Mahabharata · Chapter 2.32

tathaiva sahadevo'pi dharmarājena pūjitaḥ /
mahatyā senayā rājanprayayau dakṣiṇāṃ diśam //

sa śūrasenānkārtsnyena pūrvamevājayatprabhuḥ /
matsyarājaṃ ca kauravyo vaśe cakre balādbalī //

adhirājādhipaṃ caiva dantavakraṃ mahābalam /
jigāya karadaṃ caiva kṛtvā rājye nyaveśayat //

sukumāraṃ vaśe cakre sumitraṃ ca narādhipam /
tathaivāparamatsyāṃśca vyajayatsa paṭaccarān //

niṣādabhūmiṃ gośṛṅgaṃ parvatapravaraṃ tathā /
tarasaivājayaddhīmāñśreṇimantaṃ ca pārthivam //

nararāṣṭraṃ ca nirjitya kuntibhojamupādravat /
prītipūrvaṃ ca tasyāsau pratijagrāha śāsanam //

tataścarmaṇvatīkūle jambhakasyātmajaṃ nṛpam /
dadarśa vāsudevena śeṣitaṃ pūrvavairiṇā //

cakre tena sa saṅgrāmaṃ sahadevena bhārata /
sa tamājau vinirjitya dakṣiṇābhimukho yayau //

sekānaparasekāṃśca ratnāni vividhāni ca // tatastenaiva sahito narmadāmabhito yayau / 2-32-10abhagadattaṃ mahābāhuṃ kṣatriyaṃ narakātmajam / arjunāya karaṃ dattaṃ śrutvā tatra nyavartata //

vindānuvindāvāvantyau sainyena mahatāvṛtau /
jigāya samare vīrāvāśvineyaḥ pratāpavān //

tato ratnānyupādāya puraṃ bhojakaṭaṃ yayau /
tatra yuddhamabhūdrājandivasadvayamacyuta //

sa vijitya durādharṣaṃ bhīṣmakaṃ mādrinandanaḥ /
kosalādhipatiṃ caiva tathā veṇātaṭādhipam //

kāntārakāṃśca samara tathā prākoṭakānnṛpān /
nāṭakeyāṃśca samare tathā herambakānyudhi //

mārudhaṃ ca vinirjitya ramyagrāmamatho balāt /
nācīnānarbukāṃścaiva rājānaśca mahābalaḥ //

tāṃstānāṭavikānsarvānajayatpāṇḍunandanaḥ /
nātādhipaṃ ca nṛpatiṃ vaśe cakre mahābalaḥ //

pulindāṃśca raṇe jitvā yayau dakṣiṇataḥ puraḥ /
yuyudhe pāṇḍyarājena divasaṃ nakulānujaḥ //

taṃ jitvā sa mahābāhuḥ prayayau dakṣiṇāpatham /
guhāmāsādayāmāsa kiṣkindhāṃ lokaviśrutām //

purā vānararājena vālinā cābhirakṣitām / tataḥ kosalarājasya rāmasyaivānugena ca /
sugrīveṇābhiguptāṃ tāṃ praviṣṭastamathāhvayat //

tatra vānararājābhyāṃ maindena dvividena ca /
yuyudhe divasānsapta na ca tau vikṛtiṃ gatau //

tatastuṣṭau mahātmānau sahadevāya vānarau /
ūcatuścaiva saṃhṛṣṭau prītipūrvamidaṃ vacaḥ //

gaccha pāṇḍavaśārdūla ratnānyādāya sarvaśaḥ /
avighnamasta kāryāya dharmarājāya dhīmate //

tato ratnānyupādāya purīṃ māhiṣmatīṃ yayau //
tatra nīlena rājñā sa cakre yuddhaṃ nararṣabhaḥ //

pāṇḍavaḥ paravīraghnaḥ sahadevaḥ pratāpavān //
tato'sya sumahadyuddhamāsīdbhīrubhayaṅkaram //

sainyakṣayakaraṃ caiva prāṇānāṃ saṃśayāvaham /
cakre tasya hi sāhāyyaṃ bhagavānhavyavāhanaḥ //

tato rathā hayā nāgāḥ puruṣāḥ kavacāni ca /
pratīptāni vyadṛśyanta sahadevabale tadā //

tataḥ susambhrāntamanā babhūva kurunandanaḥ /
nottaraṃ prativaktuṃ ca śakto'bhūjjanamejaya //
janamejaya uvāca /

kimarthaṃ bhagavānvahniḥ pratyamitro'bhavadyudhi /
sahadevasya yajñārthaṃ ghaṭamānasya vai dvija //
vaiśampāyana uvāca /

tatra māhiṣmatīvāsī bhagavānhavyavāhanaḥ /
śrūyate hi gṛhīto vai purastātpāradārikaḥ //

nīlasya rājño duhitā babhūvatātīva śobhanā /
sā'gnihotramupātiṣṭhadbodhanāya pituḥ sadā //

vyajanairdhūyamāno'pi tāvatprajvalate na saḥ //
yāvaccārupuṭauṣṭhena vāyunā na vidhūyate //

tataḥ sa bhagavānagniścakame tāṃ sudarśanām /
nīlasya rājñaḥ sarveṣāmupanītaśca so'bhavat //

tato brahmaṇarūpeṇa ramamāṇo yadṛcchayā //
cakame tāṃ varārohāṃ kanyāmutpalalocanām //
taṃ tu rājā yathāśāstramaśāsaddhārmikastadā //

prajajvāla tataḥ kopādbhagavānhavyavāhanaḥ /
taṃ dṛṣṭvā vismito rājā jagāma śirasā'vanim //

tataḥ kālena tāṃ kanyāṃ tathaiva hi tadā nṛpaḥ /
pradadau viprarūpāya vahraye śirasā nataḥ //

pratigṛhya ca tāṃ subhruṃ nīlarājñaḥ sutāṃ tadā /
cakre prasādaṃ bhagavāṃstasya rājño vibhāvasuḥ //

vareṇa cchandayāmāsa taṃ nṛpaṃ sviṣṭakṛttamaḥ /
abhayaṃ ca sa jagrāha svasainye vai mahīpatiḥ //

tataḥ prabhṛti ye kecidajñānāttāṃ purīṃ nṛpāḥ /
jigīṣanti balādrājaṃste dahyante sma vahninā //

tasyāṃ puryāṃ tadā caiva māhiṣmatyāṃ kurūdvaha /
babhūvuranatigrāhya yoṣitaśchandataḥ kila //

evamagnirvaraṃ prādātstrīṇāmaprativāraṇe / svairiṇyastatra ca rājānastatpuraṃ bharatarṣabha /

varjayanti ca rājānastatpuraṃ bharatarṣabha /
bhayādagnermahārāja tadāprabhṛti sarvadā //

sahadevastu dharmātmā sainyaṃ dṛṣṭvā bhayārditam / parītamagninā rājannākampata yathā'calaḥ /
upaspṛśya śucirbhūtvā so'bravītpāvakaṃ tataḥ //
sahadeva uvāca /

tvadartho'yaṃ samārambhaḥ kṛṣṇavartmannamostu te /
mukhaṃ tvamasi devānāṃ yajñastvamasi pāvaka //

pāvanātpāvakaścāsi vahanāddhavyavāhanaḥ /
vedāstvadarthaṃ jātā vai jātavedāstato hyasi //

citrabhānuḥ sureśaśca analastvaṃ vibhāvaso /
svargadvāraspṛśaścāsi hutāśo jvalanaḥ śikhī //

vaiśvānarastvaṃ piṅgeśaḥ plavaṅgo bhūritejasaḥ /
kumārasūstvaṃ bhagavānrudragarbho hiraṇyakṛt //

agnirdadātu me tejo vāyuḥ prāṇaṃ dadātu me /
pṛthivī balamādadhyācchivaṃ cāpo diśantu me //

apāṃ garbha mahāsatva jātavedaḥ sureśvara /
devānāṃ mukhamagne tvaṃ satyena vipunīhi mām //

ṛṣibhirbrāhmaṇaiścaiva daivatairasurairapi /
nityaṃ suhuta yajñeṣu satyena vipunīhi mām //

dhūmaketuḥ śikhī ca tvaṃ pāpahā'nisambhavaḥ /
sarvaprāṇiṣu nityasthaḥ satyena vipunīhi mām //

evaṃ stuto'si bhagavanprītena śicinā mayā /
tuṣṭiṃ puṣṭiṃ śrutaṃ caiva prīti cāgne prayaccha me //
vaiśampāyana uvāca /

ityevaṃ mantramāgneyaṃ paṭhanyo juhuyādvibhum /
ṛddhimānsatataṃ dāntaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate //
sahadeva uvāca /

yajñavighnamimaṃ kartuṃ nārhastvaṃ yajñavāhana /
evamuktvā tu mādreyaḥ kuśairāstīrya medinīm //

vidhivatpuruṣavyāghraḥ pāvakaṃ pratyupāviśat /
pramukhe tasya sainyasya bhītodvigrasya bhārata //

na cainamatyagādvahniruvāca mahodadhiḥ /
tamupetya śanairvahniruvāca kurunandanam //

sahadevaṃ nṛṇāṃ devaṃ sāntvapūrvamidaṃ vacaḥ /
uttiṣṭhottiṣṭha kauravya jijñāseyaṃ kṛtā mayā //

vedmi sarvamabhiprāyaṃ tava dharmasutasya ca /
mayā tu rakṣitavyā pūriyaṃ bharatasattama //

yāvadrājño hi nīlasya kule vaṃśadharā iti /
īpsitaṃ tu kariṣyāmi manasastava pāṇḍava //

tata utthāya hṛṣṭātmā prāñjaliḥ śirasā nataḥ /
pūjayāmāsa mādreyaṭaḥ pāvakaṃ bharatarṣabha //

pāvake vinivṛtte tu nīlo rājā'bhyagāttadā /
pāvakasyājñayā cainamarcayāmāsa pārthivaḥ //

satkāreṇa naravyāghraṃ sahadevaṃ yudhāṃ patim /
pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ kare ca viniveśya ca //

mādrīsutastataḥ prāyādvijayī dakṣiṇāṃ diśam /
traipuraṃ sa vaśe kṛtvā rājānamamitaujasam //

nijagrāha mahābāhustarasā pauraveśvaram /
ākṛtiṃ kauśikācāryaṃ yatne mahatā tataḥ //

vaśe cakre mahābāhuḥ surāṣṭrādhipatiṃ tadā /
surāṣṭraviṣayasthaśca preṣayāmāsa rukmiṇe //

rājñe bhojakaṭasthāya mahāmātrāya dhīmate /
bhīṣmakāyasa dharmātmā sākṣādindrasakhāya vai //

ca cāsya pratijagrāha sasutaḥ śāsanaṃ tadā /
prītipūrvaṃ mahārāja vāsudevamavekṣya ca //

tataḥ sa ratnānyādāya punaḥ prāyādyudhāṃ patiḥ /
tataḥ śūrpārakaṃ caiva tālākaṭamathāpi ca //

vaśe cakre mahātejā daṇḍakāṃśca mahābalaḥ /
sāgaradvīpavāsāṃśca nṛpatīnmlecchayonijān //

niṣādānpuruṣādāṃśca karṇaprāvaraṇānapi /
ye ca kālamukhā nāma nararākṣasayonayaḥ //

kṛtsnaṃ kolagiriṃ caiva surabhīpaṭṭanaṃ tathā /
dvīpaṃ tāmrāhvayaṃ caiva parvataṃ rāmakaṃ tathā //

timiṅgilaṃ ca sa nṛpaṃ vaśe kṛtvā mahāmatiḥ /
ekapādāṃśca puruṣānkeralānvanavāsinaḥ //

nagarīṃ sañjayantīṃ ca pāṣaṇḍaṃ karahāṭakam /
dūtaireva vaśe cakre karaṃ cainānadāpayat //

pāṇḍyāṃśca draviḍāṃścaiva sahitāṃścoḍrakeralaiḥ /
andhrāṃstāvanāṃścaiva kaliṅgānuṣṭrakarṇikān //

āṭavīṃ ca purīṃ ramyāṃ yavanānāṃ puraṃ tathā /
dūtaireva vaśe cakre karaṃ cainānadāpayat //

tātraparṇī tato gatvā kanyātīrthamatītya ca /
dakṣiṇāṃ ca diśaṃ sarvā vijitya kurunandanaḥ //

uttaraṃ tīramāsādya sāgarasyormimālinaḥ /
cintayāmāsa kaunteyo bhrātuḥ putraṃ ghaṭotkacam //

tataścintitamātrastu rākṣasaḥ pratyadṛśyata /
taṃ meruśikharākāramāgataṃ pāṇḍunandanaḥ //

bhṛgukacchāttato dhīmānsāmnaivāmitrakarśanaḥ /
āgamyatāmiti prāha dharmarājasya śasanāḥ //

sa rākṣasaparīvārastaṃ praṇamyāśu saṃsthitaḥ /
ghaṭotkacaṃ mahātmānaṃ rākṣasaṃ ghoradarśanam //

tatrasthaḥ preṣayāmāsa paulastyāya mahātmane /
bibhīṣaṇāya dharmātmā prītipūrvamarindamaḥ //

sa cāsya pratijagrāha śāsanaṃ prītipūrvakam /
tacca kṛṣṇakṛtaṃ dhīmānabhyamanyata sa prabhuḥ //

tataḥ sampreṣayāmāsa ratnāni vividhāni ca /
candanāgurukāṣṭhāni divyānyābharaṇāni ca //
vāsāṃsi ca mahārhāṇi maṇīṃścaiva mahādhanān //