Mahabharata · Chapter 2.51

evamukte tu kaunteyastataḥ kauravanandanaḥ /
ābabhāṣe punarbhīṣṇe dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ //

bhūya eva manuṣyendra upendrasya yaśasvinaḥ /
janma vṛṣṇiṣu vijñātumicchāmi vadatāṃ vara //

yathaiva bhagavāñjātaḥ kṣitāviha janārdanaḥ /
mādhaveṣu mahābuddhistanme brūhi pitāmaha //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktastato bhīṣmaḥ keśavasya mahātmanaḥ /
mādhaveṣu tathā janma kathayāmāsa vīryavān //

hanta te kathayiṣyāmi yudhiṣṭhira yathātatham /
yato nārāyaṇasyeha janma vṛṣṇiṣu kaurava //

purā loke mahārāja vartamāne kṛte yuge /
āsītrailokyavikhyātaḥ saṅgrāmastārakāmayaḥ //

virocano mayastāro varāhaḥ śveta eva ca /
vipracittiḥ pralambaśca vṛtrajambhabalādayaḥ //

namuciḥ kālanemiśca prahlāda iti viśrutaḥ /
lambaḥ kiśoraḥ svarbhānurariṣṭo rākṣaseśvaraḥ //

ete cānye ca bahavo daityasaṅghāḥ sahasraśaḥ /
nānāśastradharā rājannānābhūṣaṇavāhanāḥ //

devatānāmabhimukhāstasthurdaiteyadānavāḥ /
devāstu yudhyamānāste dānavānabhyayū raṇe //

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā viśve marudgaṇāḥ /
indro yamaśca varuṇaścandraścaiva dhaneśvaraḥ //

aśvinau ca mahāvīryau ye cānye devatāgaṇāḥ /
cakruryuddhaṃ mahāghoraṃ dānavaiśca yathākramam //

yudhyamānāḥ sameyuśca devā daiteyadānavaiḥ /
tadyuddhamabhavadghoraṃ devadānavasaṅkulam //

tābhyāṃ balābhyāṃ sañjajñe tumulo vigrahastadā /
tīkṣṇaśastraiḥ kiranto'tha abhyayurdevadānavāḥ //

ghranti devānsagandharvānsayakṣoragacāraṇān /
te vadhyamānā daiteyairdevasaṅghāstadā raṇe //

trātāraṃ manasā jagmurdevaṃ nārāyamaṃ prabhum /
etasminnantare tatra jagāma harirīśvaraḥ //

dīpayañjyotiṣā bhūmiṃ śaṅkhacakragadādharaḥ /
tamāgataṃ suparṇasthaṃ viṣṇuṃ lokanamaskṛtam //

dṛṣṭvā mudā yutāḥ sarve bhayaṃ tyaktvā rame surāḥ /
cakruryuddhaṃ punaḥ sarve devā daiteyadānavaiḥ //

tadyuddhamabhavadghoramacintyaṃ romaharṣaṇam /
jaghrurdaityāntraṇe ghorāḥ sarve śakrapurogamāḥ //

te bādhyamānā bibudhairdudruvudaityadānavāḥ //

vidrutāndānavāndṛṣṭvā tadā bhārata saṃyuge /
kālanemiriti khyāto dānavaḥ pratyadṛśyatā //

śatrupraharaṇe ghoraḥ śatabāhuḥ śatānanaḥ /
śataśīrṣaḥ sthitaḥ śrīmāñchataśṛṅgaṃ ivācalaḥ //

bhāskarākāramukuṭaḥ śiñjitābharaṇāṅgadaḥ /
dhūmraketurhariśmaśrurnirdaṣṭoṣṭhapuṭānanaḥ //

trailokyāntaravistāraṃ dhārayanvipulaṃ vapuḥ /
tarjayanvai raṇe devāñchādayanvai diśo daśa //

abhyadhāvatsusaṅkruddho vyāditāsya ivāntakaḥ /
tatra śastrapratānaiśca devāndharṣitavāntraṇe //

abhyāyayuḥ surānsarvānpunaste daityadānavāḥ /
āpīḍayantraṇe kruddhāstato devānyudhiṣṭhira //

te vadhyamānā vibudhāḥ samare kālaneminā /
daityaiścaiva mahārāja dudruvuste diśo daśa //

vibudhānvidrutāndṛṣṭvā kālanemirmahā.ñasuraḥ /
indraṃ yamaṃ ca varuṇaṃ vāyuṃ ca dhanadaṃ ravim //

etāṃścānyānbalāñjitvā teṣāṃ kāryāṇyavāpa saḥ /
tānsarvānsahasā jitvā kālanemirmahāsuraḥ //

dadarśa gagane viṣṇuṃ suparṇasthaṃ mahādyutim /
taṃ dṛṣṭvā krodhatāmrākṣastarjayannabhyayāttadā //

sa bāhuśatamudyamya sarvāstragrahaṇaṃ raṇe /
roṣādbhārata daityendro viṣṇorurasi pātayat //

daityāśca dānavāścaiva sarve mayapurogamāḥ /
svānyāyudhāni saṅgṛhya sarve viṣṇumupādravan //

sa tāḍyamāno.ñatibalairdaityaiḥ sarvāyughodyataiḥ /
na cacāla hariryuddhe'kampamāna ivācalaḥ //

punarudyamya saṅkruddhaḥ kālanemirdṛḍhāṃ gadām /
jaghāna gadayā rājaṃstaṃ viṣṇuṃ garuḍaṃ ca vai //

taṃ dṛṣṭvā guraḍaṃ śrāntaṃ cakramudyasya vai hariḥ /
śataṃ śirāṃsi bāhūṃśca socchinatkālaneminaḥ //

jaghānānyāṃsca tānsarvānsamare daityadānavān /
vibudhānāmṛṣīṇāṃ ca svāni sthānāni vai dadau //

dattvā surāṇāṃ sugrīto yogyakarmāṇi bhārata /
jagāma brahmaṇā sārdhaṃ brahmalokaṃ tadā hariḥ //

brahmalokaṃ praviśyāśca prāpya nārāyaṇaḥ prabhuḥ /
paurāṇaṃ brahmasadanaṃ divyaṃ nārāyaṇāśrayam //

sa praviśya tadā devaḥ stūyamāno maharṣibhiḥ /
sahasraśīrṣā bhūtvā ca śayanāyopacakrame //

ādidevaḥ purāṇātmā nidrāvaśamupāgataḥ /
śete sukhaṃ sadā viṣṇurmohayañjagadavyayaḥ //

jagmustasyātha varṣāṇi śayānasya mahātmanaḥ /
ṣaṭ्triṃśacchatasāhasraṃ mānuṣeṇeha saṅkhyayā //

jagmuḥ kṛtayugatretādvāparānte bubodha ha /
brahmādibhiḥ stūyamānaḥ suraiścāpi saharṣibhiḥ //

utpatya śayanādviṣṇurbrahmaṇā vibudhaiḥ saha /
devānāṃ ca hitārthāya yayau devasabhāṃ prati //

meroḥ śirasi vinyastāṃ jvalantīṃ tāṃ śubhāṃ sabhām /
viviśuste surāḥ sarve brahmaṇā saha bhārata //

jagmustatra niṣeduste sā niḥśabdā hyabhūttadā /
tatra bhūmiruvācātha khedātkaruṇabhāṣiṇī //

rājñāṃ balairbalavatāṃ khinnāsmi bhṛśapīḍitā /
nityaṃ bhārapariśrāntā duḥkhaṃ jīvāmyahaṃ surāḥ //

pure pure ca nṛpatiḥ koṭisaṅkhyairbalairvṛtaḥ /
rāṣṭre rāṣṭre ca śataśo grāmāḥ kulasahasriṇaḥ //

bhūmipānāṃ sahasraiśca teṣāṃ ca bilanāṃ balaiḥ /
grāmāyutaiḥ purai rāṣṭrairahaṃ nirvivarīkṛtā //

tasmāddhārayituṃ śaktyā na kṣamāsi janānaham /
daityaiśca bādhyamānāstāḥ prāja nityaṃ durātmabhiḥ //
bhīṣṇa uvāca /

bhūmestu vacanaṃ śrutvā devo nārāyaṇastadā /
vyādiśya tānsurānsarvānkṣitau vastuṃ mano dadhe //