśānṣaṭ्sahasraṃ dadarśa saḥ // s̤añchidya pāśācchastreṇa muraṃ hatvā sahānvayam /

śailasaṅghānatikramya niśumbhaṃ ca vyapothayat //

yaḥ sahasrasahastvekaḥ sarvāndevānapothayat /
taṃ jaghāna mahāvīryaṃ hayagrīvaṃ mahābalam //

apāratejā durdharṣaḥ sarvayādavanandanaḥ //
madhye lohitagaṅgāyāṃ bhagavāndevakīsutaḥ //

audakāyāṃ virūpākṣaṃ jaghāna madhusūdanaḥ / tataḥ prāgjyotiṣaṃ nāma dīpyamānamiva śriyā /
puramāsādayāmāsa tatra yuddhamavartata //

tadyuddhamabhavadghoraṃ tena bhaumena bhārata /
kuṇḍalārthe sureśasya narakeṇa mahātmanā //

muhūrtaṃ lālayitvā tu narakaṃ madhūsūdanaḥ /
pravṛttacakraṃ cakreṇa pramamātha balādbalī //

cakrapramathitaṃ tasya papāta sahasā bhuvi /
uttamāṅgaṃ hatāṅgasya vṛtre vajrahate yathā //

bhūmistu patitaṃ dṛṣṭvā prāyacchatkuṇḍale sutam /
pradāya ca mahābāhumidaṃ vacanamabravīt //

sṛṣṭastvayaiva madhuhaṃstvayaiva vinipātitaḥ /
yathecchasi tathā krīḍā prajāstasyānupālaya //
śrīvāsudeva uvāca /

devānāṃ ca munīnāṃ ca pitṝṇāṃ ca mahātmanām /
udvejanīyo bhūtānāṃ brahmadvid puruṣādhamaḥ //

lokadviṣṭaḥ sutaste tu devārirlokakaṇṭakaḥ /
sarvalokanamaskāryāmaditaṃ bādhayadvalī //

kuṇḍale hṛtavāndarpāttataste nihataḥ sutaḥ /
naiva manyustvayā kāryo yatkṛtaṃ mayi bhāmini //

tvatprabhāvācca te putro labdhavāngatimuttamām /
tasmādgaccha mahābhāge bhārāvataraṇaṃ kṛtam //